Αρτεμισία Μεσσηνίας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση


Συντεταγμένες: 37°5′59″N 22°13′45″E / 37.09972°N 22.22917°E / 37.09972; 22.22917 Η Αρτεμισία σήμερα μετά την εφαρμογή του νόμου Καλλικράτη αποτελεί τοπική κοινότητα του δήμου Καλαμάτας. Παλαιότερα και μέχρι το 1927 (με το Διάταγμα 4.11.1927. ΦΕΚ Α306/1927), ονομαζόταν Τσερνίτσα ή Τζερνίτζα. Βρίσκεται στην δυτική πλαγιά του Ταϋγέτου, στο μέσον της διαδρομής Καλαμάτας-Σπάρτης, 24 χιλιόμετρα από την Καλαμάτα και 36 χιλιόμετρα από την Σπάρτη, αποτελώντας κόμβο συνάντησης των λεωφορείων της συγκοινωνίας που συνδέει τις δύο πόλεις, καλύπτοντας με παράκαμψη και τα χωριά Πηγές και Αλαγονία.

Θέση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Αρτεμισία βρίσκεται σε υψόμετρο 700 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας. Μετά την εφαρμογή του νόμου Καποδίστρια, αποτελούσε δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου Καλαμάτας με 310 κατοίκους στην Ελληνική απογραφή 2001 και 339 κατοίκους στην απογραφή του 1991. Παλιότερα, αποτελούσε ξεχωριστή κοινότητα, η οποία από το 1837 (ΦΕΚ. Α.80 / 28-12-1836) μέχρι το 1912 ανήκε στον Δήμο Αλαγωνίας με το όνομα Τσερνίτσα .Η Τσερνίτσα ήταν έδρα του Δήμου, από 3-3-1841 μέχρι 26-6-1863 , από 14-2-1875 μέχρι 26-11-1879 και από 5-12-1907 μέχρι 31-8-1912 . Διατηρούσε δικαστήριο, ληξιαρχείο, αστυνομία και πολλά πανδοχεία.

Τα έξι χωριά που αποτελούσαν τον τότε δήμο Αλαγωνίας ήταν τα εξής:

  1. Αλαγονία / Σίτσοβα
  2. Αρτεμισία / Τσερνίτσα
  3. Καρβέλι / Κουτσαβά Καρβέλι
  4. Λαδά / Κουτσαβά Λαδά
  5. Νέδουσα / Μεγάλη Αναστάσοβα
  6. Πηγές / Μικρή Αναστάσοβα

Είναι χτισμένη στην θέση της αρχαίας Δενθαλιάτιδας με αξιόλογα ιστορικά μνημεία, όπως ο Ναός της Λιμνάτιδας Αρτέμιδας στο Βόλιμνο, το μοναστήρι του Μελέ με το ομώνυμο Κάστρο και η Κάτω Χώρα. Το μοναστήρι του Μελέ στέγασε τη Μεσαιωνική Σχολή Μελέ και τα Εκπαιδευτήρια του εθνικού ευεργέτη Πέτρου Δημάκη, ο οποίος έφτασε στην περιοχή από το εξωτερικό το 1854 και στα ιδρύματα του οποίου μαθήτευσαν αξιόλογα μέλη της διοίκησης της αναπτυσσόμενης μετά την απελευθέρωση Καλαμάτας.

Η Αρτεμισία είναι το μεγαλύτερο χωριό σε γεωγραφική έκταση μαζί με τα χωράφια σιταριού του Πέρα, της Ρογκοζωνίτσας και του Βόλιμνου, καλύπτοντας έκταση 38.797 στρεμμάτων, λίγο μικρότερη από αυτή της Καλαμάτας και σχεδόν διπλάσια των άλλων χωριών. Βρίσκεται στο κεντρικότερο σημείο των χωριών του ορεινού όγκου του Ταϋγέτου του δήμου Καλαμάτας, περιτριγυρισμένη από τα άλλα έξι χωριά μαζί με το Ελαιοχώρι (Γιάνιτσα).

Το όνομά της μετά την κάθοδο των Σλάβων έγινε Τσερνίτσα, που σημαίνει περιοχή με πολλές μουριές, αφού είχε αναπτυγμένη σηροτροφία, και η παλιότερη θέση της ήταν στην Κάτω Χώρα, θέση της αρχαίας Δενθαλιάτιδας, στην οποία σήμερα βρίσκουμε μόνον κήπους και ερείπια.

