Αγία Κυριακή Ηλείας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 37°51′03″N 21°45′45″E / 37.85083°N 21.76250°E / 37.85083; 21.76250

Αγία Κυριακή
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Αγία Κυριακή
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΔυτικής Ελλάδας
ΔήμοςΑρχαίας Ολυμπίας
Δημοτική ΕνότηταΛασιώνος
Γεωγραφία και στατιστική
Γεωγραφικό διαμέρισμαΠελοποννήσου
ΝομόςΗλείας
Υψόμετρο985
Πληθυσμός78 (2011)
Άλλα
Παλαιά ονομασίαΚέρτιζα
Η Αγία Κυριακή.

Η Αγία Κυριακή είναι οικισμός και έδρα της ομώνυμης Τοπική Κοινότητας, της δημοτικής ενότητας Λασιώνος, του δήμου Αρχαίας Ολυμπίας, της περιφερειακής ενότητας (τέως νομού) Ηλείας, στην περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας[1]. Πριν το πρόγραμμα Καλλικράτης και το σχέδιο Καποδίστριας, ανήκε στην επαρχία και νομό Ηλείας, στο γεωγραφικό διαμέρισμα Πελοποννήσου[2].

Μέχρι το 1955 η Αγία Κυριακή ονομαζόταν Κέρτιζα[2][3]. Κατά την απογραφή του 2011 βρέθηκε να έχει 78 κάτοικους ως μόνιμο πληθυσμό[4].

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Αγία Κυριακή βρίσκεται στην ΒΑ. Ηλεία, σε ορεινή θέση του όρους Λάμπεια, στον επαρχιακό δρόμο προς τον Ερύμανθο. Η κοινότητα είναι χαρακτηρισμένη ως αγροτικός ορεινός οικισμός, με έκταση 7,501 τ.χλμ., και μέσο σταθμικό υψόμετρο 950 (ο 3ος σε υψόμετρο οικισμός της Ηλείας). Απέχει από τον Πύργο 50 χλμ. περίπου, προς τα ΒΑ.[5][6][7]

Ωστόσο το ψηλότερο σημείο του χωριού είναι περίπου 1000 μέτρα, συγκεκριμένα 987 μέτρα και το χαμηλότερο 930 μέτρα.

Δημογραφική εξέλιξη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η εξέλιξη πληθυσμού της Αγίας Κυριακής έχει ως εξής: κάτοικοι 236 (1961), 194 (1971), 128 (1991), 121 (2001), 78 (2011)[1][2][6][8][9].

Διοικητική εξέλιξη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο οικισμός είχε αναγνωριστεί από το 1835 και μέχρι το 1930 ανήκε στο νομό Αχαΐας και Ήλιδος, ως Κέρτιζα[10]. Στις 20/09/1955 πήρε τη σημερινή του ονομασία[3]. Με το ΦΕΚ 224Α - 04/12/1997, ο οικισμός αποσπάστηκε από την κοινότητα Αγίας Κυριακής και προσαρτήθηκε στο δήμο Λασιώνος[11]. Με το ΦΕΚ 87Α - 07/06/2010 αποσπάστηκε από το δήμο Λασιώνος και προσαρτήθηκε στο δήμο Αρχαίας Ολυμπίας[12][13].

Νεκροί του χωριού σε πολέμους[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Κέρτιζα γεννήθηκαν οι αδελφοί Γεράσιμος, Γιώργος και Χαράλαμπος Βασιλόπουλος, οι ιδρυτές της αλυσίδας super market «Α.Β. Βασιλόπουλος»[14].

Επιπλέον οι Αφοί Παναγιωτόπουλοι με την Κεραμοτουβλοποιία ΑΒΕΕ Δουνεικα Ηλείας με αρκετές πωλήσεις σε Ελλάδα και εξωτερικό καθώς και πολλές δωρεές κεραμιδιών στην ευρύτερη περιοχή της Ηλείας.

Ιστορικά του 1821: Επιφανείς αγωνιστές του χωριού το 1821:

