Πάλη των τάξεων

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Η φράση Πάλη των τάξεων, ή ταξική πάλη εκφράζει μια βασική λειτουργία των ανθρώπινων κοινωνιών από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Τον ανταγωνισμό (πάλη) ανάμεσα στα άτομα που κατέχουν τον πλούτο και την ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής (γη, εργασία, κεφάλαιο κλπ) σε κάθε κοινωνία και σε αυτούς τους ανθρώπους που ζουν από τη δουλειά τους και γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης από τους ιδιοκτήτες του πλούτου και των μέσων παραγωγής, για αυτό και αγωνίζονται για την ελευθερία τους. Το βασικό αυτό χαρακτηριστικό, του ποιος κατέχει μέσα παραγωγής και ποιος όχι, αποτελεί την βασική αιτία για την εμφάνιση μέσα σε κάθε κοινωνία, ομάδων με αντιτιθέμενα κοινωνικά συμφέροντα. Οι ομάδες αυτές ονομάζονται "τάξεις", "κάστες" κλπ.

Στην ιστορία διαμόρφωσης των κοινωνιών από την αρχαιότητα ως σήμερα, η ταξική πάλη έχει ιδιαίτερο βάρος, και είναι αυτή που -σε μεγάλο βαθμό- καθόρισε και καθορίζει τις μορφές με τις οποίες συγκροτούνται οι ανθρώπινες κοινωνίες (φυλές, εθνότητες, αυτοκρατορίες, έθνη, έθνος/κράτος κλπ). Τούτο εξηγείται ως εξής: Ενώ επιφανειακά η κοινωνία φαίνεται ως ένα ενιαίο πράγμα (πχ στην περίπτωση της πόλης/κράτους ή του έθνους/κράτους σήμερα), στην ουσία η πάλη ανάμεσα στην κάθε φορά άρχουσα τάξη και στους καταπιεσμένους είναι αυτή που διαμορφώνει είτε υπόγεια είτε φανερά τον χαρακτήρα και καθορίζει την εξέλιξη των κοινωνιών.

Η πάλη των τάξεων αρχίζει να εμφανίζεται, όταν οι ανθρώπινες κοινωνίες υπερβαίνουν το επίπεδο του τροφοσυλλέκτη που προσπαθεί να βρει σε καθημερινό επίπεδο την τροφή του, και εισέρχονται σταδιακά στο επίσης πρωτόγονο επίπεδο της καλλιέργειας της γης. Μαζί με την εμφάνιση των πρώτων μεθόδων καλλιέργειας της γης και εξημέρωσης ζώων με σκοπό την τροφή και την ένδυση, εμφανίζεται και η διαδικασία αποθήκευσης αυτών των προϊόντων. Η εμφάνιση της δυνατότητας/διαδικασίας αυτής, δημιουργεί τις βάσεις για την εμφάνιση πλεονάσματος το οποίο μπορεί να αποκτήσει αξία και να πουληθεί.

Εμφανίζεται δηλαδή το εμπόριο και ο πρώτος ταξικός διαχωρισμός στην ιστορία του ανθρώπου, μαζί με το κράτος: Η κοινωνία χωρίζεται σε αυτούς που καρπώνονται το πλεόνασμα αυτό και σε αυτούς που δουλεύουν για να το παράγουν και το παραδίδουν αναγκαστικά στην κοινωνικά άρχουσα τάξη. Παράδειγμα τέτοιας κοινωνίας αποτελούν οι πρώτες κοινωνίες της Φοινίκης, της Ασσυρίας, της Αιγύπτου και άλλων, οι οποίες χωρίζονται στους ιερείς (μάγους, σαμάνους) που αποτελούσαν την άρχουσα τάξη και όσους δούλευαν και παρέδιδαν την παραγωγή τους, υπό το φόβητρο ενός θεού, στους ιερείς.[1]

Ιστορική καταγραφή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πρώτη απεργία η οποία καταγράφηκε σε ιστορικά αρχεία της εποχής, πραγματοποιήθηκε στην αρχαία Αίγυπτο το 1152 π.Χ., ενάντια στη Δυναστεία του Φαραώ Ραμσή. Ένας τεχνίτης της βασιλικής Νεκρόπολης στο Deir el-Medina προσπαθεί και τα καταφέρνει να οργανώσει την αυτή την πρώτη γνωστή απεργία των εργαζομένων στην ιστορία της ανθρωπότητας! Το γεγονός καταγράφηκε με λεπτομέρειες σε έναν πάπυρο της εποχής, που διατηρήθηκε και βρίσκεται σήμερα στο Τορίνο.[2]