Έκταση και Πληθυσμός (απογραφή 1928 - 2011)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Αρτεμισία με το όνομα Τσερνίτσα αποτέλεσε, εναλλασόμενη με την Σίτσοβα, έδρα του τότε Δήμου Αλαγωνίας.

Με τον Νόμο Καποδίστρια, γίνεται δημοτικό διαμέρισμα της Καλαμάτας.

Όπως προκύπτει από την απογραφή του 2001 έχει έκταση 38.797 στρέμματα και είναι το μεγαλύτερο σε έκταση από τα υπόλοιπα χωριά του Ταϋγέτου της Καλαμάτας.

Η έκταση καθώς και ο πληθυσμός από την μετονομασία της το 1927 μέχρι την απογραφή του 2011 εμφανίζεται στον ακόλουθο πίνακα:

Κοινότητες/Δ. διαμερίσματα Στρέμματα 1928 1940 1951 1981 1991 2001 2011
Τσερνίτσα (Αρτεμισία) 38797 563 517 300 239 339 310 142

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι πρώτες αναφορές για την Αρτεμισία βρίσκονται στους στίχους του Ομήρου, αφού η Αρτεμισία και συγκεκριμένα η Κάτω Χώρα και ο Μελές βρίσκονται στον οικισμό Δενθάλιοι της αρχαίας Δενθαλιάτιδας Χώρας, με τα πλούσια αμπέλια και το περίφημο κρασί, το Δένθη[1]. Την ίδια περίοδο, ίσως και παλιότερα, υπάρχει ο οικισμός Λίμναι στην περιοχή του Βόλιμνου[2], ο οποίος αποτελούσε θρησκευτικό κέντρο για Μεσσήνιους και Λακεδαιμόνιους, με πιστούς από ολόκληρη την Πελοπόννησο. Επειδή αυτό αποτελούσε ιερό χώρο στα σύνορα της Μεσσηνίας και της Λακωνικής, απετέλεσε και σημείο τριβής και αφορμή έναρξης των Μεσσηνιακών πολέμων.

Με την κάθοδο των Σλάβων στην Πελοπόννησο, τα χωριά του Ταϋγέτου δέχτηκαν σημαντικό νέο πληθυσμό και πήραν σλάβικα ονόματα. Το χωριό ονομάστηκε Τσερνίτσα και ξεκίνησε η κατοίκηση στην σημερινή του θέση, ενώ η προηγούμενη θέση ονομάστηκε Κάτω Χώρα. Ο έφορος αρχαιοτήτων ελληνιστής Λουδοβίκος Ρος την επισκέφτηκε το 1838 και ειδικά τον αρχαιολογικό χώρο στον Βόλιμνο και άφησε τις μαρτυρίες του σε ειδική αναφορά.

Τον όγδοο μ.Χ. αιώνα επί αυτοκράτορα του Βυζαντίου Κωνσταντίνου Ε΄ (Κοπρώνυμος ) η περιοχή της αρχαίας Δενθαλιάτιδας, μετονομάζεται από τους Σλάβους Μιλιγγούς σε Κουτσαβές , ή Κουτσαβά και δημιουργήθηκαν έξι χωριά , με κατεύθυνση από Βορρά προς Νότο: Την Μεγάλη Αναστάσοβα, την Σίτσοβα, την Μικρή Αναστάσοβα, την Τσερνίτσα, του Λαδά και του Καρβέλη .Τα χωριά αυτά είχαν ως πρόθεμα την λέξη Κουτσαβά , η οποία σημαίνει περιοχή και οι κάτοικοι ονομάζονταν Κουτσαβίτες .Ονομασίες οι οποίες άτυπα χρησιμοποιούνται μέχρι και σήμερα . Αξίζει να σημειωθεί ότι τα χωριά Καρβέλι και Λαδά χρησιμοποιούσαν το πρόθεμα Κουτσαβά ακόμα και μετά την ίδρυση του Νέου Ελληνικού Κράτους .

Με την πάροδο του χρόνου , την επίδραση της Χριστιανικής θρησκείας και κυρίως με την ευεργετική επίδραση που είχε για τους Σλάβους η επικοινωνία και επιμειξία τους με τους Έλληνες Δενθάλιους που είχαν καταφέρει να επιζήσουν αλλά και τους κατοίκους των γειτονικών περιοχών, με τους οποίους ανέπτυξαν διάφορες σχέσεις , οικονομικές, κοινωνικές, πολιτιστικές κ. λ. π. , οι Σλάβοι των παραπάνω χωριών άρχισαν να αποκτούν Ελληνική συνείδηση να μιλάνε την Ελληνική γλώσσα και έτσι να εμφανίζονται σε όλες τις εκδηλώσεις της ζωής ως Έλληνες. Με αυτόν τον τρόπο μετά τον εκχριστιανισμό συντελέσθηκε και ο Εξελληνισμός τους . Παράλληλα υποχρεώθηκαν σε κάθε χωριό να αποδεχθούν έναν επικεφαλής αρχηγό , ο οποίος όμως διοριζόταν από τον επαρχιακό κυβερνήτη .

Την εποχή της Φραγκοκρατίας μετά την δημιουργία της καστροπολιτείας του Μυστρά στην Λακεδαίμονα , τα παραπάνω έξι χωριά , διατηρώντας το καθένα χωριστά το Σλαβικό του όνομά π. χ. Σίτσοβα , Τσερνίτσα κ.λ.π. εντάχθηκαν στο Μυστρά και όλα μαζί ονομάστηκαν « Πισινά Χωριά », ή « Πισινοχώρια » , γιατί τα χωριά αυτά σε σχέση με το Μυστρά, που ήτανε το διοικητικό κέντρο της περιοχής ήταν χτισμένα στο δυτικό (πισινό) μέρος του Ταϋγέτου ενώ ο Μυστράς ήτανε χτισμένος στο ανατολικό (μπροστινό) μέρους του Ταϋγέτου.  

Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας τα Πισινά Χωριά εξακολούθησαν να ανήκουν στο πασαλίκι (Επαρχία ) του Μυστρά .

Το Πασαλίκι του Μυστρά ήταν το μεγαλύτερο τόσο σε έκταση όσο και σε πληθυσμό αλλά και το πλουσιότερο από όλα τα Πασαλίκια του Μοριά. Το γεγονός αυτό είχε σαν αποτέλεσμα ο πασάς του Μυστρά να μην ασχολείται ιδιαίτερα με τα άγονα Πισινοχώρια , και οι σκληροτράχηλοι ορεινοί αυτοί βιοπαλαιστές , αποδεχόμενοι το καθεστώς της Διοίκησης κάθε χωριού από τους Κοτζαμπάσηδες (Δημογέροντες) , κατά τα πρότυπα της Μάνης , κατάφεραν να απολαμβάνουν ένα καθεστώς ημιαυτονομίας . Το λεγόμενο  «κοινοτικό προνόμιο». Σε αυτή την περίπτωση πλήρωναν λιγότερους φόρους και γλίτωναν διάφορες καταπιέσεις από τον Πασά του Μυστρά.

Το καθεστώς αυτό της ημιαυτονομίας έδινε την δυνατότητα σε άλλους καταπιεζόμενους Έλληνες να βρίσκουν καταφύγιο στα χωριά αυτά .

Στα Πισινά χωριά προτίμησαν να εγκατασταθούν επίσης αρκετοί Κρητικοί με τις οικογένειες τους το έτος 1669 , μετά την παράδοση του Χάνδακα (Ηράκλειο) στους Οθωμανούς , που πέρασαν στις απέναντι ακτές της Μάνης .

Εκτός όμως από τους Κρητικούς πρόσφυγες και άλλοι Έλληνες κατά τους χρόνους της Τουρκοκρατίας άφησαν τον τόπο τους , που δεν τους έδινε ασφάλεια, είτε γιατί ήταν παράλιος, είτε γιατί κατοικούσαν σε αυτόν Τούρκοι, και εγκαταστάθηκαν στα Πισινά Χωριά όπου ήταν ασφαλής από τις λεηλασίες των πειρατών και από την αρπακτική μανία των Τούρκων. Αλλά και οι κλέφτες ακόμη, που είχαν βγει στα βουνά για να πολεμήσουν τους Τούρκους, σε αυτά τα χωριά έβρισκαν έστω και προσωρινά στοργή, ανακούφιση και φιλόξενη στέγη. 

Η περιοχή των Πισινών Χωριών (τα σημερινά χωριά του Ταϋγέτου της Καλαμάτας) με το μοναστήρι στο Μαρδάτσι και την Σιδερόπορτα έπαιξαν στρατηγικό ρόλο και αποτέλεσαν ορμητήρια στην Επανάσταση του 1821, με προπύργιο το μοναστήρι της Βελανιδιάς. Ο Κολοκοτρώνης, ο Νικηταράς και ο Παπαφλέσσας ξεκίνησαν στις 23 Μαρτίου του 1821 από αυτά τα μοναστήρια και αυτά τα χωριά για να ενωθούν με τους Μαυρομιχαλαίους από τη Μάνη και να πετύχουν την απελευθέρωση της Καλαμάτας.

Το 1837 με Β. Δ. το οποίο δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ . / Α.80 / 28-12-1836 αποσπάστηκαν από την Λακωνία ,εντάχθηκαν στη Μεσσηνία και μέχρι το 1912 αποτέλεσαν το Δήμο Αλαγωνίας .

Αξιόλογα μνημεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Τα κτίσματα της ιστορικής Μονής του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στο Μελέ απέχουν 800 μέτρα ασφαλτοστρωμένου δρόμου από το χωριό, όπου υπάρχουν ερείπια από τη Μεσαιωνική σχολή Μελέ και τα Δημάκεια Εκπαιδευτήρια, στα οποία δίδαξαν σπουδαίοι καθηγητές και ιεράρχες και φοίτησαν μεγάλα ονόματα όπως ο Μπενάκης, ο Μελετόπουλος κ.ά. Κατάλοιπο εκείνων των εκπαιδευτηρίων είναι το σημερινό σχολείο της Αρτεμισίας, στο οποίο πλέον δε φοιτούν μαθητές και χρησιμοποιείται για διάφορες εκδηλώσεις.
  • Η Κάτω Χώρα στη θέση της αρχαίας Δενθαλιάτιδας, όπου υπάρχουν αξιόλογα μνημεία, με ερείπια από παλαιά κτίσματα.
  • Στο Βόλιμνο υπάρχουν ερείπια του ναού της Λιμνάτιδας Αρτέμιδας. Από εκεί ξεκίνησαν οι πολύχρονοι Μεσσηνιακοί πόλεμοι, που κατέληξαν με την κατάληψη των Μεσσηνίων από τους Σπαρτιάτες. Η πρώτη πόλη που υποτάχθηκε ήταν η Άνθεια, το προπύργιο της Μεσσηνίας προς τη Λακεδαίμονα στην σημερινή Θουρία.
  • Το πέτρινο εξάτοξο γεφύρι στη θέση Άγιος Πολύκαρπος ή Λαγού χάνι ή ποταμιά . Είναι πανέμορφο εντυπωσιακό με ομοιόμορφα και ισομεγέθη τόξα χτισμένο το 1901 με την χαρακτηριστική γκρίζα πέτρα της περιοχής , μοναδικό στην Πελοπόννησο σύμφωνα με εκτίμηση του υπευθύνου καταγραφής τεκμηρίωσης πέτρινων γεφυριών Πελοποννήσου Θ. Χαμάκου .στις 14 -3-2014.
  • Το πέτρινο δίτοξο γεφύρι του Βυρού , ένα χιλιόμετρο μετά από του Πολυκάρπου .
  • Το πέτρινο μονότοξο γεφύρι Της Ματζίνειας εκατό μέτρα μετά το γεφύρι του Βυρού .
  • Ο Παραδοσιακός Νερόμυλος του Μίμη Γιαννόπουλου. Ο γνωστός Μύλος του Ρεντίφη . Ο οποίος βρίσκεται κάτω από το πανέμορφο εκκλησάκι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Αρτεμισίας το οποίο ανακατασκευάστηκε εκ θεμελίων από τους Αδελφούς Γεώργιο ,Παναγιώτη και Δημήτριο Γιαννόπουλο ,μετά τους καταστρεπτικούς σεισμούς το 1986 . Το εκκλησάκι αυτό αποτελεί το όριο μεταξύ Αρτεμισίας και Αλαγονίας .Η πρόσβαση στο νερόμυλο του Ρεντίφη γίνεται με αυτοκίνητο ακολουθώντας την παράκαμψη στο 18 χιλιόμετρο της Ε.Ο Καλαμάτας -Αρτεμισίας-Σπάρτης με κατεύθυνση την Αλαγονία και σε απόσταση είναι 3 χιλιομέτρων Άλλος εναλλακτικός τρόπος είναι με τα πόδια ως ακολούθως . Περνάμε από το Γεφύρι του Αγίου Πολυκάρπου προχωράμε προς το ,Γεφύρι της Ματζίνειας και ακολουθώντας το μονοπάτι βγαίνουμε στον δρόμο προς Αλαγονία που προαναφέραμε .Μετά από 2 περίπου χιλιόμετρα φθάνουμε στο Νερόμυλο .Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά ταχρόνια της κατοχής από τους ΓερμανοΙταλούς ο νερόμυλος αυτός μαζι με άλλους που λειτουργούσαν στην Περιοχή προσέφεραν μεγάλες υπηρεσίες και βοήθησαν πολύ στην αντιμετώπιση της πείνας των χωρικών , γιατί άλεθαν ότι αυτοί τους πήγαιναν (σιτάρι, καλαμπόκι , λούπινα , ρεβίθια ακόμη και βαλανίδια) .Ο νερόμυλος αυτός συνέχισε να λειτουργεί μέχρι το 1965 ,οπότε διέκοψε τη Λειτουργία του .Πριν μερικά χρόνια ανακαινίστηκε από τον ιδιοκτήτη του Μίμη Γιαννόπουλο και λειτουργεί μόνο την ημέρα της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος , για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νεώτεροι .Εκτάκτως λειτουργεί μετά από συνενόηση ,κυρίως για λογαριασμό διαφόρων συλλόγων που τον επισκέπτονται .
  • Το παλιό Εργοστάσιο Ξυλοπριστήριο του Ταϋγέτου συντήρησε για 35 χρόνια αρκετές οικογένειες και το 1943 πυρπολήθηκε από τις ομάδες Αντίστασης, με αποτέλεσμα να φύγει η Ιταλική φρουρά. Για τον χώρο αυτό, που αποτελεί χώρο φυσικής ιστορίας για τον Ταΰγετο, πολλές προτάσεις και εξαγγελίες έχουν γίνει για την αξιοποίησή του.
  • Ο Άι-Γιώργης και το Λυκούριο όρος που δεσπόζει απέναντι από το χωριό. Εκεί υπήρχε το φυσικό οχυρό των Δενθιάδων στην αρχαιότητα, ενώ μέχρι σήμερα η περιοχή ονομάζεται Κάστρο. Στην κορυφή του γίνεται μετά το Πάσχα κάθε χρόνο πανηγύρι.
  • Τα παραδοσιακά πανδοχεία πάνω στο δρόμο για το Πέρα και την Καλαμάτα, για πεζούς και για άλογα.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Αθήναιου Δειπνοσοφισταί
  2. [...]ἔστι δὲ ἐν τῇ μεσογαίῳ κώμη Καλάμαι καὶ Λίμναι χωρίον: ἐν δὲ αὐτῷ Λιμνάτιδος ἱερόν ἐστιν Ἀρτέμιδος...Παυσανία Ελλάδος Περιήγησις, Βιβλίο Δ', 31,3.
 3. Δημοσίευση Εφημερίδας "Το Θάρρος" <http://www.tharrosnews.gr/index.php?id=19891&option=com_content&task=view/> 
4. Αϊ Γιώργης Απρίλιος 2001 <http://www.youtube.com/watch?v=gxR4brpDagc/>
5. Αρτεμισία από τον δρόμο Καλαμάτας - Σπάρτης (Βίντεο) <http://www.youtube.com/watch?v=Pb0tnKSoWfE/>
6. Πέτρινα Γεφύρια του ποταμού Νέδοντα (Αγίου Πολικάρπου ,Βυροού , Ματζίνειας , Μεγάλης Αναστάσοβας η Νεδουσας και Λαδοκαρβελιώτικου Ρέματος) http //www.youtube.com/agpelop

7.Πισινοχωρίτες Αγωνιστές 1821-1829