Πάλη των τάξεων

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Η φράση Πάλη των τάξεων, ή ταξική πάλη εκφράζει μια βασική λειτουργία των ανθρώπινων κοινωνιών από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Τον ανταγωνισμό (πάλη) ανάμεσα στα άτομα που κατέχουν τον πλούτο και την ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής (γη, εργασία, κεφάλαιο κλπ) σε κάθε κοινωνία και σε αυτούς τους ανθρώπους που ζουν από τη δουλειά τους και γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης από τους ιδιοκτήτες του πλούτου και των μέσων παραγωγής, για αυτό και αγωνίζονται για την ελευθερία τους. Το βασικό αυτό χαρακτηριστικό, του ποιός κατέχει μέσα παραγωγής και ποιός όχι, αποτελεί την βασική αιτία για την εμφάνιση μέσα σε κάθε κοινωνία, ομάδων με αντιτιθέμενα κοινωνικά συμφέροντα. Οι ομάδες αυτές ονομάζονται "τάξεις", "κάστες" κλπ.

Στην ιστορία διαμόρφωσης των κοινωνιών από την αρχαιότητα ως σήμερα, η ταξική πάλη έχει ιδιαίτερο βάρος, και είναι αυτή που καθόρισε και καθορίζει τις μορφές με τις οποίες συγκροτούνται οι ανθρώπινες κοινωνίες (φυλές, εθνότητες, αυτοκρατορίες, έθνη, έθνος/κράτος κλπ). Τούτο εξηγείται ως εξής: Ενώ επιφανειακά η κοινωνία φαίνεται ως ένα ενιαίο πράγμα (πχ στην περίπτωση της πόλης/κράτους ή του έθνους/κράτους σήμερα), στην ουσία η πάλη ανάμεσα στην κάθε φορά άρχουσα τάξη και στους καταπιεσμένους είναι αυτή που διαμορφώνει είτε υπόγεια είτε φανερά τον χαρακτήρα και καθορίζει την εξέλιξη των κοινωνιών.

Η πάλη των τάξεων αρχίζει να εμφανίζεται, όταν οι ανθρώπινες κοινωνίες υπερβαίνουν το επίπεδο του τροφοσυλλέκτη που προσπαθεί να βρει σε καθημερινό επίπεδο την τροφή του, και εισέρχονται σταδιακά στο επίσης πρωτόγονο επίπεδο της καλλιέργειας της γης. Μαζί με την εμφάνιση των πρώτων μεθόδων καλλιέργειας της γης και εξημέρωσης ζώων με σκοπό την τροφή και την ένδυση, εμφανίζεται και η διαδικασία αποθήκευσης αυτών των προϊόντων. Η εμφάνιση της δυνατότητας/διαδικασίας αυτής, δημιουργεί τις βάσεις για την εμφάνιση πλεονάσματος το οποίο μπορεί να αποκτήσει αξία και να πουληθεί.

Εμφανίζεται δηλαδή το εμπόριο και ο πρώτος ταξικός διαχωρισμός στην ιστορία του ανθρώπου, μαζί με το κράτος: Η κοινωνία χωρίζεται σε αυτούς που καρπώνονται το πλεόνασμα αυτό και σε αυτούς που δουλεύουν για να το παράγουν και το παραδίδουν αναγκαστικά στην κοινωνικά άρχουσα τάξη. Παράδειγμα τέτοιας κοινωνίας αποτελούν οι πρώτες κοινωνίες της Φοινίκης, της Ασσυρίας, της Αιγύπτου και άλλων, οι οποίες χωρίζονται στους ιερείς (μάγους, σαμάνους) που αποτελούσαν την άρχουσα τάξη και όσους δούλευαν και παρέδιδαν την παραγωγή τους, υπό το φόβητρο ενός θεού, στους ιερείς.[1]

Ιστορική καταγραφή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πρώτη απεργία η οποία καταγράφηκε σε ιστορικά αρχεία της εποχής, πραγματοποιήθηκε στην αρχαία Αίγυπτο το 1152 π.Χ., ενάντια στη Δυναστεία του Φαραώ Ραμσή. Ένας τεχνίτης της βασιλικής Νεκρόπολης στο Deir el-Medina προσπαθεί και τα καταφέρνει να οργανώσει την αυτή την πρώτη γνωστή απεργία των εργαζομένων στην ιστορία της ανθρωπότητας! Το γεγονός καταγράφηκε με λεπτομέρειες σε έναν πάπυρο της εποχής, που διατηρήθηκε και βρίσκεται σήμερα στο Τορίνο.[2]

