Παράκοιλα Λέσβου
Συντεταγμένες: 39°10′10″N 26°8′26″E / 39.16944°N 26.14056°E
| Παράκοιλα | |
|---|---|
 | |
| Διοίκηση | |
| Χώρα | Ελλάδα |
| Περιφέρεια | Βορείου Αιγαίου |
| Περιφερειακή Ενότητα | Λέσβου |
| Δήμος | Λέσβου |
| Δημοτική Ενότητα | Καλλονής |
| Γεωγραφία | |
| Υψόμετρο | 51 |
| Πληθυσμός | |
| Μόνιμος | 818 |
| Έτος απογραφής | 2021 |
 Σχετικά πολυμέσα | |
Τα Παράκοιλα είναι χωριό στη Λέσβο,[1][2] χτισμένο αμφιθεατρικά σε χαμηλή πλαγιά, ανάμεσα στα ποτάμια Ταξιάρχης και Καρδάκης, σε υψόμετρο περίπου 51 μέτρων, μέσα σε εκτεταμένους ελαιώνες και πορτοκαλεώνες. Διοικητικά ανήκει στον Δήμο Δυτικής Λέσβου της Περιφερειακής Ενότητας Λέσβου.[3] Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, έχει 818 κατοίκους.[4] Απέχει 52 χιλιόμετρα από τη Μυτιλήνη και 11 χιλιόμετρα από την Καλλονή, στο επαρχιακό οδικό δίκτυο Καλλονής – Παρακοίλων – Άγρας – Ερεσού.
Με τη διοικητική διαίρεση του 2011 (Σχέδιο Καλλικράτης) εντάχθηκε στον Δήμο Λέσβου, ενώ από το 2019, με τη μεταρρύθμιση Κλεισθένης Ι, υπάγεται στον Δήμο Δυτικής Λέσβου της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου. Τα Παράκοιλα εντάσσονται στο Παγκόσμιο Γεωπάρκο Λέσβου λόγω του φυσικού και πολιτιστικού τους περιβάλλοντος.[5]
Ονομασία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Σύμφωνα με την επικρατέστερη άποψη, το τοπωνύμιο «Παράκοιλα» προέρχεται από τη φράση «παρά την κοιλάδα»: τα μικρά χωριά Ανδροντικάδος και Χώρα, που βρίσκονταν νότια της σημερινής θέσης, εγκαταλείφθηκαν σε άγνωστο χρόνο και οι κάτοικοί τους συγκεντρώθηκαν στο ύψωμα πάνω από την κοιλάδα, δίνοντας στο νέο οικισμό το όνομα Παράκοιλα.[6]
Η ονομασία απαντά γραπτώς για πρώτη φορά ως Parakella σε γενοβέζικα έγγραφα της περιόδου των Γατελούζων (14ος–15ος αιώνας).[7] Στα ναυτιλιακά εγχειρίδια του 19ου–20ού αιώνα η περιοχή αναφέρεται ως Parakalon, Parakela και Parakela Scala, επιβεβαιώνοντας τη μακρά ναυτική χρήση της Σκάλας Παρακοίλων.[8]
Γεωγραφία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Τα Παράκοιλα βρίσκονται στα δυτικά παράλια του Κόλπου Καλλονής,[2] 7 χιλιόμετρα δυτικά της Καλλονής και περίπου 4 χιλιόμετρα από τη θάλασσα, σε πλαγιά που κατεβαίνει προς τον κόλπο.[5] Το τοπίο χαρακτηρίζεται από εναλλαγές ελαιώνων, πορτοκαλεώνων, δασών μαύρης και τραχείας πεύκης, ρεματιών με πλούσια βλάστηση και μικρών κοιλάδων.[9] Η περιοχή εντάσσεται στο Παγκόσμιο Γεωπάρκο Λέσβου, λόγω της γεωλογικής και φυσικής της σημασίας.[5] Οι ρεματιές Ποταμιά, Χριστός–Φασλίστρια και Καλή Λαγκάδα αποτελούν φυσικούς διαδρόμους βιοποικιλότητας και φιλοξενούν σπάνια είδη χλωρίδας και πανίδας.[10]
