Πύργοι Κοζάνης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Πύργοι
Πόλη
Άποψη μέρους του χωριού από τον λόφο του Άγιου Κωνσταντίνου
Πύργοι βρίσκεται στο τόπο Greece
Πύργοι
Πύργοι
Χώρα Ελλάδα
Περιφέρεια Δυτική Μακεδονία
Δήμος Εορδάιας
Έκταση 4.500 τετ. χιλιόμετρα τ.χλμ
Υψόμετρο 700-800μ. μ
Πληθυσμός 768
Ταχυδρομικός κώδικας 50006
Τηλεφωνικός κωδικός 24630

Οι Πύργοι Εορδαίας βρίσκονται στους δυτικούς πρόποδες της οροσειράς Βερμίου. Το παλαιό όνομα των Πύργων, γνωστό και στα γύρω χωριά και πόλεις της επαρχίας Εορδαίας του νομού Κοζάνης, ήταν Κατράνιτσα ή Καστράνιτσα, όνομα το οποίο συνδέεται ίσως με το κάστρο που υπήρχε στην περιοχή και σήμερα σώζονται μόνο ερείπιά του.

Δεσπόζει στο κέντρο κοιλάδας, υποχρεωτικής διάβασης από το υψίπεδο Εορδαίας - Πτολεμαΐδας (Καϊλαρίων) προς Έδεσσα - Γιαννιτσά - Θεσσαλονίκη. Ανατολικά συνορεύει με την οροσειρά Βερμίου, βόρεια με τη λίμνη Βεγορίτιδα (Οστρόβου), μαζί με την επιβλητική οροσειρά του Βόρα (Καϊμακτσαλάν) και δυτικά με την οροσειρά Μαυροπούλι (Κάρακους). Η απόσταση των Πύργων από την Αθήνα είναι 530χλμ., από τη Θεσσαλονίκη 130χλμ.

Σήμερα αποτελεί τοπική κοινότητα του νέου καλλικρατικού δήμου Εορδαίας.

Ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχαιότητα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο μεγάλος και ιστορικός πλάτανος των Πύργων

Σε κοντινή προς το χωριό τοποθεσία («Γκραντ») μαρτυρείται από διάφορα αρχαιολογικά ευρήματα (επιγραφές, νομίσματα, τάφοι) η ύπαρξη αρχαίου οικισμού, οχυρωμένου κατά την ελληνιστική και υστερορωμαϊκή περίοδο, ο οποίος είχε τον έλεγχο ενός σπουδαίου δρόμου που οδηγούσε από την Εορδαία στην Κάτω Μακεδονία[1].

Τουρκοκρατία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Πέτρος Ίτσκος, διαπρεπής διπλωμάτης της Ελληνικής διασποράς

Επί Τουρκοκρατίας μάλιστα άκμασε σε τέτοιο βαθμό, που οι Τούρκοι την αποκαλούσαν "Κιουτσούκ Σταμπούλ" (Μικρή Κωνσταντινούπολη) και το Πατριαρχείο την αναβάθμισε σε τοπική επισκοπή[εκκρεμεί παραπομπή].

Από τους Πύργους κατάγονταν προσωπικότητες που διακρίθηκαν στα γράμματα, το εμπόριο και τις επιστήμες και λόγω συνθηκών μετεγκαταστάθηκαν σε διάφορα μέρη. Το 1737 γεννήθηκε στους Πύργους ο μεγαλέμπορος της Βιέννης και συνεργάτης του Ρήγα Φεραίου, Χρήστος Μάνος, γενάρχης της οικογενείας Χρηστομάνου[2]. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι απόγονοι των Χρηστομάνων ίδρυσαν στην Αθήνα τη σχολή τυφλών στην Καλιθέα ενώ ο Κωνσταντίνος Χρηστομάνος (Αθήνα 1867 - 1 Νοεμβρίου 1911) θεωρείται ανανεωτής του ελληνικου θεάτρου.

Από τους Πύργους καταγόταν ο κλέφτης Γούτας που έδρασε γύρω στο 1740 σε όλη την Δυτική και Κεντρική Μακεδονία με ορμητήριο το Βέρμιο. Συνελήφθη το 1747 στη Βέροια.[3]

Ελληνική Επανάσταση του 1821[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Αναστάσιος Χρηστομάνος, θεμελειωτής της Χημείας στην Ελλάδα

Κατά την επανάσταση του 1821, οι κάτοικοι των Πύργων ξεσηκώθηκαν και, τον Μάρτιο του 1822, 150 αγωνιστές υπό τον Μπλατσιώτη οπλαρχηγό Καραμήτσο, εξόντωσαν μεγάλες οθωμανικές δυνάμεις στην περιοχή[4]. Στην εξέγερση της Νάουσας συμμετείχε ο Κατρανιτσιώτης οπλαρχηγός Δημήτριος Σιουγκάρας με τα τέσσερα αδέλφια του και 45 Κατρανιτσιώτες μαχητές[5]. Επίσης, Κατρανιτσιώτικη ήταν η οικογένεια Λιάμπα, μέλη της οποίας (όπως οι αδελφοί Εμμανουήλ, Στέργιος, Κωνσταντίνος και Γεώργιος), αγωνίστηκαν και σκοτώθηκαν στην καταστροφή της Νάουσας το 1822.[6]

Ο Κωνσταντίνος Χρηστομάνος, θεμελειωτής του θεάτρου στην Ελλάδα

Από τους Πύργους κατάγονταν επίσης ο καθηγητής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Δαμιανός Γεωργίου Δράσκας και ο Ιωάννης Καραμάτας (1864-1913), σημαντικός παράγοντας της Ελληνικής παροικίας του Σεμλίνου (Ζεμούν) και ιδρυτής του πρώτου Ελληνικού τυπογραφείου της Σερβίας (εγγονός του ήταν ο διακεκριμένος μαθηματικός του 20ου αιώνα Γιοβάν Καραμάτα)[7]. Κατρανιτσιώτης ήταν και ο μεγάλος διπλωμάτης και νομικός Πέτρος Ίτσκος που συνέβαλε στη δημιουργία του σερβικού κράτους.

Μακεδονικός Αγώνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην περίοδο του Μακεδονικού αγώνα, η κωμόπολη Κατράνιτσα χρησιμοποιούνταν από τα ελληνικά αντάρτικα σώματα ως βάση εξόρμησης. Από την Κατράνιτσα κατάγονταν ο μακεδονομάχος φαρμακοποιός Φίλιππος Καπετανόπουλος ο οποίος δρούσε στο Μοναστήρι και ήταν στενός συνεργάτης του Παύλου Μελά[8]. Σκοτώθηκε μαχόμενος με το ανταρτικό σώμα του Παύλου Μελά, στις 19 Σεπτεμβρίου 1904 λίγο έξω από τον Πολυπόταμο Φλώρινας. [9]

Ακόμη από τους Πύργους καταγόταν εκτός του δραστήριου μακεδονομάχου του σώματος του Παύλου Μέλα Καπετανόπουλου και μια πλειάδα γηγενών Μακεδονομάχων όπως οι: Χαρίσιος Βαντσούκης, Αναστάσιος Βασδέκης, Κωνσταντίνος Βασδέκης, Μάρκος Γεωργίου, Ιωάννης Καπετανόπουλος, Πέτρος Νικολαΐδης, Αντώνιος Παγιάντσας, Σταύρος Χατζημήτσος με ενεργή δράση στην ένοπλη φάση του Μακεδονικού Αγώνα, οργανωμένοι οι περισσότεροι στην Επιτροπή Άμυνας του χωριού έναντι των Κομιτατζήδων.[10][11]

Τέλος οι Κατρανιτσιώτες: Μιχαήλ Γιούρου, Αντώνιος Δήμου, Θεοδόσιος Θεοδώρου, Θωμάς Καπετανόπουλος, Μιχαήλ Μπασδέκης, Νικόλαος Μπίτσιου, Μιχαήλ Παράσχου, Πέτρος Παράσχου, Γεώργιος Σιώνης, Ιωάννης Σταμπουλής, Σταύρος Τσίτσης, Μάρκος Χατζητάσκου και Σταύρος Χατζητάσκου, οδεύοντας για την αγορά της Νάουσας δολοφονήθηκαν από σώματα κομιτατζήδων επάνω στο όρος Βέρμιο στις 21 Απριλίου του έτους 1906.[12][10]

Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος (Η Σφαγή των Πύργων)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Oι γυναίκες των Πύργων με τα απομεινάρια των καμμένων σωμάτων που περισυνέλεξαν μετά το ολοκαύτωμα του 1944
Το Μνημείο των Θυμάτων της σφαγής των Πύργων(24/4/1944)

Στις 24 Απριλίου του 1944, στους Πύργους, έλαβαν χώρα μαζικές εκτελέσεις (327 εκτελεσθέντες, ανάμεσά τους γυναίκες και παιδιά) από τους Γερμανούς ναζιστές και τους Έλληνες συνεργάτες τους ενώ καταστράφηκαν σχεδόν όλα τα σπίτια του χωριού[13]. Κάθε χρόνο στους Πύργους δίνει το παρόν του στο καθιερωμένο μνημόσυνο για τα θύματα του ολοκαυτώματος ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας. Πρόκειται για το δεύτερο μεγαλύτερο ολοκάυτωμα των ναζί στην Ελλάδα μετά από αυτό των Καλαβρύτων.[14]

Ομαδικός τάφος στους Πύργους, μετά το ολοκαύτωμα (1944)

Σήμερα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το προϊστορικό κάστρο των Πύργων από την εποχή του Χαλκού.
Ο μακεδονικός τάφος που βρέθηκε λίγο έξω από το χωριό των Πύργων. Τα ευρήματα των ανασκαφών φιλοξενούνται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κοζάνης.

Σήμερα ο πληθυσμός ανέρχεται σε 870 άτομα. Πριν το ολοκαύτωμα των Πύργων από τους Γερμανούς τον Απρίλη του 1944, ο πληθυσμός ανέρχονταν σε 1.302 κατοίκους[13].

Μέσα από το χωριό περνάει το διεθνές ορειβατικό μονοπάτι Ε4 το οποίο συνεχίζοντας στις πλαγιές του Βέρμιου περνάει μπροστά από το νέο καταφύγιο του Ορειβατικού Ομίλου Πύργων στα 1560 μ υψόμετρο στο οποίο μπορεί κάποιος να διανυκτερεύσει, σε συνεννόηση με τον Ορειβατικό Όμιλο. Οι Πύργοι βρίσκονται σε υψόμετρο 700-800 μέτρων. Συνολικά έχουν επιφάνεια 4.500 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Από αυτά η καλλιεργήσιμη έκταση είναι 1.600 km², εκ των οποίων 5.500 στρέμματα είναι μηλιές και τα υπόλοιπα σιτηρά. Επίσης, έκταση 12,461 km² αποτελεί δασώδη περιοχή[εκκρεμεί παραπομπή].

Το κλίμα των Πύργων είναι εύκρατο. Σε τούτο βοηθά και η κοντινή λίμνη Βεγορίτιδας (Οστρόβου - Άρνισσας), της οποίας η επίδραση στη διαμόρφωση του κλίματος είναι σημαντική. Φυσικά, υπάρχουν χειμώνες όπου το κλίμα είναι πολύ βαρύ, οπότε και παγώνουν τα ποτάμια του χωριού. Το βασικό ποτάμι του χωριού είναι ο Ασπροπόταμος που έχει συνεχή ροή αλλά το καλοκαίρι εκτρέπεται στους αγρούς για τις καλλιέργειες. Στα ρέματα και τα ποτάμια που ρέουν γύρω από το χωριό υπάρχουν πέτρινα γεφύρια με πιο σημαντικά το γεφύρι του Γκέλιμος (το γεφύρι της νύφης, στα τούρκικα) και του Σάνδρεμος τα οποία αποτελούν τμήμα μεγάλου πλακόστρωτου δρόμου που οδηγούσε σε μεγαλύτερη πόλη (πιθανόν στην αρχαία πόλη Εορδαία) με αφετηρία τα ερείπια του Κάστρου των Πύργων[εκκρεμεί παραπομπή]. Τα υπόλοιπα, ένα από τα οποία μέσα στο χωριό, έχουν τσιμεντοστρωθεί στο κατάστρωμά τους. Στο χωριό υπάρχουν δύο παλιές εκκλησίες (του 1700), της Αγίας Παρασκευής και του Αγίου Δημητρίου, με παλιές τοιχογραφίες. Οι εκκλησίες αυτές είναι πολλαπλά λεηλατημένες από τους σύγχρονους αρχαιοκάπηλους, με αποτέλεσμα να χαθούν πολύτιμες εικόνες και κειμήλια.[εκκρεμεί παραπομπή]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. [1] Δημ. Κ. Σαμσάρης, Ιστορική γεωγραφία της ρωμαϊκής επαρχίας Μακεδονίας (Το τμήμα της σημερινής Δυτικής Μακεδονίας), Θεσσαλονίκη 1989 (έκδ. Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών), σ. 177-178. ISBN 960-7265-01-7.
  2. Αθανάσιος Ε. Καραθανάσης, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Μια ελληνική μαρτυρία από τη Βιέννη για τις πρώτες συλλήψεις των συνεργατών του Ρήγα Βελεστινλή, Θεσσαλονίκη, σ. 92
  3. Kozani.TV, Το κείμενο τη ομιλίας του Στάθη Ταξίδη από την εκδήλωση μνήμης στη μαρτυρική κοινότητα Πύργων του Δήμου Εορδαίας, 4 Μαΐου 2015
  4. Βασίλειος Αποστόλου, Η συμβολή των Δυτικομακεδόνων στην Επανάσταση του Γένους - Πορεία προς την Ανεξαρτησία, Κοζάνη 2005
  5. "Η Ελληνική Επανάσταση δρα και στο Δήμο Βερμίου", Παρθένα Τσοκτουρίδου)
  6. Η 25η γυναίκα του Αμπού Λουμπούτ, μια αληθινή ιστορία, Παύλος Κυριακίδης
  7. Οι ελληνικές παροικίες στην Πρώην Γιουγκοσλαβία (17ος – 20ός Αιώνας), αναδημοσίευση άρθρου της Καθημερινής, από τις 12 Ιουλίου 1998
  8. Λιθοξόου, Δημήτριος (2016-01-04.). «17 Σεπτεμβρίου - 12 Οκτωβρίου 1904». lithoksou.net. http://www.lithoksou.net/p/17-septembrioy-12-oktobrioy-1904. Ανακτήθηκε στις 23/9/2016. 
  9. Επιστολή Προξένου Μοναστηρίου Δ.Καλλέργη προς τον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών (23/9/1904). Μοναστήρι: Προξενείο Μοναστηρίου, σελ. Έγγραφο 923. 
  10. 10,0 10,1 Αφανείς Γηγενείς Μακεδονομάχοι (1903-1913), Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών (2011). Το Μεγάλο Συναξάρι. Θεσσαλονίκη: University Studio Press, σελ. 218. ISBN 978-960-12-2060-4. 
  11. Ανεστόπουλος, Άγγελος (1965). Ο Μακεδονικός Αγών (τόμος α'). Θεσσαλονίκη: Ανεστόπουλος Άγγελος, σελ. 444-446. 
  12. Παπαναστασίου, Πέτρος (1960). Θυσίες και Αγώνες στην Μακεδονία (τόμος Α'). Θεσσαλονίκη, σελ. 43-44. 
  13. 13,0 13,1 Καλλιανιώτης, Θανάσης (17-2-2014). «Τα ολοκαυτώματα Πύργων κι Ερμακιάς Εορδαίας: άνοιξη 1944». ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΘΑΝΑΣΗ ΚΑΛΛΙΑΝΙΩΤΗ για την παιδεία, τη ζωή και τον πολιτισμό. http://blogs.sch.gr/thankall/?p=1017. Ανακτήθηκε στις 17-8-2017. 
  14. Έθνος, Κοινωνία, Το Ολοκαύτωμα των Πύργων Κοζάνης, Η άγνωστη θηριωδία των ναζί, 23 Απριλίου 2015, Βασίλης Ιγνατιάδης