Άλλα σπουδαία γεγονότα που διασώθηκαν στη διάρκεια των αιώνων και μας βοηθούν να κατανοήσουμε την ταξική πάλη στην εποχή τους, ήταν η εξέγερση του Σπάρτακου το 72 πΧ που συντάραξε την δουλοκτητική Ρώμη,[3] η κομμούνα της Θεσσαλονίκης που προέκυψε ύστερα από νικηφόρα εξέγερση του λαού της Θεσσαλονίκης εναντίον της βυζαντινής αριστοκρατίας και διήρκεσε από το 1342 έως το 1350 κλπ.[4][5]

Στη νεώτερη εποχή έχουμε κορυφαίες στιγμές έκφρασης της πάλης των τάξεων, με τον πόλεμο των χωρικών κατά των φεουδαρχών στην Αγγλία το 1335, αργότερα στη Γερμανία το 1525[6][7], έχουμε την Γαλλική επανάσταση του 1789 με την σταδιακή εκδίωξη της αριστοκρατίας προς όφελος της -ανερχόμενης τότε- αστικής τάξης, την Κομμούνα του 1871 πάλι στη Γαλλία όπου η εργατική τάξη προσπαθεί να ανατρέψει την εξουσία των αστών[8], την ρώσικη επανάσταση του 1917 όπου για πρώτη φορά η εργατική τάξη επιτυχγάνει σε αυτόν της τον στόχο. Επίσης έχουμε την Γερμανική επανάσταση του 1918 όπου όμως συντρίφτηκε[9], τον Ισπανικό εμφύλιο του 1936 κλπ.

Επίσης, η εξέγερση του Μάη του 1968 στη Γαλλία η οποία σταδιακά επεκτάθηκε στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες και όχι μόνο, είναι το κορυφαίο και πιο πρόσφατο γεγονός σε παγκόσμιο επίπεδο, που δείχνει την έξαρση της ταξικής πάλης τότε.[10][11] Μερικοί φιλόσοφοι και ιστορικοί έχουν υποστηρίξει ότι η εξέγερση ήταν το πιο σημαντικό επαναστατικό γεγονός του 20ού αιώνα, επειδή δεν πραγματοποιήθηκε από μεμονωμένο πλήθος, όπως οι εργαζόμενοι ή οι φυλετικές μειονότητες, αλλά ήταν μια παλλαϊκή εξέγερση άνευ φυλετικών, πολιτιστικών, ηλικιακών και κοινωνικών διακρίσεων εναντίον της καπιταλιστικής κοινωνίας.

Μαρξιστική αντίληψη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κομμουνισμός
Hammer and Sickle Red Star with Glow.png
Πρότυπο: προβ.  συζ.  επεξ.
Εργατική πολιτική διαδήλωση στο κέντρο του Χαλανδρίου το 2013 εναντίων της απόλυσης μίας υπαλλήλου από το βιβλιοπωλείο Ευριπίδης, οργανωμένη από την άτυπη οργάνωση Ανοιχτή Συνέλευση Κατοίκων Αγίας Παρασκευής. Σύμφωνα με τα έντυπα που μοίραζαν οι διαδηλωτές, η υπάλληλος απολύθηκε λόγω της πολιτικής της δράσης της υπέρ των εργατικών δικαιωμάτων

Ο Καρλ Μαρξ και ο Φρίντριχ Ένγκελς, πρωτεργάτες του κομμουνισμού, σημείωναν: "Όλη η καταγεγραμμένη ιστορία της υπάρχουσας κοινωνίας είναι η ιστορία της ταξικής πάλης". [12]

Σύμφωνα με τη μαρξιστική ανάλυση, η κοινωνία αποτελείται από διάφορες τάξεις οι οποίες διαφοροποιούνται αντικειμενικά από τη σχέση που έχουν με τα μέσα παραγωγής (γη, εργασία, κεφάλαιο, επιστήμη). Για παράδειγμα, η καπιταλιστική κοινωνία αποτελείται από την αστική τάξη (τους καπιταλιστές - εργοδότες, στους οποίους ανήκουν τα μέσα παραγωγής) και το προλεταριάτο (τα εργατικά στρώματα, που μισθώνοντας της εργατική τους δύναμη (χειρωνακτική ή πνευματική) αγωνίζονται να αποκτήσουν τα προς το ζην, εφόσον δεν τους ανήκει κανένα μέσο παραγωγής). Η άρχουσα τάξη, χρησιμοποιεί τον πλούτο και τη δύναμή της για να εκμεταλλευθεί την καταπιεζόμενη τάξη ή τάξεις.