Ιστορία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Αρχαιότητα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η περιοχή παρουσιάζει συνεχή ανθρώπινη παρουσία από την αρχαιότητα, όπως αποδεικνύεται από τις αρχαιολογικές θέσεις Τριάντα, Μάσσαρα και Απολεσμένα, όπου έχουν εντοπιστεί κεραμικά, θεμέλια κτισμάτων και ίχνη παλαιοχριστιανικών βασιλικών.[11] Στην ευρύτερη περιοχή σώζονται επίσης κατάλοιπα πελασγικών τειχών, χαρακτηριστικών της προϊστορικής οχυρωματικής αρχιτεκτονικής της Λέσβου.[11] Γεωγραφικά, η περιοχή των Παρακοίλων συνόρευε με την επικράτεια της αρχαίας Άντισσας, της οποίας τα νοτιοανατολικά όρια έφταναν ως εδώ.[12]
Βυζαντινή περίοδος και πρώτες γενοβέζικες επιδρομές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Κατά τη βυζαντινή περίοδο, η περιοχή εντασσόταν στο διοικητικό σύστημα της Καλλονής και διατήρησε αγροτικό χαρακτήρα με σταθερή κατοίκηση.[7] Το 1334 το κάστρο Παρακοίλων καταλήφθηκε προσωρινά από τον Γενοβέζο κυβερνήτη της Φώκαιας Domenico Cattaneo, ο οποίος επιχείρησε να αποσπάσει τη Λέσβο από τους Βυζαντινούς· το 1335 εκδιώχθηκε και από τη Λέσβο και από τη Φώκαια.[13] Η ύπαρξη παλαιοχριστιανικών ναών και αρχιτεκτονικών λειψάνων υποδηλώνει οργανωμένη κοινότητα ήδη από τους πρώιμους χριστιανικούς χρόνους.[11]
Μεσαίωνας – Περίοδος Γενουατών (1355–1462)
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Κατά την περίοδο κυριαρχίας των Γατελούζων, τα Παράκοιλα ήταν σημαντική κώμη και λιμάνι, από όπου γινόταν η διακίνηση της στυπτηρίας (alum) — πολύτιμης πρώτης ύλης για τη βυρσοδεψία, τη βαφή υφασμάτων και την ιατρική.[7] Η εξαγωγή γινόταν μέσω της Σκάλας Παρακοίλων, η οποία λειτουργούσε ως φυσικό λιμάνι και εμπορικός σταθμός.[7] Ο μεσαιωνικός Πύργος Παρακοίλων ήταν μέρος αυτού του ακμάζοντος οικισμού.[13]
Οθωμανική περίοδος (1462–1912)
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Μετά την κατάκτηση της Λέσβου το 1462, τα Παράκοιλα παρέμειναν από τους πιο πυκνοκατοικημένους οικισμούς του νησιού. Σύμφωνα με τα οθωμανικά φορολογικά κατάστιχα (tapu tahrir defterleri), το 1520 είχαν 253 χριστιανικά και 3 μουσουλμανικά σπίτια, ενώ το 1548 ο αριθμός ανέβηκε σε 382 χριστιανικά και 5 μουσουλμανικά, με 31 νερόμυλους σε λειτουργία.[14] Επίσης το 1521 ο Οθωμανός αρχιναύαρχος Πίρι Ρεΐς περιέγραψε την κοιλάδα των Παρακοίλων με πλατάνια, νερατζιές και λεμονιές, καταγράφοντας τους νερόμυλους που εργάζονταν στην περιοχή.[14]
Στην περιοχή σώζονται σημαντικά μνημεία της οθωμανικής περιόδου: ο μιναρές του παλιού τεμένους, τα οθωμανικά λουτρά (χαμάμ) και το μουσουλμανικό νεκροταφείο.[15] Ο μιναρές αποτελεί έναν από τους ελάχιστους σωζόμενους στη Λέσβο.[15]
Νεότερη Ελλάδα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Τα Παράκοιλα εντάχθηκαν στο ελληνικό κράτος το 1912, μετά την απελευθέρωση της Λέσβου.[7] Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο οικισμός βρέθηκε υπό ιταλική και στη συνέχεια γερμανική κατοχή. Στη δεκαετία του 1950, οι κάτοικοι κατασκεύασαν μικρό υδροηλεκτρικό εργοστάσιο παραγωγής ρεύματος, αξιοποιώντας τα τοπικά ρέματα, καθιστώντας το χωριό από τα πρώτα της Λέσβου με ηλεκτροδότηση πριν από τη σύνδεση με το εθνικό δίκτυο.[16]
Μετά τον πόλεμο, τα Παράκοιλα ακολούθησαν τη γενικότερη δημογραφική τάση της ελληνικής υπαίθρου, με σταδιακή μείωση του πληθυσμού λόγω αστικοποίησης και μετανάστευσης.[17]
Πληθυσμιακή εξέλιξη
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]| Απογραφή | Πληθυσμός |
|---|---|
| 1991 | 1.017 |
| 2001 | 902 |
| 2011 | 818 |
| 2021 | 818 |
Πηγή: Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ).[18]
Αρχαιολογία και μνημεία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Πύργος Παρακοίλων
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στο νοτιοδυτικό άκρο του χωριού σώζονται κατάλοιπα μεσαιωνικού πύργου σε αυλή ιδιωτικής κατοικίας. Ο πύργος ήταν τετράγωνος με διαστάσεις βάσης 7,50 μέτρα και σήμερα διατηρείται σε ύψος μόνο ο νότιος τοίχος και ίχνη των υπόλοιπων πλευρών. Η τεχνοτροπία κατασκευής υποδηλώνει υστεροβυζαντινή περίοδο, ενώ δεν αποκλείεται να ανήκε στο κάστρο Παρακοίλων που αναφέρεται στις ιστορικές πηγές του 14ου αιώνα, ή να ήταν ανεξάρτητη πυργοκατοικία.[13]
Λοιπές αρχαιολογικές θέσεις
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Στις θέσεις Τριάντα, Μάσσαρα και Απολεσμένα έχουν εντοπιστεί κεραμικά, θεμέλια κτισμάτων, τμήματα τοίχων και ίχνη παλαιοχριστιανικών βασιλικών.[11] Στην ευρύτερη περιοχή σώζονται επίσης κατάλοιπα πελασγικών τειχών.[11]
Το πέτρινο γεφύρι των Παρακοίλων, διατηρημένο σε εξαιρετική κατάσταση, αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα παραδοσιακής λιθόκτιστης αρχιτεκτονικής της οθωμανικής περιόδου και εξυπηρετούσε τη διάβαση των ρεμάτων που κατεβαίνουν από τους λόφους προς τον Κόλπο Καλλονής.[15] Σημαντικά μνημεία της οθωμανικής περιόδου αποτελούν επίσης ο μιναρές — από τους ελάχιστους σωζόμενους στη Λέσβο — και τα οθωμανικά λουτρά (χαμάμ).[15]
Φύση και τοπία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Η περιοχή των Παρακοίλων αποτελεί ένα από τα πιο ποικιλόμορφα φυσικά τοπία της δυτικής Λέσβου, με εκτεταμένους ελαιώνες και πορτοκαλεώνες, δάση μαύρης και τραχείας πεύκης, βαθιές ρεματιές και παραθαλάσσιες ζώνες στη Σκάλα Παρακοίλων.[9] Το φυσικό περιβάλλον εντάσσεται στο Παγκόσμιο Γεωπάρκο Λέσβου.[5]
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της τοπικής χλωρίδας είναι το Ροδόδεντρο της Λέσβου (Rhododendron luteum), ένα από τα σπανιότερα φυτικά είδη της Ελλάδας, που σχηματίζει εντυπωσιακούς πληθυσμούς στις ρεματιές Ποταμιά, Χριστός–Φασλίστρια και Καλή Λαγκάδα.[19] Οι ρεματιές λειτουργούν ως φυσικοί διάδρομοι βιοποικιλότητας και φιλοξενούν πλατάνια, σκλήθρα, ιτιές και πλούσια ορνιθοπανίδα.[9]
Στα νότια και νοτιοδυτικά εκτείνονται δάση μαύρης πεύκης (Pinus nigra) και τραχείας πεύκης (Pinus brutia), που συνδέονται με τις περιοχές της Αγίας Δοσίας και της Μονής Βουκόλων.[9]
Εκκλησίες και θρησκευτικά μνημεία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ιερός Ναός Παμμεγίστων Ταξιαρχών
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο πολιούχος των Παρακοίλων είναι ο Ταξιάρχης, του οποίου ο ναός βρίσκεται στο κέντρο του χωριού. Πρόκειται για τρίκλιτη βασιλική με επίπεδο ξύλινο ταβάνι και διαδοχικές οικοδομικές φάσεις. Πάνω από την αυλόπορτα σώζεται επιγραφή με τη χρονολογία 1758, ενώ ο σημερινός νάρθηκας προστέθηκε το 1953.[20] Τα δύο μοναστήρια της περιοχής, αφιερωμένα στον Ταξιάρχη και στον Άγιο Νικόλαο, αναφέρονται ήδη από το 1548 στα οθωμανικά κατάστιχα.[21]
Ο ναός διαθέτει ξυλόγλυπτο τέμπλο εξαιρετικής τέχνης, με επιγραφή «Στάης Ζωγράφος 1860». Σημαντικές φορητές εικόνες χρονολογούνται στον 18ο και 19ο αιώνα: ο Χριστός και η Παναγία, έργα των Φώτιου και Πέτρου «εκ Χίου» (1784), ο Άγιος Χαράλαμπος (1768) και ο Ταξιάρχης (1866).[20] Στην αυλή βρίσκεται κρήνη του 1888, ενώ στην περιοχή σώζονται δύο ακόμη κρήνες αφιερωμένες από ιερομονάχους (1811 και 1904).[20]
Μικρός Ταξιάρχης
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Δυτικά του χωριού, στην κοιλάδα του ποταμού, βρίσκεται το εξωκκλήσι του «Μικρού Ταξιάρχη» (1929), στο οποίο οδηγεί λιθόστρωτος δρόμος μετά τη διάβαση του πέτρινου γεφυριού.[20] Φέρει ενσωματωμένη πλάκα από παλαιότερο ναό, ενώ στο εσωτερικό του φυλάσσονται σπασμένες ανάγλυφες πλάκες από οθωμανικά μεζάρια. Ο αιωνόβιος πλάτανος που το σκιάζει θεωρείται μνημείο της φύσης.[20]
Άλλα θρησκευτικά μνημεία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Σημαντικό προσκυνηματικό σημείο αποτελεί το εξωκκλήσι της Αγίας Δοσίας, όπου τελείται η εορτή της Λαμπροπαρασκευής (Παρασκευή της Διακαινησίμου).[22] Στην περιοχή βρίσκεται επίσης η Κρυφή Παναγιά, σε απομονωμένη δασική τοποθεσία, και η Μονή Βουκόλων νοτιοδυτικά του οικισμού.[9] Από την οθωμανική περίοδο σώζεται ο μιναρές του παλιού τεμένους μαζί με τα χαμάμ και το μουσουλμανικό νεκροταφείο.[15]
Λαογραφία – Έθιμα – Πανηγύρια
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η λαογραφική παράδοση των Παρακοίλων χαρακτηρίζεται από έντονη κοινοτική συνοχή, μικρασιατικές επιρροές και βαθιά σύνδεση με τη θρησκευτική ζωή.
