Γαζή Αχμέτ Εβρενός
| Γαζής Χατζής Εβρενός Μπέης | |
|---|---|
| Γέννηση | 1330 (περίπου) Μπαλίκεσιρ, Τουρκομανικά Εμιράτα |
| Θάνατος | 17 Νοεμβρίου 1417 Γιαννιτσά, Εγιαλέτι της Ρούμελης |
| Ενταφιασμός | Μαυσωλείο του Γαζή Εβρενός, Γιαννιτσά |
| Χώρα | Οθωμανική Αυτοκρατορία |
| Κλάδος | Οθωμανικός Στρατός |
| Βαθμός | Στρατηγός |
| Μάχες/πόλεμοι | Μάχη του Κοσσυφοπεδίου Μάχη της Νικόπολης Μάχη του Έβρου Κατάκτηση Ανδριανούπολης, Κεσσάνης, Υψάλων, Κομοτηνής, Φερών, Ξάνθης, Μαρώνειας, Δράμας, Καβάλας, Σερρών, Μοναστηρίου, Έδεσσας, Βέροιας, Λάρισας, Τρικάλων, Φαρσάλων, Κορίνθου |
| Τέκνα | Αλή Μπέης Εβρενόσογλου |
| δεδομένα () | |
Ο Γαζή Αχμέτ Εβρενός (Gazi Evrenos Beg ή Hadji Gazi Evrenos), γνωστός και με τα ονόματα Ἐβρενέζ,[1] Εβρενός, Ἀβρανέζης, Βρανέζης, Βρενέζ, Βρενέζης ή Βρενές)[2] (πέθανε στις 17 Νοεμβρίου 1417) ήταν Οθωμανός στρατιωτικός,[1] απόγονος του γνωστού ελληνικής καταγωγής[3][4] οίκου των Evrenos Ogullari, ισλαμικού κλάδου των Ουρανών. Γεννήθηκε στο Παλαιόκαστρο (σημερινό Μπαλίκεσιρ, Balıkesir της Τουρκίας)[5] και πέθανε στο Γενιτζέ ι Βαρντάρ (Yenice-i Vardar, σημερινά Γιαννιτσά).[1]
Περί καταγωγής
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Σύμφωνα με την ελληνική παράδοση,[6] ο πατέρας του Εβρενός ήταν κάποιος Ουρανός, κυβερνήτης της Προύσας, που αποστάτησε από την Βυζαντινή Αυτοκρατορία και αυτομόλησε στους Οθωμανούς και στη συνέχεια στο Καρασί, μετά την Πολιορκία του 1326. Ο ιστορικός Στάνφορντ Τζ. Σο αναφέρει ότι ο Εβρενός ήταν αρχικά ένας Βυζαντινός Έλληνας φεουδάρχης πρίγκιπας στην Μικρά Ασία, που άρχισε να υπηρετεί τον οθωμανικό στρατό μετά την κατάληψη της Προύσας, ασπάστηκε το Ισλάμ και αργότερα έγινε κορυφαίος στρατιωτικός διοικητής υπό τους σουλτάνους Ορχάν και Μουράτ Α΄. Ο ιστορικός και διπλωμάτης του 19ου αιώνα, Γιόζεφ φον Χάμμερ, επίσης θεωρούσε το ίδιο.[7] Ο ιστορικός Πίτερ Σούγκαρ θεωρούσε και αυτός την οικογένεια ελληνικής καταγωγής.[8] Οι τουρκικές πηγές τον αναφέρουν ως Τούρκο.[9][10] Ωστόσο αυτό απορρίπτεται από άλλους μελετητές, σημειώνοντας ότι η οικογένεια του Εβρενός ήταν σίγουρα μη τουρκικής καταγωγής.[11]
Βιογραφία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Το πραγματικό του όνομα ήταν Εβρενόζ (εκ του «Ουρανός») αλλά μεταξύ των ελληνικών πληθυσμών αναφέρονταν και ως Εβρενέζ ή με παρόμοια ονόματα.[1] Αρχικά ήταν ένας ευγενής αξιωματούχος, πρίγκιπας του Μπεηλικίου του Καρασί, του οποίου έδρα ήταν το Παλαιόκαστρο. Μετά την κατάκτηση της περιοχής από τους Οθωμανούς, εντάχθηκε στον στρατό τους το 1359.[12]