Άλλα σπουδαία γεγονότα που διασώθηκαν στη διάρκεια των αιώνων και μας βοηθούν να κατανοήσουμε την ταξική πάλη στην εποχή τους, ήταν η εξέγερση του Σπάρτακου το 72 πΧ που συντάραξε την δουλοκτητική Ρώμη,[3] η κομμούνα της Θεσσαλονίκης που προέκυψε ύστερα από νικηφόρα εξέγερση του λαού της Θεσσαλονίκης εναντίον της βυζαντινής αριστοκρατίας και διήρκεσε από το 1342 έως το 1350 κλπ.[4][5]

Στη νεώτερη εποχή έχουμε κορυφαίες στιγμές έκφρασης της πάλης των τάξεων, με τον πόλεμο των χωρικών κατά των φεουδαρχών στην Αγγλία το 1335, αργότερα στη Γερμανία το 1525[6][7], έχουμε την Γαλλική επανάσταση του 1789 με την σταδιακή εκδίωξη της αριστοκρατίας προς όφελος της -ανερχόμενης τότε- αστικής τάξης, την Κομμούνα του 1871 πάλι στη Γαλλία όπου η εργατική τάξη προσπαθεί να ανατρέψει την εξουσία των αστών[8], την ρώσικη επανάσταση του 1917 όπου για πρώτη φορά η εργατική τάξη επιτυχγάνει σε αυτόν της τον στόχο. Επίσης έχουμε την Γερμανική επανάσταση του 1918 όπου όμως συντρίφτηκε[9], τον Ισπανικό εμφύλιο του 1936 κλπ.

Τη δεκαετία του '60 θα παρατηρήσουμε μια πρωτοφανή έκρηξη της πολιτικής διαμαρτυρίας ή/και εξέγερσης πλατιών τμημάτων των καταπιεσμένων στρωμάτων των κοινωνιών σε παγκόσμιο επίπεδο. Μια εξέγερση που βλέπουμε να ξεσπά αφενός στο εσωτερικό των καπιταλιστικών χωρών είτε του κέντρου είτε της περιφέρειας εναντίον της αστικής τάξης, αφετέρου, στο εσωτερικό των χωρών του υπαρκτού σοσιαλισμού, εναντίον της αναφερόμενης ως κομματικής/κρατικής γραφειοκρατίας από μέρος του κομμουνιστικού κινήματος. Έτσι θα ξεσπάσει η εξέγερση του Μάη του 1968 στη Γαλλία η οποία σταδιακά επεκτάθηκε στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες και όχι μόνο, και αποτελεί το κορυφαίο και πιο πρόσφατο γεγονός σε παγκόσμιο επίπεδο, που δείχνει την έξαρση της ταξικής πάλης τότε.[10][11] Μερικοί φιλόσοφοι και ιστορικοί έχουν υποστηρίξει ότι η εξέγερση ήταν το πιο σημαντικό επαναστατικό γεγονός του 20ού αιώνα, επειδή δεν πραγματοποιήθηκε από μεμονωμένο πλήθος, όπως οι εργαζόμενοι ή οι φυλετικές μειονότητες, αλλά ήταν μια παλλαϊκή εξέγερση άνευ φυλετικών, πολιτιστικών, ηλικιακών και κοινωνικών διακρίσεων εναντίον της καπιταλιστικής κοινωνίας.

Αντίστοιχα, στις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού θα ξεσπάσουν εργατικές και λαϊκές διαμαρτυρίες που δείχνουν την ένταση της ταξικής πάλης στις χώρες αυτές, ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του '50. Η αρχή θα γίνει στην Ανατολική Γερμανία το 1953 ενώ θα ακολουθήσει η εξέγερση στην Ουγγαρία το '56 και στην Πολωνία λίγο αργότερα. Κορυφαία στιγμή της ταξικής πάλης στις χώρες του ανατολικού μπλοκ θα είναι η άνοιξη της Πράγας το '68.[12][13][14][15][16]