Πανηγύρι Παμμεγίστων Ταξιαρχών (7–8 Νοεμβρίου)
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Το μεγαλύτερο πανηγύρι του χωριού τελείται στις 7 και 8 Νοεμβρίου. Κεντρικό στοιχείο αποτελεί το παραδοσιακό έθιμο του ταύρου, ο οποίος περιφέρεται στο χωριό πριν από τη θυσία. Από το κρέας του παρασκευάζεται το κεσκέκι (κισκέκ) — παραδοσιακό φαγητό μικρασιατικής προέλευσης από κρέας και κοπανισμένο σιτάρι, που μαγειρεύεται συλλογικά σε μεγάλα καζάνια — και μοιράζεται στους πιστούς μετά τον εσπερινό.[22]
Πανηγύρι Αγίων Αποστόλων (29 Ιουνίου)
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Τελείται στις 29 Ιουνίου με συμμετοχή κατοίκων και πολιτιστικών συλλόγων.[22]
Εορτή Αγίου Ευθυμίου Αγριτέλη (29 Μαΐου)
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η μνήμη του Αγίου Ευθυμίου Αγριτέλη, εθνομάρτυρα εκ Παρακοίλων, τιμάται στις 29 Μαΐου στον ναό των Ταξιαρχών με θεία λειτουργία και συμμετοχή πιστών από ολόκληρη τη Λέσβο.[20]
Πανηγύρι Αγίας Δοσίας (Λαμπροπαρασκευή)
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η εορτή τελείται στο δάσος της Αγίας Δοσίας την Παρασκευή της Διακαινησίμου, με υπαίθριο ψήσιμο, ζωντανή μουσική και παραδοσιακούς χορούς. Ο Πολιτιστικός Σύλλογος «Ροδόδεντρο» αναλαμβάνει κάθε χρόνο την οργάνωση.[22]
Γιορτή του Τραχανά (Αύγουστος)
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Κάθε Αύγουστο ο τραχανάς παρασκευάζεται δημόσια με παραδοσιακές τεχνικές, με νησιώτικο γλέντι και ζωντανή μουσική.[22]
Πολιτιστικοί σύλλογοι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στα Παράκοιλα δραστηριοποιούνται:
- Αγροτικός Συνεταιρισμός Γυναικών Παρακοίλων (ιδρύθηκε το 2001 από έντεκα γυναίκες)[23]
- Πολιτιστικός Σύλλογος Παρακοίλων «Ροδόδεντρο»
- Αθλητικός Σύλλογος «Ανδρονίκας»
Οικονομία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η οικονομία των Παρακοίλων υπήρξε ιστορικά από τις πιο δυναμικές της δυτικής Λέσβου, με ισχυρή αγροτική παραγωγή, παραγωγή στυπτηρίας, υφαντουργία, κτηνοτροφία και αλιεία.
Παραγωγή στυπτηρίας (Μεσαίωνας)
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Κατά τον 15ο αιώνα, τα Παράκοιλα αποτέλεσαν σημαντικό κέντρο παραγωγής στυπτηρίας (alum), ορυκτού στρατηγικής σημασίας για τη βαφή υφασμάτων και τη βυρσοδεψία στην Ευρώπη, εξαγόμενου μέσω της Σκάλας Παρακοίλων.[24]
Αγροτική παραγωγή (Οθωμανική περίοδος)
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Σύμφωνα με τα οθωμανικά κατάστιχα του 1548, τα Παράκοιλα διέθεταν 31 νερόμυλους σε λειτουργία και παρήγαγαν σιτηρά, λάδι, αμπελοκαλλιέργειες και κτηνοτροφικά προϊόντα.[14]
Υφαντουργία – Η παρακοιλιώτικη φλοκάτη
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στα τέλη της δεκαετίας του 1960, τρεις Παρακοιλιώτες — ο Βασίλης Χαμαλέλλης, ο Μανώλης Χαμαλέλλης και ο Γιώτης Σαραντίδης — ίδρυσαν στα Παράκοιλα την «Κλωστοϋφαντουργική Λέσβου Ο.Ε.», η οποία παρήγαγε την περίφημη παρακοιλιώτικη φλοκάτη και εξαιρετικές κουβέρτες, κατακτώντας τόσο την ελληνική όσο και την παγκόσμια αγορά.[25] Η επιχείρηση αξιοποιούσε μαλλιά από τη Νέα Ζηλανδία αλλά και ντόπια, ενώ η επεξεργασία γινόταν στις παραδοσιακές νεροτριβές της περιοχής.
Υδροηλεκτρικό έργο (δεκαετία 1950)
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στη δεκαετία του 1950, οι κάτοικοι κατασκεύασαν μικρό υδροηλεκτρικό έργο αξιοποιώντας τα τοπικά ρέματα, καθιστώντας τα Παράκοιλα από τα πρώτα χωριά της Λέσβου που ηλεκτροδοτήθηκαν πριν από τη σύνδεση με το εθνικό δίκτυο.[16]
Σύγχρονη οικονομία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Σήμερα η οικονομία βασίζεται στην ελαιοκαλλιέργεια, τους πορτοκαλεώνες, την κτηνοτροφία και σε μικρότερο βαθμό στην αλιεία μέσω της Σκάλας Παρακοίλων. Ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Γυναικών Παρακοίλων, που ιδρύθηκε το 2001 από έντεκα γυναίκες, παράγει γλυκά του κουταλιού, μαρμελάδες, χειροποίητα ζυμαρικά και αρτοσκευάσματα.[23]
Προσωπικότητες
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Άγιος Ευθύμιος Ζήλων (Ευστράτιος Αγριτέλης, 1876–1921)
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα].jpg)
Ο Άγιος Ευθύμιος Ζήλων, κατά κόσμον Ευστράτιος Αγριτέλης, γεννήθηκε στα Παράκοιλα Λέσβου στις 6 Ιουλίου 1876 σε αγροτική οικογένεια.[26] Σε ηλικία εννέα ετών αφιερώθηκε στη Μονή Λειμώνος, όπου εκάρη μοναχός με το όνομα Ευθύμιος και αποφοίτησε από τη σχολή Λειμωνιάς το 1892.[26] Το 1900 στάλθηκε στη Θεολογική Σχολή Χάλκης, όπου σπούδασε έως το 1907.[26]
Το 1912 χειροτονήθηκε επίσκοπος Ζήλων και εγκαταστάθηκε στον Πόντο, όπου ανέπτυξε έντονη ποιμαντική, εκπαιδευτική και εθνική δράση, ιδρύοντας σχολεία και εκκλησίες.[26] Κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου στήριξε τον άμαχο πληθυσμό και αρνήθηκε να εγκαταλείψει την έδρα του. Στις 21 Ιανουαρίου 1921 συνελήφθη από τις κεμαλικές αρχές στην Αμάσεια. Στις 29 Μαΐου 1921, εξαντλημένος από τις κακουχίες, απεβίωσε εν κρατήσει· το σώμα του κρεμάστηκε στην κεντρική πλατεία της πόλης.[26] Το 1993 κατατάχθηκε στη χορεία των Αγίων από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος (Εγκύκλιος 2556, 5 Ιουλίου 1993) και η μνήμη του τιμάται στις 29 Μαΐου.[26]
Γιώργος Ζερβομανώλης (1953–1974)
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο Γιώργος Ζερβομανώλης γεννήθηκε στα Παράκοιλα Λέσβου και υπηρέτησε ως στρατιώτης της ΕΛΔΥΚ. Συμμετείχε στην άμυνα του στρατοπέδου της μονάδας κατά τη δεύτερη φάση της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο (Αττίλας ΙΙ), όταν οι δυνάμεις της ΕΛΔΥΚ αντιμετώπισαν υπέρτερες τουρκικές μονάδες σε μία από τις σφοδρότερες και πλέον άνισες μάχες του πολέμου. Στις 16 Αυγούστου 1974 έπεσε μαχόμενος στη μάχη της απαγκίστρωσης των υπερασπιστών της μονάδας στα περίχωρα της Λευκωσίας και καταγράφηκε ως αγνοούμενος.
Μετά τον πόλεμο, το όνομά του περιλήφθηκε στον επίσημο κατάλογο αγνοουμένων της Κυπριακής Δημοκρατίας. Τα λείψανά του εντοπίστηκαν και ταυτοποιήθηκαν το 2017 από τη Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων (CMP), στο πλαίσιο του προγράμματος εκταφών, ανθρωπολογικής ανάλυσης και αναγνώρισης πεσόντων της περιόδου 1963–1974. Η ταυτοποίηση επιβεβαίωσε τον θάνατό του κατά τις επιχειρήσεις του Αυγούστου 1974 και τα οστά του παραδόθηκαν στην οικογένειά του με στρατιωτικές τιμές.[27][28]
Στις 16 Αυγούστου 2024, με αφορμή τη συμπλήρωση 50 ετών από τη θυσία του, πραγματοποιήθηκε στα Παράκοιλα επίσημη τελετή τιμής και αποκαλυπτήρια της προτομής του στην αναπλασμένη πλατεία του χωριού. Η προτομή φιλοτεχνήθηκε από τον Λέσβιο γλύπτη Γιάννη Καλάργαλη. Στην εκδήλωση παρέστησαν ο Υφυπουργός Πολιτισμού Ασημάκης Φωτήλας, εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης, στρατιωτικών αρχών και αντιπροσωπεία του Δήμου Λευκονοίκου Κύπρου.[29]
Η θυσία του Ζερβομανώλη αποτελεί μέρος της ιστορικής μνήμης της μάχης της ΕΛΔΥΚ, η οποία θεωρείται μία από τις πλέον χαρακτηριστικές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής στρατιωτικής ιστορίας και συνδέεται άμεσα με το ζήτημα των αγνοουμένων της τουρκικής εισβολής.[28]
Άρης Ταστάνης (1953–2013)
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο Άρης Ταστάνης, ποιητής, λογοτέχνης και ακτιβιστής για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, γεννήθηκε στα Παράκοιλα Λέσβου το 1953.[30] Η πρώιμη εμφάνιση μυϊκής δυστροφίας ώθησε την οικογένειά του να μετακομίσει στην Αθήνα το 1966· από την ηλικία των 22 ετών κινείτο με αναπηρικό αμαξίδιο.[30] Ο Τάσος Λειβαδίτης τον χαρακτήρισε «ο Θεόφιλος της ποίησης».[30] Εξέδωσε συνολικά δώδεκα βιβλία ποίησης, πεζογραφίας και δοκιμίου, ενώ το πρώτο του ποίημα «Μπορείς!» μεταφράστηκε σε 15 γλώσσες.[30] Υπήρξε ενεργό μέλος της ελληνικής αριστεράς και του αναπηρικού κινήματος.[30] Το 1983 ίδρυσε το λαογραφικό περιοδικό Τα Παρακοιλιώτικα.[30] Απεβίωσε στις 20 Σεπτεμβρίου 2013.
Βιβλιογραφία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Κωνσταντέλλης, Γ., Καλλονή – Οδοιπορικό στην κεντρική Λέσβο, Μυτιλήνη, 1998.
- Wright, Christopher, The Gattilusio Lordships and the Aegean World 1355–1462, Brill, Leiden, 2014.
- Stasolla, F. κ.ά., Alum Landscapes: Production, Trade and Society in the Medieval Mediterranean, 2020.
- Petrocheilos, Flora of Lesvos, 1999.
- Σαραντίδης, Γιώτης Γ., Η παρακοιλιώτικη φλοκάτη στην παγκόσμια αγορά, Αιολίδα, 2013.
- Αξιώτης, Μάκης, Περπατώντας τη Λέσβο, τόμ. Α΄ και Β΄.
- Αξιώτης, Μάκης – Αξιώτης, Στρατής, «Η ξυλοδεσιά στους Μεσαιωνικούς Οχυρωματικούς Πύργους στη Λέσβο», Συνέδριο Αρχαιολογίας Μυτιλήνη, 2018.
- Παπαθανασίου, Μανώλης, «Πύργος στα Παράκοιλα», Καστρολόγος.
- British Hydrographic Office, Mediterranean Pilot, London, 1941.
- United States Hydrographic Office, Sailing Directions for the Mediterranean, Washington, 1945.
- Ιερά Μητρόπολη Μηθύμνης, υλικό για τον Ι.Ν. Παμμεγίστων Ταξιαρχών Παρακοίλων.
- Πολιτιστικός Σύλλογος Παρακοίλων «Ροδόδεντρο», έντυπα και ψηφιακό υλικό.