Η ανθρώπινη εργασία είναι από την αρχαιότητα ως σήμερα, η πηγή κάθε πλούτου. Είτε μιλάμε για την εργασία των δούλων στις δουλοκτητικές κοινωνίες της αρχαιότητας, είτε μιλάμε για την εργασία των δουλοπάροικων και των βιοτεχνών στο Μεσαίωνα, είτε για την εργασία των εργατών/εργαζομένων στην σημερινή εποχή. Ηάρχουσα τάξη κάθε κοινωνίας (αρχαίο Ιερατείο, δουλοκτήτες, φεουδάρχες, καπιταλιστές/κεφαλαιοκράτες), καρπώνεται με την βία τον παραγόμενο πλούτο και τον χρησιμοποιεί για να παγιώσει την δύναμή της με στόχο τη διαιώνιση της εξουσίας της σε βάρος των υπόλοιπων κοινωνικών τάξεων.[13]

Στον καπιταλισμό, η αστική τάξη εκμεταλλεύεται τους εργαζόμενους κερδοσκοπώντας από την εργασία τους. Ο εργάτης/εργαζόμενος αμείβεται λιγότερο από αυτό που παράγει. Το κέρδος του εργοδότη/επιχειρηματία είναι ίσο με την παραγωγή του εργάτη μείον τις απολαβές του. Το ποσό που παράγει ο εργάτης αλλά καρπώνεται ο ιδιοκτήτης του μέσου παραγωγής, ονομάζεται υπεραξία. [14]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Φρ. Ένγκελς: καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους
  2. François Daumas, Ägyptische Kultur im Zeitalter der Pharaonen. Munich: Knaur Verlag, 1969, p. 309
  3. ΓΚΙΝΤΕΡ Ρ. Η ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΟΥ ΣΠΑΡΤΑΚΟΥ. Τα μεγάλα κοινωνικά κινήματα των δούλων και των ελευθέρων στα τέλη της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας
  4. Γ. Κορδάτος: Η κομμούνα της Θεσσαλονίκης
  5. Κώστας Λάμπος: Η κομμούνα της Θεσσαλονίκης, 1342 μΧ-1350 μΧ
  6. Τόμας Μύντσερ: Ο Πόλεμος των χωρικών
  7. Φρ. Ένγκελς: Ο πόλεμος των χωρικών
  8. Έλλη Παππά: Κομμούνα του 1871. Η επανάσταση του 21ου αιώνα;
  9. Γερμανική επανάσταση 1918: Η εξέγερση των Σπαρτακιστών
  10. Μάης '68: στην Ελλάδα, στη Γαλλία, στον κόσμο. Αθήνα: Modern Times. 2008. ISBN 978-960-691-157-6. http://www.biblionet.gr/book/134249/%CE%A3%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%AD%CF%81%CE%B3%CE%BF/%CE%9C%CE%AC%CE%B7%CF%82_%2768:_%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD_%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1,_%CF%83%CF%84%CE%B7_%CE%93%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%AF%CE%B1,_%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BD_%CE%BA%CF%8C%CF%83%CE%BC%CE%BF. 
  11. "Μάης '68". Ελευθεροτυπία. http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=364441. 
  12. Κομμουνιστικό Μανιφέστο
  13. Φρ. Ένγκελς: Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους
  14. Η επίκαιρη υπεραξία του Καρλ Μαρξ, του Μωϋσή Λίτση, Ελευθεροτυπία, 12-2-2002

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • ΟΥΝΕΣΚΟ: "Λεξικό Κοινωνικών Επιστημών", - Εκδόσεις Ελληνική Παιδεία ΑΕ, τομ. 2ος, σελ.680-683.
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Class struggle της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).
  • Φρίντριχ Ενγκελς: Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους