Σλαβικές γλώσσες

Σε σκούρο πράσινο η Νοτιοσλαβία. Οι Σλάβοι διακρίνονται σε τρεις κύριες γλωσσικές ομάδες:την ανατολική ομάδα, που περι-λαμβάνει τους Ρώσους, τους Ουκρανούς και τους Λευκορώσους·τη δυτική ομάδα που περιλαμβάνει τους Πολωνούς, τους Τσέχους και τους Σλοβάκους· και τη νότια ομάδα που περιλαμβάνει τους Σέρβους, τους Κροάτες, τους Σλοβένους, τους Βουλγάρους και τους ΠΓΔΜ.

Χάρτης των σλαβικών γλωσσών

Οι Σλαβικές γλώσσες (επίσης γνωστές και ως Σλαβονικές γλώσσες), μια ομάδα στενά σχετιζόμενων γλωσσών των Σλαβικών λαών, ανήκουν στη γλωσσική οικογένεια των Ινδοευρωπαϊκών γλωσσών. Οι φυσικοί ομιλητές τους ανέρχονται 290.000.000 και κατοικούν στο μεγαλύτερο μέρος της Ανατολικής Ευρώπης, σε μεγάλο μέρος των Βαλκανίων, σε μέρη της Κεντρικής Ευρώπης και στο βόρειο μέρος της Ασίας.

Κύριες Ομάδες

Οι ερευνητές διακρίνουν τις σλαβικές γλώσσες σε τρεις κύριους κλάδους μερικοί από τους οποίους περιλαμβάνουν υποκλάδους:

• Ανατολικές Σλαβικές γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων των Ρωσικών, Ουκρανικών,Λευκορωσικών και της Ρουσίν γλώσσας
• Δυτικές Σλαβικές γλώσσες, που διαιρούνται περαιτέρω σε:
  • Τσεχική και Σλοβακική,
  • Άνω και Κάτω Σορβική (μειονοτικές γλώσσες στη Γερμανία)
  • Λεχιτικές γλώσσες: Πολωνική, Πομερανική/Κασουμπιανή,Σιλεσική και η εξαφανισμένη Πολαβική.
• Νοτιοσλαβικές γλώσσες, που διαιρούνται περαιτέρω σε:
  • Δυτική υποομάδα που αποτελείται από τη Σερβική,τη Βοσνιακή,τη Κροατική και τη Σλοβενική.
  • Ανατολική υποομάδα που αποτελείται από τη Βουλγαρική και τη Σλαβομακεδονική.
    • Παλαιά Εκκλησιαστική Σλαβονική, από την οποία προήρθε η Εκκλησιαστική Σλαβονική .

Κάποιοι γλωσσολόγοι εικάζουν ότι υπήρξε επίσης και ο βόρειος κλάδος σλαβικών γλωσσών. Η αρχαία διάλεκτος του Νόβγκοροντ μπορεί να αντανακλούσε κάποια από τα χαρακτηριστικά αυτής της ομάδας. Από την άλλη μεριά, ο όρος "Βόρειες Σλαβικές" χρησιμοποιήθηκε επίσης μερικές φορές για να συνδυάσει τις Δυτικές και Ανατολικές Σλαβικές γλώσσες σε μια ομάδα, σε αντίθεση με τις Νοτιοσλαβικές γλώσσες, λόγω των χαρακτηριστικών που είναι κοινά στις Δυτικές και Ανατολικές Σλαβικές γλώσσες και δεν παρουσιάζονται στις Νότιες Σλαβικές γλώσσες.

Η βασική διαφορά μεταξύ Ανατολικών και Δυτικών Σλαβικών γλωσσών είναι η γραφή. Στις Δυτικές Σλαβικές γλώσσες χρησιμοποιείται το λατινικό αλφάβητο, λόγω της συνεχούς επαφής με τη Δύση αλλά και επειδή ιστορικά υπήρξαν Ρωμαιοκαθολικοί λαοί, ενώ στις Ανατολικές Σλαβικές γλώσσες χρησιμοποιείται το κυριλλικό, λόγω της συνεχούς επαφής με την Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία και με την Ελληνική γλώσσα. Παρ'ολ'αυτά οι Ανατολικές Σλαβικές απέκτησαν και κάποια δυτική επιρροή κατά την διαδικασία εξευρωπαϊσμού του Μεγάλου Πέτρου, με αποτέλεσμα να απορροφήσουν πολλές διεθνείς λατινικές, γαλλικές, γερμανικές και ιταλικές λέξεις.

Λίστα κλάδων των Σλαβικών γλωσσών

• Ανατολικές Σλαβικές γλώσσες
  • Ρουθηνικές γλώσσες
    • Λευκορωσική
    • Ουκρανική
    • Ρουσίν (θεωρείται διάλεκτος των Ουκρανικών)
  • Ρωσική
• Δυτικές Σλαβικές γλώσσες
  • Σορβικές γλώσσες
    • Άνω Σορβική
    • Κάτω Σορβική
  • Λεχιτικές γλώσσες
    • Πολωνική
    • Πομερανικές γλώσσες
      • Κασουμπιανή
      • Σλοβινσιανή †
    • Σιλεσική
    • Πολαβιανή †
  • Τσεχο-Σλοβακικός κλάδος
    • Τσέχικη
    • Κναανική (Εβρεο-Σλαβική) †
    • Σλοβακική
• Νότιες Σλαβικές γλώσσες
  • Δυτικός κλάδος
    • Βοσνιακή
    • Κροατική
    • Σερβική
    • Σλοβενική
    • Μαυροβουνιακή (Σερβική διάλεκτος)
  • Ανατολικός κλάδος
    • Βουλγαρική
    • Σλαβομακεδονική
    • Παλαιά Εκκλησιαστική Σλαβονική
      • Εκκλησιαστική Σλαβονική

Ιστορία

Θρησκευτικό κείμενο στην Παλαιά Σλαβονική, από τη Μονή Ζωγράφου

Κοινές ρίζες

Όλες οι Σλαβικές γλώσσες προήλθαν από την Πρωτοσλαβική γλώσσα, την πατρική τους γλώσσα που προήλθε από την Πρωτο-Ινδοευρωπαϊκή γλώσσα, την υποθετική γλώσσα από την οποία προήλθαν όλες οι Ινδοευρωπαϊκές γλώσσες. Η Πρωτοσλαβική γεννήθηκε σε ένα υποθετικό Πρωτο-Βαλτοσλαβικό στάδιο. Κατά τη διάρκεια του σταδίου αυτού, εξελίχθηκαν πολλά ισόγλωσσα στη φωνολογία, τη μορφολογία, τις λέξεις και το συντακτικό των Βαλτικών γλωσσών, πράγμα που τις καθιστά πιο κοντινές στα Ινδευρωπαϊκά παρακλάδια. Η εξέλιξη από την Βαλτοσλαβική γλώσσα στην Πρωτοσλαβική, από ενδείξεις αρχαιολογικών και γλωσσολογικών ευρημάτων, ανάγεται γύρω στο 1000-1500 π.Χ.

Πολλοί "Βαλτιστές" υποστηρίζουν ότι οι Σλαβικές γλώσσες διαφέρουν τόσο πολύ από τις Βαλτικές (Λιθουανική, Λεττονική και τη νεκρή Παλαιά Πρωσσική), ώστε θα ήταν αδύνατο να μοιράζονταν μία κοινή προγονική γλώσσα μετά το χωρισμό της Πρωτο-Ινδοευρωπαϊκής πριν περίπου 5 χιλιάδες χρόνια. Κάποιες έρευνες των τελευταίων 30 χρόνων στην Βαλτοσλαβική προφορά αποκλείουν την παραπάνω άποψη, καθώς είναι πολύ απίθανο να υπήρχε μια "Πρωτο-Βαλτική γλώσσα", από τη στιγμή που οι Ανατολικές Βαλτικές γλώσσες διαφέρουν τόσο πολύ από τις Δυτικές Βαλτικές, όσο περίπου διαφέρει καθεμιά τους και από την Πρωτοσλαβική.

Εξέλιξη

Η γλωσσική διαφοροποίηση των Σλάβων ήταν αποτέλεσμα της διασκόρπισης των Σλαβικών λαών σε μεγαλύτερες περιοχές. Δεν υπάρχει κάποια θεωρία που να εξηγεί το χωρισμό Δυτικών και Νοτίων Σλαβικών γλωσσών. Η Ανατολική Σλαβική λέγεται ότι μετατράπηκε σε Παλαιά Ρωσική γλώσσα ή Παλαιά Ανατολική Σλαβονική, η οποία υπήρχε σαν γλώσσα εως και τον 12ο αιώνα.

Η επιβολή της Εκκλησιαστικής Σλαβονικής στους Ορθόδοξους Σλάβους συνήθως γινόταν εις βάρος των τοπικών διαλέκτων. Η Εκκλησιαστική Σλαβονική εμπόδιζε την εξέλιξη των διαλέκτων αλλά επηρεαζόταν από αυτές, και σχημάτιζε ποικιλίες της για κάθε σλαβική γλώσσα. Αυτό φαίνεται και από τη λογοτεχνία των Ορθόδοξων Σλάβων, που συνήθως είναι γραμμένη σε "ανάμεικτη" γλώσσα τοπικής διαλέκτου εμπλουτισμένης με λέξεις από την Εκκλησιαστική Σλαβονική. Στη δύση αντίθετα, όπου τα Λατινικά ήταν πιο σημαντικά, τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Όλοι οι Καθολικοί Σλάβοι συγγραφείς έγραφαν στην τοπική τους γλώσσα ή/και διάλεκτο, η οποία πολλές φορές επηρεαζόταν από τα Λατινικά.

Αν και η Εκκλησιαστική Σλαβονική περιόρισε τις τοπικές διαλέκτους, έδωσε σημαντικό πάτημα στη Σλαβική λογοτεχνία και την κράτησε μακριά από ξένες επιρροές. Αντίθετα οι γλώσσες των Καθολικών Σλάβων κινδύνεψαν πολλές φορές να εξαφανιστούν. Μέχρι και τον 14ο αιώνα, η γλώσσα του κράτους στην Πολωνία ήταν τα Λατινικά, που είχαν ελάχιστη σχέση με τη Πολωνικά που μιλούσε ο λαός. Τα Τσεχικά κινδύνευαν με εξαφάνιση από τη συνεχή επιρροή των Γερμανικών, και τα Σλοβενικά για πολύ καιρό ήταν η διάλεκτος του λαού, με την επισκίαση των Γερμανικών και των Ιταλικών ως επίσημες γλώσσες.

Δείτε επίσης

• Ινδοευρωπαϊκές γλώσσες
• Σλάβοι
• Σλαβική μυθολογία
• Πρωτοσλαβική γλώσσα

Βιβλιογραφικές αναφορές

1. Comrie, Bernard; Corbett, Greville. G. (2002). "Introduction". In Comrie, Bernard; Corbett, Greville. G.. The Slavonic Languages. London: Routledge. pp. 1–19. ISBN 0415280788. http://books.google.com/books?id=uRF9Yiso1OIC&
2. Lockwood, W.B. A Panorama of Indo-European Languages. Hutchinson University Library, 1972. ISBN 0-09-111020-3 hardback, ISBN 0-09-111021-1 paperback.
3. Marko Jesensek, The Slovene Language in the Alpine and Pannonian Language Area, 2005. ISBN 83-242-0577-2
4. Kapović, Mate (2008) (in Croatian). Uvod u indoeuropsku lingvistiku. Zagreb: Matica hrvatska. ISBN 978-953-150-847-6
5. Novotná, Petra; Blažek, Václav (2007). "Glottochronolgy and its application to the Balto-Slavic languages" (PDF). Baltistica XLII (2): 185–210