Σύμφωνα με αρκετούς μελετητές και ένα τμήμα του κομμουνιστικού κινήματος, οι εξεγέρσεις των εργαζομένων και του λαού στις χώρες του ανατολικού μπλοκ (οι οποίες στράφηκαν εναντίον της κομματικής/κρατικής άρχουσας τάξης των χωρών αυτών), είχαν ως περιεχόμενο την βελτίωση των όρων διαβίωσης και την εμβάθυνση των πολιτικών ελευθεριών προς όφελος της κοινωνικής πλειοψηφίας.[17][18][19][20][21] Σύμφωνα με άλλους μελετητές και τμήμα του κομμουνιστικού κινήματος, οι εξεγέρσεις στις χώρες αυτές αποτέλεσαν αντεπαναστάσεις με αντισοβιετικό και αντικομμουνιστικό περιεχόμενο και προέκυψαν ως αποτέλεσμα της υπονόμευσης των καθεστώτων αυτών από τις καπιταλιστικές χώρες.[22][23][24]

Η ταξική πάλη στη νεώτερη Ελλάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην ιστορία της νεώτερης Ελλάδας, η πρώτη απεργία καταγράφεται το 1879 στα ναυπηγεία της Σύρου. Αργότερα, στα 1910, θα ξεσπάσει η εξέγερση των αγροτών/κολίγων του Θεσσαλικού κάμπου εναντίον των Ελλήνων τσιφλικάδων. Μια ηρωική εξέγερση της οποίας πρόδρομος και πρωτεργάτης υπήρξε ο σοσιαλιστής δάσκαλος Μαρίνος Αντύπας, ο οποίος είχε δολοφονηθεί το 1907 από μπράβους των Ελλήνων τσιφλικάδων της περιοχής. Το 1936 θα ξεσπάσει η εξέγερση των καπνεργατών της Θεσσαλονίκης και της ευρύτερης περιοχής όπου θα λάβει μεγάλες διαστάσεις. Στο τέλος όμως και αυτή η εξέγερση θα πνιγεί στο αίμα από την τότε ελληνική κυβέρνηση και την εθνικιστική οργάνωση "Εθνική Ένωσις Ελλάς".[25][26]

Κορυφαία στιγμή της ταξικής πάλης στην Ελλάδα, αποτελεί σύμφωνα με πολλούς μελετητές, η δεκαετία του 1940. Τη δεκαετία αυτή εκτός από την εθνικοαπελευθερωτική πάλη που διεξήγαγε μεγάλο τμήμα της ελληνικής κοινωνίας εναντίον των Γερμανών και Ιταλών κατακτητών (και λίγο αργότερα των Άγγλων), παρατηρούμε και μια παράλληλη διαδικασία: Την προσπάθεια για μια ανασυγκρότηση της Ελλάδας, πάνω σε δημοκρατικές/λαοκρατικές βάσεις, όπου την εξουσία θα την είχε ο δημοκρατικά οργανωμένος λαός.

Εμπνευστής και οργανωτής αυτής της προσπάθειας υπήρξε το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ), του οποίου το πρόγραμμα περιείχε και τους δύο προαναφερόμενους στόχους: Και την απελευθέρωση της Ελλάδας από την ξενική κατοχή, αλλά και την ανασυγκρότησή της με άξονα την εξουσία του δημοκρατικά οργανωμένου λαού.[27]

Η Ελλάδα θα γνωρίσει νέα ένταση της ταξικής πάλης τη δεκαετία του '60. Θα ξεσπάσουν μεγάλοι και σκληροί απεργιακοί αγώνες σε κλάδους και επαγγέλματα όπως των οικοδόμων, ενώ θα έχουμε μια μεγάλη αγωνιστική αφύπνιση του φοιτητικού κινήματος. Κορύφωση της ταξικής πάλης θα είναι τα "Ιουλιανά του '65", όπου με αφορμή την πτώση της νόμιμα εκλεγμένης κυβέρνησης της "Ένωσης Κέντρου" (του Γ. Παπανδρέου) και τον διορισμό από το παλάτι της "κυβέρνησης των αποστατών", θα ξεσπάσουν πολυήμερες μαζικές διαδηλώσεις και συγκρούσεις με την αστυνομία, στο κέντρο της Αθήνας.

Θα ακολουθήσει η δικτατορία (χούντα) των συνταγματαρχών, την οποία πολλοί μελετητές θεωρούν ότι είναι η απάντηση της ελληνικής αστικής τάξης αλλά και των ΗΠΑ, στην άνοδο της συνειδητοποίησης και της αγωνιστικότητας ενός μεγάλου τμήματος της ελληνικής κοινωνίας. Ως αποτέλεσμα της πολιτικής της δικτατορίας και ως απάντηση σε αυτή, θα δούμε λίγα χρόνια μετά, να ξεσπά νέο κύμα φοιτητικών διαμαρτυριών με αποκορύφωμα την εξέγερση της Νομικής τον Φεβρουάριο του '73 και την εξέγερση του Πολυτεχνείου το Νοέμβριο του 73. Μεγάλο κομμάτι του λαού της Αθήνας θα κατέβει στο δρόμο τις μέρες της εξέγερσης και θα αγωνιστεί μαζί με τους φοιτητές, με στόχο την πτώση της δικτατορίας. Όμως στο τέλος η δικτατορία θα συντρίψει την εξέγερση με δεκάδες νεκρούς.[28][29]

Μαρξιστική αντίληψη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κομμουνισμός
Hammer and Sickle Red Star with Glow.png
Πρότυπο: προβ.  συζ.  επεξ.
Εργατική πολιτική διαδήλωση στο κέντρο του Χαλανδρίου το 2013 εναντίων της απόλυσης μίας υπαλλήλου από το βιβλιοπωλείο Ευριπίδης, οργανωμένη από την άτυπη οργάνωση Ανοιχτή Συνέλευση Κατοίκων Αγίας Παρασκευής. Σύμφωνα με τα έντυπα που μοίραζαν οι διαδηλωτές, η υπάλληλος απολύθηκε λόγω της πολιτικής της δράσης της υπέρ των εργατικών δικαιωμάτων

Ο Καρλ Μαρξ και ο Φρίντριχ Ένγκελς, πρωτεργάτες του κομμουνισμού, σημείωναν: "Όλη η καταγεγραμμένη ιστορία της υπάρχουσας κοινωνίας είναι η ιστορία της ταξικής πάλης". [30]

Σύμφωνα με τη μαρξιστική ανάλυση, η κοινωνία αποτελείται από διάφορες τάξεις οι οποίες διαφοροποιούνται αντικειμενικά από τη σχέση που έχουν με τα μέσα παραγωγής (γη, εργασία, κεφάλαιο, επιστήμη). Για παράδειγμα, η καπιταλιστική κοινωνία αποτελείται από την αστική τάξη (τους καπιταλιστές - εργοδότες, στους οποίους ανήκουν τα μέσα παραγωγής) και το προλεταριάτο (τα εργατικά στρώματα, που μισθώνοντας της εργατική τους δύναμη (χειρωνακτική ή πνευματική) αγωνίζονται να αποκτήσουν τα προς το ζην, εφόσον δεν τους ανήκει κανένα μέσο παραγωγής). Η άρχουσα τάξη, χρησιμοποιεί τον πλούτο και τη δύναμή της για να εκμεταλλευθεί την καταπιεζόμενη τάξη ή τάξεις.

Η ανθρώπινη εργασία μαζί με την φύση, αποτελούν τις πηγές κάθε πλούτου από την αρχαιότητα ως σήμερα. Είτε μιλάμε για την εργασία των δούλων στις δουλοκτητικές κοινωνίες της αρχαιότητας, είτε μιλάμε για την εργασία των δουλοπάροικων και των βιοτεχνών στο Μεσαίωνα, είτε για την εργασία των εργατών/εργαζομένων στην σημερινή εποχή. Η άρχουσα τάξη κάθε κοινωνίας (αρχαίο Ιερατείο, δουλοκτήτες, φεουδάρχες, καπιταλιστές/κεφαλαιοκράτες), καρπώνεται με την βία τον παραγόμενο πλούτο και τον χρησιμοποιεί για να παγιώσει την δύναμή της με στόχο τη διαιώνιση της εξουσίας της σε βάρος των υπόλοιπων κοινωνικών τάξεων.[31]