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ Εγκυκλοπαίδεια Νέα Δομή. 27. Αθήνα: Τεγόπουλος - Μανιατέας. 1996. σελ. 91.
- 1 2 Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα. 48. Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος. 1996. σελ. 154.
- ↑ «Παράκοιλα Λέσβου». Διοικητικές μεταβολές των ΟΤΑ. Ελληνική Εταιρία Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης. Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2026.
- ↑ Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), Απογραφή Πληθυσμού–Κατοικιών 2021.
- 1 2 3 4 UNESCO Global Geoparks Network, «Lesvos Island UNESCO Global Geopark – Geological and Natural Heritage».
- ↑ Κωνσταντέλλης, Γ., Καλλονή – Οδοιπορικό στην κεντρική Λέσβο, Μυτιλήνη, 1998.
- 1 2 3 4 5 Wright, Christopher, The Gattilusio Lordships and the Aegean World 1355–1462, Brill, Leiden, 2014.
- ↑ British Hydrographic Office, Mediterranean Pilot, London, 1941· United States Hydrographic Office, Sailing Directions for the Mediterranean, Washington, 1945.
- 1 2 3 4 5 Natural History Museum of the Lesvos Petrified Forest, Lesvos Geopark.
- ↑ Petrocheilos, Flora of Lesvos, 1999.
- 1 2 3 4 5 Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου, «Αρχαιολογικές Διαδρομές Λέσβου».
- ↑ Αρχείον Πολιτισμού, «Η 4.000 χρόνων Άντισσα Λέσβου».
- 1 2 3 Παπαθανασίου, Μανώλης, «Πύργος στα Παράκοιλα», Καστρολόγος.
- 1 2 3 Αξιώτης, Μάκης, «Τα Κάστρα της Λέσβου μετά την Άλωση του 1462», emprosnet.gr, 2021.
- 1 2 3 4 5 Υπουργείο Πολιτισμού, «Οθωμανικά μνημεία Λέσβου».
- 1 2 Δήμος Δυτικής Λέσβου, «Το υδροηλεκτρικό έργο των Παρακοίλων (1950)».
- ↑ Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), Απογραφές Πληθυσμού 1991–2021.
- ↑ Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), Απογραφές Πληθυσμού 1991–2021.
- ↑ Petrocheilos, Flora of Lesvos, 1999.
- 1 2 3 4 5 6 Ιερά Μητρόπολη Μηθύμνης, υλικό για τον Ι.Ν. Παμμεγίστων Ταξιαρχών Παρακοίλων.
- ↑ Αξιώτης, Μάκης, «Μοναστήρια της Λέσβου Ω3 – Παράκοιλα», emprosnet.gr, 2022.
- 1 2 3 4 5 Πολιτιστικός Σύλλογος Παρακοίλων «Ροδόδεντρο», έντυπα και ψηφιακό υλικό για πανηγύρια και έθιμα.
- 1 2 Αγροτικός Συνεταιρισμός Γυναικών Παρακοίλων, parakilawomencoop.com.
- ↑ Stasolla, F. κ.ά., Alum Landscapes: Production, Trade and Society in the Medieval Mediterranean, 2020.
- ↑ Σαραντίδης, Γιώτης Γ., Η παρακοιλιώτικη φλοκάτη στην παγκόσμια αγορά, Αιολίδα, 2013.
- 1 2 3 4 5 6 «Euthymios (Agritellis) of Zela». OrthodoxWiki. Ανακτήθηκε στις 26 Απριλίου 2026.
- ↑ Κυπριακή Δημοκρατία – Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων (CMP), Ανακοινώσεις Ταυτοποιήσεων 2017.
- 1 2 «Ταυτοποιήσεις αγνοουμένων της ΕΛΔΥΚ», Φιλελεύθερος Κύπρου, 2017.
- ↑ https://www.mwlesvos.gr/deltia-typoy/teleti-timis-ston-iroa-g-zervomanoli-k/
- 1 2 3 4 5 6 ΚΨΜ Publications, προφίλ συγγραφέα Άρη Ταστάνη, Αθήνα.