Άρθουρ Πεν

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Άρθουρ Πεν
Όνομα στη
μητρική γλώσσα
Arthur Hiller Penn (Αγγλικά)
Γέννηση27  Σεπτεμβρίου 1922[1][2][3]
Φιλαδέλφεια[4]
Θάνατος28  Σεπτεμβρίου 2010[5][1][2]
Μανχάταν[6]
Αιτία θανάτουκαρδιακή ανεπάρκεια
Συνθήκες θανάτουφυσικά αίτια
Χώρα πολιτογράφησηςΗνωμένες Πολιτείες Αμερικής
ΣπουδέςΚολέγιο Black Mountain
Ιδιότητασκηνοθέτης κινηματογραφικών έργων, παραγωγός ταινιών, σεναριογράφος, θεατρικός σκηνοθέτης και τηλεοπτικός παραγωγός[7]
ΤέκναMatthew Penn
ΑδέλφιαΙρβιν Πεν
Βραβεύσειςβραβείο Τόνυ καλύτερης σκηνοθεσίας σε θεατρικό έργο (1960) και Τιμητική Χρυσή Άρκτος (2007)
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Ο Άρθουρ Χίλερ Πεν (27 Σεπτεμβρίου 1922 – 28 Σεπτεμβρίου 2010) [8] ήταν Αμερικανός σκηνοθέτης και παραγωγός κινηματογράφου, τηλεόρασης και θεάτρου. Στενά συνδεδεμένος με το αμερικανικό Νέο Κύμα, ο Πεν σκηνοθέτησε ταινίες με αναγνωρισμένους κριτικούς κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960, όπως το δράμα Η καταδίωξη (1966), τη βιογραφική αστυνομική ταινία Μπόνι και Κλάιντ (1967) και την κωμωδία Το εστιατόριο της Αλίκης (1969). Έλαβε επίσης την προσοχή για τον αναγνωρισμένο ριζοσταστικό γουέστερν Το μεγάλο ανθρωπάκι (1970). Τα Επτά αινίγματα για τον ντετέκτιβ Χάρι (1975) και Οι φυγάδες του Μιζούρι (1976) ήταν εμπορικές αποτυχίες, αν και το πρώτο απέσπασε θετικές κριτικές.

Στη δεκαετία του 1990, ο Πεν επέστρεψε στη σκηνή και την τηλεοπτική σκηνοθεσία και παραγωγή, αναλαμβάνοντας ανάμεσα σε άλλα και ρόλο παραγωγού στην αστυνομική σειρά Νόμος και τάξη. [9] Μέχρι τον θάνατό του το 2010, είχε προταθεί για τρία Όσκαρ Καλύτερης Σκηνοθεσίας, ένα BAFTA, μια Χρυσή Σφαίρα, δύο Έμμυ Ζώνης Υψηλής Τηλεθέασης και δύο Βραβεία Σωματείου Σκηνοθετών της Αμερικής. Ήταν αποδέκτης πολλών τιμητικών διακρίσεων, όπως μιας Τιμητικής Χρυσής Άρκτου, ενός βραβείου Τόνυ και ενός βραβείου Ακίρα Κουροσάβα από το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Σαν Φρανσίσκο.

Τα πρώτα χρόνια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Πεν ήταν μέλος μιας οικογένειας Ρωσοεβραίων [10] στη Φιλαδέλφεια της Πενσυλβάνιας. Ήταν γιος μιας νοσοκόμας και ενός ωρολογοποιού. [11] Ήταν μικρότερος αδερφός του Ίρβινγκ Πεν, επιτυχημένου φωτογράφου μόδας. Σε παιδική ηλικία, μετακόμισε με τη μητέρα του μετά τον χωρισμό της από τον πατέρα του. Λίγο καιρό αργότερα, επέστρεψε στον άρρωστο πατέρα του, καταλήγοντας να διευθύνει το ωρολογοποιείο του. Στα 19 του, επιστρατεύτηκε στον στρατό των Ηνωμένων Πολιτειών κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου (1943-1946), υπηρετώντας στο πεζικό στη Μάχη των Αρδεννών. [12] [13] [14] [15] [16] [17] Ενώ βρισκόταν στη Βρετανία, άρχισε να ενδιαφέρεται για το θέατρο. Άρχισε να σκηνοθετεί και να συμμετέχει σε παραστάσεις που ανέβαιναν για τους στρατιώτες στην Αγγλία εκείνη την εποχή. [16] Καθώς ο Πεν μεγάλωνε, άρχισε να ενδιαφέρεται όλο και περισσότερο για τον κινηματογράφο, ειδικά αφού είδε την ταινία του Όρσον Γουέλς Πολίτης Κέιν.  Αργότερα γράφτηκε στο Black Mountain College στη Βόρεια Καρολίνα. [18]

Καριέρα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αφού έκανε όνομα ως σκηνοθέτης ποιοτικών τηλεοπτικών δραμάτων, ο Πεν έκανε το κινηματογραφικό του ντεμπούτο με τη μεγάλου μήκους ταινία Ο δραπέτης των εφτά πολιτειών (1958) για την Warner Brothers. Ήταν μια επανάληψη του θρύλου του Μπίλι δε Κιντ που διακρίθηκε για την ερμηνεία του παράνομου από τον Πολ Νιούμαν ως ψυχολογικά προβληματικού νεαρού (ο ρόλος προοριζόταν αρχικά για τον Τζέιμς Ντιν). Η παραγωγή ολοκληρώθηκε σε 23 μόλις ημέρες, αλλά η Warner Brothers επανεπεξεργάστηκε την ταινία ενάντια στις επιθυμίες του Πεν δίνοντας νέο τέλος το οποίο ο ίδιος δεν ενέκρινε. Η ταινία απέτυχε εμπορικά στη Βόρεια Αμερική, αλλά έτυχε ευνοϊκής υποδοχής στην Ευρώπη. [19]

Η δεύτερη ταινία του Πεν ήταν Το θαύμα της Άννι Σάλιβαν (1962), η ιστορία του αγώνα της Σάλιβαν να διδάξει στην τυφλή και κωφή Έλεν Κέλερ να επικοινωνεί. Η ταινία απέσπασε δύο βραβεία Όσκαρ για τις πρωταγωνίστριες Αν Μπάνκροφτ και Πάτι Ντιουκ. Ο Πεν είχε κερδίσει βραβείο Τόνυ για τη σκηνοθεσία της θεατρικής παραγωγής, σε σενάριο γραμμένο από τον Γουίλιαμ Γκίμπσον, με πρωταγωνιστές επίσης τις Μπάνκροφτ και Ντιουκ. [20]

Ο Πεν άρχισε να εργάζεται στην ταινία Το τρένο στη Γαλλία τον Ιούνιο και τον Αύγουστο του 1963 όταν ο σταρ Μπαρτ Λάνκαστερ ζήτησε την απόλυση του Πεν μετά από τρεις ημέρες γυρισμάτων [21] ο Τζον Φρανκενχάιμερ κλήθηκε να αναλάβει την ταινία.

Το 1965 ο Πεν σκηνοθέτησε την ταινία Mickey One. Επηρεασμένη από τη γαλλική Νουβέλ Βαγκ, η ταινία ήταν η ονειρική ιστορία ενός σταντ απ κωμικού (τον οποίο ερμήνευσε ο Γουόρεν Μπίτι). [22]

Η επόμενη ταινία του Πεν ήταν Η καταδίωξη (1966), ένα θρίλερ που ακολουθεί γεγονότα σε μια μικρή διεφθαρμένη πόλη του Νότου την ημέρα που επιστρέφει ένας δραπέτης, τον οποίο υποδύεται ο Ρόμπερτ Ρέντφορντ. Αν και δεν είχε μεγάλη επιτυχία, Η καταδίωξη, ωστόσο, έπιασε τον ρυθμό των ταραγμένων εποχών, με μια ιστορία για τον ρατσισμό, τη διαφθορά και τη βία της αμερικανικής κοινωνίας. Την ίδια χρονιά, σκηνοθέτησε τη σκηνική εκδοχή του θρίλερ Περίμενε μέχρι να νυχτώσει με πρωταγωνιστές τη Λι Ρέμικ καιτον Ρόμπερτ Ντιβάλ.