Στον καπιταλισμό, η αστική τάξη εκμεταλλεύεται τους εργαζόμενους κερδοσκοπώντας από την εργασία τους. Ο εργάτης/εργαζόμενος αμείβεται λιγότερο από αυτό που παράγει. Το κέρδος του εργοδότη/επιχειρηματία είναι ίσο με την παραγωγή του εργάτη μείον τις απολαβές του. Το ποσό που παράγει ο εργάτης αλλά καρπώνεται ο ιδιοκτήτης του μέσου παραγωγής, ονομάζεται υπεραξία. [32]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Φρ. Ένγκελς: καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους
  2. François Daumas, Ägyptische Kultur im Zeitalter der Pharaonen. Munich: Knaur Verlag, 1969, p. 309
  3. ΓΚΙΝΤΕΡ Ρ. Η ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΟΥ ΣΠΑΡΤΑΚΟΥ. Τα μεγάλα κοινωνικά κινήματα των δούλων και των ελευθέρων στα τέλη της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας
  4. Γ. Κορδάτος: Η κομμούνα της Θεσσαλονίκης
  5. Κώστας Λάμπος: Η κομμούνα της Θεσσαλονίκης, 1342 μΧ-1350 μΧ
  6. Τόμας Μύντσερ: Ο Πόλεμος των χωρικών
  7. Φρ. Ένγκελς: Ο πόλεμος των χωρικών
  8. Έλλη Παππά: Κομμούνα του 1871. Η επανάσταση του 21ου αιώνα; (εκδ. Άγρα, Αθήνα, 2007)
  9. Γερμανική επανάσταση 1918: Η εξέγερση των Σπαρτακιστών
  10. Μάης '68: στην Ελλάδα, στη Γαλλία, στον κόσμο. Αθήνα: Modern Times. 2008. ISBN 978-960-691-157-6. http://www.biblionet.gr/book/134249/%CE%A3%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%AD%CF%81%CE%B3%CE%BF/%CE%9C%CE%AC%CE%B7%CF%82_%2768:_%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD_%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1,_%CF%83%CF%84%CE%B7_%CE%93%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%AF%CE%B1,_%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BD_%CE%BA%CF%8C%CF%83%CE%BC%CE%BF. 
  11. «Μάης '68». Ελευθεροτυπία. http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=364441. 
  12. Ευτύχης Μπιτσάκης: Ένα φάντασμα πλανιέται (εκδ. ΚΨΜ, Αθήνα, 2011, σελ. 40 ως 94)
  13. αφιέρωμα TVXS: H σοβιετική εισβολή στη Βουδαπέστη
  14. BRENDEL CAJO: Η ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ - ΙΟΥΝΗΣ 1953 (εκδ. Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα, 1980)
  15. http://politicosdialogos.org/wp/wp-content/uploads/2013/10/Ougaria1956_teseraArthra.pdf Τα εργατικά συμβούλια στην Ουγγαρία το 1956]
  16. Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ΟΥΓΓΡΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
  17. BRENDEL CAJO: Η ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ - ΙΟΥΝΗΣ 1953
  18. Η ΑΥΓΗ: Το φοιτητικό κίνημα στην Άνοιξη της Πράγας
  19. Στην Πράγα, αντί για την άνοιξη, ήρθαν τα τανκς
  20. TVXS: Το τέλος της «Άνοιξης της Πράγας»
  21. ΝΑΡ: Για τη φύση και το χαρακτήρα των χωρών του "υπαρκτού σοσιαλισμού"
  22. Ριζοσπάστης: Τα αντεπαναστατικά γεγονότα στη Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Τσεχοσλοβακίας το 1968
  23. Ριζοσπάστης: Η αντεπανάσταση στην Ουγγαρία
  24. ΚΚΕ: Ουγγαρία 1956
  25. Η εξέγερση των καπνεργατών στη Θεσσαλονίκη το 1936
  26. Γιάννης Κορδάτος: Ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος
  27. Διακήρυξη του ΕΑΜ: Τι είναι και τι θέλει το ΕΑΜ
  28. Ολύμπιος Δαφέρμος: Φοιτητές και δικτατορία (εκδ. Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2009, σελ. 64-94 και 277-282)
  29. Οι νεκροί του Πολυτεχνείου
  30. Κομμουνιστικό Μανιφέστο
  31. Φρ. Ένγκελς: Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους
  32. Η επίκαιρη υπεραξία του Καρλ Μαρξ, του Μωϋσή Λίτση, Ελευθεροτυπία, 12-2-2002

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • ΟΥΝΕΣΚΟ: "Λεξικό Κοινωνικών Επιστημών", - Εκδόσεις Ελληνική Παιδεία ΑΕ, τομ. 2ος, σελ.680-683.
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Class struggle της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).
  • Φρίντριχ Ενγκελς: Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους