Γλώσσα Μπασκίρ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Μπασκιρικά
Башҡорт теле, башҡорт теле‎ (Başķort tele) και башҡортса‎ (Başķortsa)
ΤαξινόμησηΑλταϊκές
Σύστημα γραφήςΚυριλλικό αλφάβητο
Κατάσταση
Επίσημη γλώσσαFlag of Russia.svg Ρωσία
ISO 639-1ba
ISO 639-2bak
ISO 639-3bak

Η γλώσσα Μπασκίρ (μπασκίρ: башҡорт теле, μπασκόρτ τελέ) είναι Τουρκική γλώσσα που ανήκει στο κλάδο Κιπτσάκ. Είναι συνεπίσημη με τα ρωσικά στην Δημοκρατία του Μπασκορτοστάν της Ρωσίας και έχει περίπου 1.2 εκατομμύρια ομιλητές στη Ρωσία. Η Μπασκίρ έχει τρεις διαλέκτους: Νότια, Ανατολική και Βορειοδυτική.

Ομιλητές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Μπασκίρ στη Ρωσία ανά διοικητικές περιφέρειες (σε επίπεδο επαρχιών) το 2010

Οι ομιλητές της Μπασκίρ ζουν ως επί το πλείστον ρωσική δημοκρατία του Μπασκορτοστάν. Πολλοί ομιλητές ζουν επίσης στο Ταταρστάν, τις περιφέρειες Τσελιάμπινσκ, Ορενμπούργκ, Τιουμέν, Σβερντλόφσκ και Κουργκάν και άλλες περιφέρειες της Ρωσίας. Μικρές ομάδες ομιλητών ζουν επίσης στο Καζακστάν και σε άλλες χώρες.

Ταξινόμηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μαζί με τα ταταρικά ανήκει στην Βουλγαρική (ρωσικά: кыпчакско-булгарская‎) υποομάδα των γλωσσών Κιπτσάκ. Μοιράζονται πολλά φωνολογικά χαρακτηριστικά, σε αντίθεση με τις περισσότερες άλλες Κιπτσακικές και Ογουζικές Τουρκικές γλώσσες.

Η χειλική φωνηεντική αρμονία στα Μπασκίρ γράφεται ρητά. Το ταταρικό тормышым (τορμισίμ) και το μπασκιρικό тормошом (τορμοσόμ) προφέρονται [[tormoˈʃom]], που σημαίνει "η ζωή μου".

Ορθογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τρίγλωσση επιγραφή στο αεροδρόμιο της Ουφά στα Μπασκίρ, ρωσικά και αγγλικά

Μετά την υιοθέτηση του Ισλάμ, η οποία ξεκίνησε τον 10ο αιώνα και διήρκεσε αρκετούς αιώνες, οι Μπασκίρ άρχισαν να χρησιμοποιούν τα Τούρκι ως γραπτή γλώσσα. Τα Τούρκι γράφονταν σε παραλλαγή του αραβικού αλφαβήτου.

Το 1923, ένα σύστημα γραφής με βάση το αραβικό αλφάβητο δημιουργήθηκε ειδικά για τη γλώσσα Μπασκίρ. Την ίδια στιγμή, δημιουργήθηκε η λογοτεχνική μορφή της γλώσσας, κινούμενη μακριά από τις παλαιότερες γραπτές Τουρκικές επιρροές. Αρχικά, χρησιμοποίησε τροποποιημένο αραβικό αλφάβητο. Το 1930 αντικαταστάθηκε με το Ενιαίο Τουρκικό λατινικό Αλφάβητο, το οποίο με τη σειρά του αντικαθίσταται με ένα προσαρμοσμένο Κυριλλικό αλφάβητο το 1939.

Το σύγχρονο αλφάβητο της Μπασκιρικής γλώσσας βασίζεται στο ρωσικό αλφάβητο, με την προσθήκη των ακόλουθων γραμμάτων: Ә ә /æ/, Ө ө /ø/, Ү ү [y], Ғ ғ /ʁ/, Ҡ ҡ /q/, Ң ң /ŋ/, Ҙ ҙ /ð/, Ҫ ҫ /θ/, Һ һ /h/.

А а Б б В в Г г Ғ ғ Д д Ҙ ҙ Е е Ё ё
Ж ж З з И и Й й К к Ҡ ҡ Л л М м Н н
Ң ң О о Ө ө П п Р р С с Ҫ ҫ Т т У у
Ү ү Ф ф Х х Һ һ Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ
Ы ы Ь ь Э э Ә ә Ю ю Я я

Γραμματική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ανήκει στην οικογένεια των τουρκικών γλωσσών. Είναι συγκολλητική γλώσσα και η σειρά των λέξεων είναι υποκείμενο-αντικείμενο-ρήμα.[1][2] Ένα μεγάλο μέρος του λεξιλογίου των Μπασκίρ έχει Τουρκικές ρίζες και υπάρχουν πολλές δανεικές λέξεις από τα ρωσικά, αραβικά και περσικά.