Ο Γαζή Εβρενός Μπέης γνώρισε πολύχρονη σταδιοδρομία ως στρατηγός, και διακρίθηκε υπό την αρχηγία του πρίγκιπα Σουλεϊμάν Πασά (γιου του σουλτάνου Ορχάν), και των σουλτάνων Μουράτ Α΄, Βαγιαζήτ Α΄ και Σουλεϊμάν Τσελεμπή. Αφού, μαζί με τον σουλτάνο Μουράτ, κατέκτησε την Ανδριανούπολη το 1362, ηγήθηκε πολλών εκστρατειών και κατέκτησε μια σειρά από σημαντικά κέντρα των Βαλκανίων, κυρίως της Θράκης και της Μακεδονίας.[1] Επίσης ήταν αρχηγός μιας σειράς μαχών στη Βουλγαρία, τη Σερβία, την Ήπειρο και τη Θεσσαλία.[13] Υπήρξε ιδρυτής του οθωμανικού οίκου Εβρενόζογλου, ο οποίος, μαζί με τους οίκους των Κιοσέ Μιχαήλ και Τουραχάν Μπέη, ήταν από τις πρώτες οικογένειες επιδρομέων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που εγκαταστάθηκαν στα Βαλκάνια. Ο Εβρενός ήταν ο κύριος κατακτητής των Βαλκανίων, ως uc beyi, δηλαδή άρχοντας των συνόρων, «ακρίτας».
Η διασημότερη μάχη του Εβρενός ήταν μεταξύ άλλων η Μάχη του Έβρου το 1371,[14] κατά τη διάρκεια της οποίας, εξαπέλυσε τη νύχτα μια μικρή επιδρομή από άντρες του και κατατρόπωσε πάνω από 50.000 στρατιώτες της Σερβικής Αυτοκρατορίας.[15][16]
Οι Βυζαντινοί ιστορικοί χαρακτηρίζουν με αρνητικό τρόπο τον Εβρενός. Ο αυτοκράτορας Μανουήλ Β΄ αναφέρει σε γραπτό του έργο το 1409 ότι ο Εβρενός ήταν αιμοβόρος με «απαράμιλλη» έχθρα για τους Χριστιανούς.[1]
Θάνατος και απόγονοι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο Γαζή Εβρενός απεβίωσε την Τετάρτη, 17 Νοεμβρίου 1417, στα Γιαννιτσά, την πόλη που πιστεύεται πως ίδρυσε.[17] Το μαυσωλείο του σώζεται μέχρι σήμερα σε πολύ καλή κατάσταση. Θρυλείται, αλλά είναι βιολογικώς απίθανο, ότι γνώρισε μακροβιότητα 129 χρόνων.[18] Φαίνεται ότι μεταξύ των πολυάριθμων απογόνων του, μεταξύ των οποίων και ο Γαζή Αχμέτ, προφανώς η μνήμη κάποιων χάθηκε στη λήθη, με τα κατορθώματά τους να ενσωματώνονται στα επιτεύγματα του ένδοξου προγόνου τους. Οι απόγονοί του Εβρενός κατοικούσαν και διοικούσαν τα Γιαννιτσά μέχρι και την απελευθέρωση της πόλης το 1912.
Ως ένας από τους πιο επιτυχημένους Οθωμανούς διοικητές, ο Εβρενός απέκτησε σημαντικό πλούτο και ίδρυσε πολλά βακούφια στις περιοχές που κατέκτησε. Κάποια από αυτά είναι το Ιμαρέτ στην Κομοτηνή, το οποίο σήμερα λειτουργεί ως εκκλησιαστικό μουσείο,[19][20] η Χάνα στη Τραϊανούπολη και τα Λουτρά στα Γιαννιτσά.[21]
Το Μαυσωλείο του Εβρενός στα Γιαννιτσά
Το Ιμαρέτ στην Κομοτηνή
Η Χάνα στην Τραϊανούπολη
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- 1 2 3 4 5 6 Reinert, Steven W. (1991). «Evrenos». Oxford Dictionary of Byzantium. 2. New York/Oxford: Oxford University Press, σσ. 765.
- ↑ Trapp, Erich; Walther, Rainer; Beyer, Hans-Veit; Sturm-Schnabl, Katja (1976–1996). «Ἐβρενέζ». Prosopographisches Lexikon der Palaiologenzeit. 3. Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, σσ. 207–208.
- ↑ Armies of the Ottoman Turks 1300-1774[νεκρός σύνδεσμος], Σελίδα 5
- ↑ P. Voutierides, “Neai Ellenikai Poleis-Yenitsa” Panathinaia 25 (1912-13), p. 210.
- ↑ Μπλιάτκας Θωμάς. Νάουσα, Νιάουστα, Neguš, Agoustos, Njaušta, Neaguš, Agostos, Naoussa, Něgušă, Niausa, Niaousa, Augusta. Bliatkas Thomas. σελίδες 24-25. ISBN 9789609337625.
- ↑ Holm, Bent· Rasmussen, Mikael Bøgh (23 Ιουλίου 2021). Imagined, Embodied and Actual Turks in Early Modern Europe. Hollitzer Wissenschaftsverlag. ISBN 978-3-99012-125-2.
- ↑ von Hammer-Purgstall, Joseph (1836). Geschichte des Osmanischen Reiches. Zweite verbesserte Ausgabe Bd. I - IV. μετεφρασμένο από τον Nerkez, Smailagić. Pesth: Hartlebens.
- ↑ Sugar, Peter F. Southeastern Europe under Ottoman Rule, 1354-1804. University of Washington Press. σελ. 25. ISBN 978-0-295-80363-0.
- ↑ Tokalak, İsmail (2006). Bizans-Osmanlı sentezi: Bizans kültür ve kurumlarının Osmanlı üzerinde etkisi. Gülerboy Yayıncılık. ISBN 978-9944-5472-0-8.
- ↑ Nicolle, David (24 Ιανουαρίου 2020). Cross & Crescent in the Balkans: The Ottoman Conquest of Southeastern Europe (14th–15th centuries). Casemate Publishers. ISBN 978-1-84468-760-2.
- ↑ Lapavitsas, Costas· Cakiroglu, Pinar (8 Αυγούστου 2019). Capitalism in the Ottoman Balkans: Industrialisation and Modernity in Macedonia. Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1-78831-660-6.
- ↑ University of Wisconsin--Madison (1980). International journal of Turkish studies., σελ. v.. ISSN 0272-7919. https://catalog.hathitrust.org/Record/000531185.
- ↑ Προσωπογραφικό λεξικό της εποχής των Παλαιολόγων, σελ. 207-208
- ↑ Palairet, Michael (8 Φεβρουαρίου 2016). Macedonia: A Voyage through History (Vol. 2, From the Fifteenth Century to the Present). Cambridge Scholars Publishing. ISBN 978-1-4438-8849-3.
- ↑ Boskovic, Vladislav (14 Δεκεμβρίου 2009). King Vukasin and the disastrous Battle of Marica. GRIN Verlag. ISBN 978-3-640-49264-0.
- ↑ Internet Archive, inc (1993). The New encyclopaedia Britannica. Chicago : Encyclopaedia Britannica. ISBN 978-0-85229-571-7.
- ↑ Kiel, M. (1 Ιανουαρίου 1972). Yenice Vardar (Vardar Yenicesi-Giannitsa). BRILL. σελίδες 300–329. ISBN 978-90-04-62472-6.
- ↑ Περιφέρεια Ηπείρου: Περιφερειακή Ενότητα Ιωαννίνων: Όπου η Ομορφιά Περισσεύει
- ↑ «Ιμαρέτ Κομοτηνής». Οδυσσεύς - Ιστοσελίδα Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 17 Μαρτίου 2018. Ανακτήθηκε στις 9 Ιανουαρίου 2012.
- ↑ «Εκκλησιαστικό Μουσείο Ιεράς Μητροπόλεως Μαρωνείας και Κομοτηνής». Οδυσσεύς - Ιστοσελίδα Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 5 Ιανουαρίου 2009. Ανακτήθηκε στις 9 Ιανουαρίου 2012.
- ↑ Machiel Kiel, «The Oldest Monuments of Ottoman-Turkish Architecture in the Balkans: The Imaret and the Mosque of Ghazi Evrenos Bey in Gümülcine (Komotini) and the Evrenos Bey Khan in the Village of Ilıca/Loutra in Greek Thrace». Sanat Tarihi Yıllıġı, Kunsthhistorische Forschungen 12 (Κωνσταντινούπολη, 1983): σελ. 117-138.