Συναντήθηκε ξανά με τον Γουόρεν Μπίτι για την γκανγκστερική ταινία Μπόνι και Κλάιντ (1967). Η ταινία έγινε παγκόσμιο φαινόμενο. Επηρεάστηκε έντονα από τη γαλλική Νουβέλ Βαγκ και η ίδια συνέχισε να κάνει τεράστια εντύπωση σε μια νεότερη γενιά κινηματογραφιστών. Πράγματι, ακολούθησε ισχυρή αναζωπύρωση στο υποείδος "love on the run" στον απόηχο της ταινίας, που κορυφώθηκε με το Badlands (1973), όπου ο Πεν μνημονεύεται στους τίτλους τέλους. Ο Μπίτι του είχε δώσει το 10% των πιθανών κερδών της ταινίας πριν ξεκινήσει η παραγωγή και η επιτυχία της ταινίας απέφερε στον Πεν πάνω από 2 εκατομμύρια δολάρια.

Την εποχή που είχε ολοκληρώσει το Μπόνι και Κλάιντ, ο Πεν διέμενε στο Στόκμπριτζ της Μασαχουσέτης, όταν έμαθε για ένα περιστατικού που είχε συμβεί στην πόλη δύο χρόνια νωρίτερα. Έτσι εμπνεύστηκε την ταινία Το εστιατόριο της Αλίκης, η οποία κυκλοφόρησε το 1969. [23] Η επόμενη ταινία του ήταν Το μεγάλο ανθρωπάκι (1970), η αφήγηση της ζωής ενός λευκού (τον υποδύεται ο Ντάστιν Χόφμαν) που υιοθετείται από τη φυλή των Τσεγιέν.

Το 1973 ο Πεν γύρισε μέρος μιας προωθητικής ταινίας για τους Ολυμπιακούς Αγώνες με τίτλο Το θαύμα των Ολυμπιακών Αγώνων μαζί με αρκετούς άλλους σημαντικούς σκηνοθέτες όπως ο Τζον Σλέσιντζερ και ο Μίλος Φόρμαν. Η επόμενη ταινία του ήταν το Επτά αινίγματα για τον ντετέκτιβ Χάρι (1975) για έναν ιδιωτικό ντετέκτιβ (τον οποίο υποδύεται ο Τζιν Χάκμαν) πορ βρίσκεται στα ίχνη ενός δραπέτη. Ακολούθησαν Οι φυγάδες του Μιζούρι (1976), μια ταραχώδης, εκκεντρική ιστορία ενός κλέφτη αλόγων (Τζακ Νίκολσον) που έρχεται αντιμέτωπος με έναν εκκεντρικό κυνηγό επικηρυγμένων (τον οποίο υποδύεται ο Μάρλον Μπράντο).

Τη δεκαετία του 1980, η καριέρα του Πεν άρχισε να χάνει τη δυναμική της στους κριτικούς και το κοινό. Το Ήταν και οι τέσσερις φίλοι της (1981) ήταν μια τραυματική ματιά στη δεκαετία του 1960. Ο στόχος (1985) ήταν ένα κλασικό θρίλερ που επανένωσε τον σκηνοθέτη με τον Τζιν Χάκμαν και το Παγωμένη σαν τον θάνατο (1987) ήταν μια ταινία τρόμου/θρίλερ. [24] Στη συνέχεια, ο Πεν επέστρεψε στην τηλεόραση, μεταξύ άλλων ως παραγωγός στην αστυνομική σειρά Νόμος και τάξη.

Ο Πεν διατήρησε σχέση με το Πανεπιστήμιο του Γέιλ, διδάσκοντας περιστασιακά μαθήματα εκεί. [25]

Προσωπική ζωή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1955, ο Πεν παντρεύτηκε την ηθοποιό Πέγκι Μάουρερ. Απέκτησαν δύο παιδιά: έναν γιο και μία κόρη.

Θάνατος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Πεν πέθανε στο Μανχάταν, στις 28 Σεπτεμβρίου 2010, μια μέρα μετά τα 88α γενέθλιά του από συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια. [8]

Φιλμογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Έτος Πρωτότυπος τίτλος Ελληνική μετάφραση
1958 The Left Handed Gun Ο δραπέτης των εφτά πολιτειών
1962 The Miracle Worker Το θαύμα της Άννι Σάλιβαν
1965 Mickey One
1966 The Chase H καταδίωξη
1967 Bonnie and Clyde Μπόνι και Κλάιντ
1969 Alice's Restaurant Tο εστιατόριο της Αλίκης
1970 Little Big Man Το μεγάλο ανθρωπάκι
1973 Visions of Eight Το θαύμα των Ολυμπιακών Αγώνων
1975 Night Moves Επτά αινίγματα για τον ντετέκτιβ Χάρι
1976 The Missouri Breaks Οι φυγάδες του Μιζούρι
1981 Four Friends Ήταν και οι τέσσερις φίλοι της
1985 Target Ο στόχος
1987 Dead of Winter Παγωμένη σαν τον θάνατο
1989 Penn & Teller Get Killed
1995 Lumière and Company

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: (Γερμανικά, Αγγλικά) Gemeinsame Normdatei. Ανακτήθηκε στις 9  Απριλίου 2014.
  2. 2,0 2,1 Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας. data.bnf.fr/ark:/12148/cb122153690. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
  3. «Encyclopædia Britannica» (Αγγλικά) biography/Arthur-Penn. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  4. Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: (Γερμανικά, Αγγλικά) Gemeinsame Normdatei. Ανακτήθηκε στις 10  Δεκεμβρίου 2014.
  5. www.nytimes.com/2010/09/30/movies/30penn.html.
  6. www.nytimes.com/2010/09/30/movies/30penn.html?src=mv.
  7. Ανακτήθηκε στις 11  Δεκεμβρίου 2020.
  8. 8,0 8,1 Dave Kehr (September 29, 2010). «Arthur Penn, Director of 'Bonnie and Clyde,' Dies». The New York Times. https://www.nytimes.com/2010/09/30/movies/30penn.html. Ανακτήθηκε στις September 29, 2010. 
  9. Whitaker, Sheila (September 29, 2010). «Arthur Penn Obituary». The Guardian (London). https://www.theguardian.com/film/2010/sep/29/arthur-penn-obituary. 
  10. Jewish Journal: "'Bonnie and Clyde' director Arthur Penn dies at 88" by Danielle Berrin Αρχειοθετήθηκε 2017-01-17 στο Wayback Machine. September 29, 2010
  11. «Arthur Penn Biography». filmreference. 2010. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Οκτωβρίου 2010. Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2010. 
  12. «Arthur Penn, American filmmaker (1922-2010)». World Socialist Web Site (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Αυγούστου 2022. 
  13. AFI 100 Years 100 Heroes & Villains, https://www.youtube.com/watch?v=io-K8ZY6-Do, ανακτήθηκε στις 2022-08-07 
  14. EmanuelLevy. «Oscar Directors: Penn, Arthur, Bonnie and Clyde Director, Dies at 88 | Emanuel Levy» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Αυγούστου 2022. 
  15. «Arthur Penn Obituary (2010) Finger Lakes Times». Legacy.com. Ανακτήθηκε στις 7 Αυγούστου 2022. 
  16. 16,0 16,1 Bingham, Adam. «Penn, Arthur – Senses of Cinema» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Αυγούστου 2022. 
  17. «Arthur Hiller Penn | Encyclopedia.com». www.encyclopedia.com. Ανακτήθηκε στις 7 Αυγούστου 2022. 
  18. Ashley (5 Οκτωβρίου 2010). «Arthur Penn and Black Mountain College». 
  19. Harris, Mark (2008). Pictures at a Revolution: Five Films and the Birth of the New Hollywood. Penguin Press. σελ. 17. ISBN 9781594201523. 
  20. «1960 Tony Award Winners». broadwayworld.com. 
  21. p. 15, p.47 Penn, Arthur Arthur Penn: Interviews Univ. Press of Mississippi, 2008
  22. Gregory Zucker; Robert White (August 2010). «Radical Reflection Arthur Penn, In Conversation with Gregory Zucker and Robert White». Brooklyn Rail. http://www.brooklynrail.org/2010/07/express/radical-reflections-arthur-penn-in-conversation-with-gregory-zucker-and-robert-white. Ανακτήθηκε στις September 29, 2010. 
  23. Cummings, Paula (November 21, 2017). Interview: Arlo Guthrie Carries On Thanksgiving Traditions And Fulfills Family Legacy Αρχειοθετήθηκε 2018-10-26 στο Wayback Machine.. NYS Music. Retrieved October 25, 2018.
  24. Nat Segaloff (2011). Arthur Penn: American Director. University Press of Kentucky. ISBN 9780813129815. 
  25. Bernard Weinraub (August 24, 2000). «Rare Vote for Experience Over Youth». The New York Times. https://www.nytimes.com/2000/08/24/arts/rare-vote-for-experience-over-youth-77-arthur-penn-takes-his-bonnie-clyde-skills.html. Ανακτήθηκε στις September 30, 2010. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]