Κλίση ουσιαστικών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αριθμός Πτώση πατέρας μητέρα παιδί σκύλος γάτα
Ενικός Ονομαστική ата ata әсәй äsäy бала bala эт et бесәй besäy
Γενική атаның atanıñ әсәйҙең äsäyźeñ баланың balanıñ эттең etteñ бесәйҙең besäyźeñ
Δοτική атаға atağa әсәйгә äsäygä балаға balağa эткә etkä бесәйгә besäygä
Αιτιατική атаны atanı әсәйҙе äsäyźe баланы balanı этте ette бесәйҙе besäyźe
Τοπική атала atala әсәйҙә äsäyźä балала balala эттә että бесәйҙә besäyźä
Αφαιρετική атанан atanan әсәйҙән äsäyźän баланан balanan эттән ettän бесәйҙән besäyźän
Πληθυντικός Ονομαστική аталар atalar әсәйҙәр äsäyźär балалар balalar эттәр ettär бесәйҙәр besäyźär
Γενική аталарҙың atalarźıñ әсәйҙәрҙең äsäyźärźeñ балаларҙың balalarźıñ эттәрҙең ettärźeñ бесәйҙәрҙең besäyźärźeñ
Δοτική аталарға atalarğa әсәйҙәргә äsäyźärgä балаларға balalarğa эттәргә ettärgä бесәйҙәргә besäyźärgä
Αιτιατική аталарҙы atalarźı әсәйҙәрҙе äsäyźärźe балаларҙы balalarźı эттәрҙе ettärźe бесәйҙәрҙе besäyźärźe
Τοπική аталарҙа atalarźa әсәйҙәрҙә äsäyźärźä балаларҙа balalarźa эттәрҙә ettärźä бесәйҙәрҙә besäyźärźä
Αφαιρετική аталарҙан atalarźan әсәйҙәрҙән äsäyźärźän балаларҙан balalarźan эттәрҙән ettärźän бесәйҙәрҙән besäyźärźän

Κλίση αντωνυμιών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ερωτηματικές αντωνυμίες Προσωπικές αντωνυμίες
Πτώση ποιος τι Μοναδική Πληθυντικός
Εγώ Εσύ ή συ αυτός, αυτή, αυτό εμείς σας αυτοί
Ονομαστική кем kem нимә nimä мин min һин hin ул ul беҙ beź һеҙ heź улар ular
Γενική кемдең kemdeñ нимәнең nimäneñ минең mineñ һинең hineñ уның unıñ беҙҙең beźźeñ һеҙҙең heźźeñ уларҙың ularźıñ
Δοτική кемгә kemgä нимәгә nimägä миңә miñä һиңә hiñä уға uğa беҙгә beźgä һеҙгә heźgä уларға ularğa
Αιτιατική кемде kemde нимәне nimäne мине μου һине hine уны unı беҙҙе beźźe һеҙҙе heźźe уларҙы ularźı
Τοπική кемдә kemdä нимәлә nimälä миндә mindä һиндә hindä унда unda беҙҙә beźźä һеҙҙә heźźä уларҙа ularźa
Αφαιρετική кемдән kemdän нимәнән nimänän минән minän һинән hinän унан unan беҙҙән beźźän һеҙҙән heźźän уларҙан ularźan
Οριστικές αντωνυμίες
Πτώση Ενικός Πληθυντικός
αυτό αυτό αυτά αυτά
Ονομαστική был bıl ошо oşo шул şul теге tege былар bılar ошолар oşolar шулар şular тегеләр tegelär
Γενική бының bınıñ ошоноң oşonoñ шуның şunıñ тегенең tegeneñ быларҙың bılarźıñ ошоларҙың oşolarźıñ шуларҙың şularźıñ тегеләрҙең tegelärźeñ
Δοτική быға bığa ошоға oşoğa шуға şuğa тегегә tegegä быларға bılarğa ошоларға oşolarğa шуларға şularğa тегеләргә tegelärgä
Αιτιατική быны bını ошоно oşona шуны şunı тегене tegene быларҙы bılarźı ошоларҙы oşolarźı шуларҙы şularźı тегеләрҙе tegelärźe
Τοπική бында bında ошонда oşonda шунда şunda тегендә tegenda быларҙа bılarźa ошоларҙа oşolarźa шуларҙа şularźa тегеләрҙә tegelärźä
Αφαιρετική бынан bınan ошонан oşonan шунан şunan тегенән tegenän быларҙан bılarźan ошоларҙан oşolarźan шуларҙан şularźan тегеләрҙән tegelärźän

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Berta, Árpád (1998). «Tatar and Bashkir». Στο: Johanson, Lars. The Turkic languages. Routledge. σελίδες 283–300. 
  2. «Overview of the Bashkir Language». Learn the Bashkir Language & Culture. Transparent Language. Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2011. 

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Poppe, Nicholas (1997) [1964]. Bashkir Manual. Routledge. σελ. 186. ISBN 978-0-7007-0836-9. 
  • Грамматика современного башкирского литературного языка (στα Russian). Москва: Наука. 1981. CS1 maint: Μη αναγνωρίσιμη γλώσσα (link)
  • Дмитриев, Н. К. (1948). Грамматика башкирского языка (στα Russian). Из-во АН СССР. CS1 maint: Μη αναγνωρίσιμη γλώσσα (link)

Εξωτερικές συνδέσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]