  • Αργυρόπουλος Δημητράκης (Αρχ. Αγων.): Χαρακτηρίσθηκε στρατιώτης Α. Μ. 6666. Πιστ. Δημ. Πλαπούτα και Βασ. Πετιμεζά. Είχε υπό την οδηγία του 10 στρατιώτες. Μάχες, πολιορκίες: Πολίτζας, Πουσίου, Π. Πατρών, Μεσολογγίου, Αθηνών και διάφορες στην Ηλεία κατά του Ιμπραήμ.
  • Κοσμάς Αποστόλης (Αριστεία Φ. 206): Ήταν αξιωματικός των ελαφρών ταγμάτων. Προτείνεται για το αργυρό. Πιστ. Νικήτα Σταματελόπουλου, Χρ. Σισίνη, Ν. Πετιμεζά και Γ. Αγαλόπουλου, ότι πολέμησε σε διάφορες μάχες του Μοριά και της Ρούμελης.
  • Σπηλιόπουλος Αντώνιος (Αριστεία Φ. 159): Γεννήθηκε το έτος 1796. Χάλκινο μετάλλιο. Πιστ. Δημ. Και Μιχ. Καραμέρου, Δημάρχου Δίβρης. Είχε 10 στρατιώτες υπό την οδηγία του. Μάχες, πολιορκίες: Πουσίου, Μεσολογγίου και Π. Πατρών.

Επιπλέον, πολλοί ακόμη έλαβαν μέρος στους επόμενους πολέμους και αρκετοί από αυτούς έπεσαν ηρωικά μαχόμενοι. Μερικοί από τους πεσόντες είναι οι εξής: Ανθυπολοχαγός Γεώργιος Ι.Δημητρακόπουλος, ο οποίος σκοτώθηκε στην Μελούνα Θεσσαλίας στις 11/5/1886 σε μάχη με τους Τούρκους

Στους Βαλκανικούς πολέμους του 1912:

  • Νικόλαος Ι. Σπηλιόπουλος
  • Ηλίας Αγγ. Αθανασόπουλος

Στη Μικρασιατική καταστροφή του 1922:

  • Βασίλειος Θ. Δέρβος
  • Νικόλαος Χρ. Κανελλόπουλος
  • Βασίλειος Αθ. Αδαμόπουλος
  • Αγγελής Γ. Θεοδωρόπουλος
  • Χρήστος Γ. Θεοδωρόπουλος

Στη Γερμανοϊταλική κατοχή 1940-1944:

  • Ηλίας Θ. Δέρβος
  • Αντώνης Παντ. Δημητρακόπουλος

Στον εμφύλιο πόλεμο 1944-1949:

  • Χαράλαμπος Αγγ. Ζαχαρόπουλος
  • Χαράλαμπος Π. Δέρβος
  • Για τους παραπάνω στρατιώτες του εμφυλίου:- (Ο Ζαχαρόπουλος Χαράλαμπος του Αγγέλου, Δεκανέας: Γεννήθηκε στην Κέρτιζα Ηλείας το 1920, του 603 Τ.Π. Πέθανε στο 403 Στρατιωτικό Νοσοκομείο από ασθένεια στις 10 Οκτωβρίου 1948.)
  • -(ΟΔέρβος Χαράλαμπος του Πέτρου, Στρατιώτης: Γεννήθηκε στην Κέρτιζα Ηλείας το 1925, του 506 Τ.Π. Φονεύθηκε από έκρηξη νάρκης στο ύψωμα Κουλκουθούρια Φλώρινας στις 8 Δεκεμβρίου 1948.)

Μάχη Πολίτσας (Μάιος 1821)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επίσης, απέναντι από τον συνοικισμό Πολίτσας του χωριού πολέμησε το πρωτοπαλίκαρο του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, ο καπετάν Γιώργης Γιαννιάς, μαζί με τα πρωτοπαλίκαρα του.

Συγκεκριμένα στην τοποθεσία "Πλάκες Πολίτσας" Κερτίζας, εξ ού και η σημερινή θέση "Ταμπουριά", και πλησίον "Τσάχλης" ταμπουρωθηκε ο περιβόητος οπλαρχηγός καπετάνιος Γιώργης Γιαννιάς πρωτοπαλίκαρο του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη και γιός του Γιάννη Γιαννιά από την Προστοβιτσα Τριταιας  οποίος με 150 παλικάρια πολέμησε γενναία εναντίων των Τουρκαλβανων αφού τον πλησιάζουν τον παροτρύνουν να παραδοθεί όμως ο Γιώργης Γιαννιας παρέμεινε στη θέση αυτή με τα παλικάρια του  και  τους απευθύνει "εγώ είμαι ο Γιώργης του Γιαννιά το πρώτο παλικάρι" οι Τούρκοι τον πυροβολούν ευθέως και η εχθρική βολή τον αφήνει με πολλά τραύματα μέχρι που αφήνει την τελευταία του πνοή. Ύστερα οι τούρκοι περιφέρουν το σώμα του επί τριών ημερών και το κεφάλι του ως λάφυρο ωσότου παραδοθεί στην μητέρα του και να ενταφιαστει.

Ο Γιώργης Γιαννιάς μετά την την εκτέλεση του πατέρα του Γιάννη είχε ορκιστεί εκδίκηση για τους Τούρκους και ήρθε στην ευρύτερη περιοχή της ορεινής Ηλείας όπου και είχε ριζώσει (στρατοπεδεύσει με τα παλικάρια του) χρησιμοποίησε την συγκεκριμένη τοποθεσία της Πολίτσας διότι  ήταν στρατηγικής σημασίας ως παρατηρητήριο  γενικότερα του υψώματος του Προφήτη  Ηλία και  μαζί με τους υπόλοιπους αγωνιστές από τα γύρω χωριά και σε συνδυασμό με το δύσβατο μέρος έλεγχε όλο το ορεινό κομμάτι διόδους ώστε να μην έχουν πρόσβαση οι Τούρκοι.

Ένας από τους σημαντικότερους αγωνιστές του Γιώργη Γιαννιά που πήρε μέρος στη μάχη αυτή καθώς και σε ένα μήνα αργότερα στη μάχη στο Πούσι ήταν ο εκ Κερτίζας Δημητράκης Αργυρόπουλος ο οποίος είχε υπό την οδηγία του 10 στρατιώτες και είχε πάρει μέρος και σε πολλές άλλες μάχες πολιορκίες όπως της Πάτρας και Μεσολογγίου.

Η δράση του στην ορεινή Ηλεία είχε καίρια σημασία για την αποφυγή των λεηλασιών από τους Τούρκους όπως γινόταν σε πολλές περιοχές της πεδινής Ηλείας.

*(Να σημειώσουμε βέβαια πως υπάρχουν πολλές αναφορές -εκδοχές πως ο καπετάνιος Γιώργης Γιαννιάς δεν άφησε την τελευταία του πνοή στην προαναφερόμενη περιοχή αλλά σε κοντινή απόσταση πιο κάτω στην θέση Κατσαρού πολύ κοντά στο σημερινό εκκλησάκι του Αγίου Δημητρίου κάτω από το δρόμο της 111 με λίγα λόγια ο ήρωας μαζί με τα παλικάρια του αφού είχε κλειστεί στην τοποθεσία της Πολίτσας και βαριά τραυματισμένος διέφυγε μαζί με δώδεκα παλικάρια του από την αρχική τους θέση (μην ξεχνάμε πως οι τούρκοι υπερήχαν αριθμητικά των ελλήνων) έτσι φεύγοντας από την ρεματιά φτάνουν στο σημείο αυτό και σκοτώνονται όλοι τους).

Αξιοθέατα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Η εκκλησία της Αγίας Κυριακής στα βόρεια του οικισμού. Ο σημερινός ναός της Αγίας Κυριακής οικοδομήθηκε το έτος 1897 πάνω στα θεμέλια του προϋπάρχοντος ναού της Αγίας Κυριακής, που υπήρχε το έτος 1831.
  • Δυτικά, κάτω από το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής, βρίσκεται το σπήλαιο του Αρμακιανού η Αγίου Μαρκιανού εντός των ορίων της Κοινότητας Αγίας Κυριακής σε υψόμετρο 1065 μέτρων περίπου, ακριβώς κάτω από την κορυφή (Κονιάκος) της οροσειράς Αγίας Παρασκευής. Είναι ένα από τα σημαντικότερα και σπουδαία σπήλαια της ορεινής Ηλείας, οι προσπάθειες που γίνονται από φορείς και συλλόγους για την ανάδειξη του και επισκεψιμότητα του είναι σε θετική κατεύθυνση για την περαιτέρω αξιοποίηση του. Φημολογείται ότι ήταν παλιό μοναστήρι και οι καλόγεροι το εγκατέλειψαν λόγω της υγρασίας που υπάρχει. Διακοσμημένο από τρεις όμορφες κουρτίνες από σταλακτίτες και σταλαγμίτες που στολίζουν το χώρο του σπηλαίου, καθώς και με τις ομορφιές της της γύρω περιοχής συνδυάζουν ένα υπέροχο περιβάλλον για τον επισκέπτη.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 ΕΛ.ΣΤΑΤ.
  2. 2,0 2,1 2,2 Πάπυρος Λαρούς.
  3. 3,0 3,1 Πανδέκτης - Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας Αρχειοθετήθηκε 2016-03-04 στο Wayback Machine., pandektis.ekt.gr. Ανακτήθηκε: 07/09/2016.
  4. «ΕΛ.ΣΤΑΤ. - Μόνιμος πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2011» (PDF). Αρχειοθετήθηκε (PDF) από το πρωτότυπο στις 17 Μαΐου 2017. Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2016. 
  5. Εκδόσεις «Ελλάδα».
  6. 6,0 6,1 Δομή.
  7. «Διακοπές».
  8. Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα, 1978, 2006.
  9. Πρόγραμμα «Καλλικράτης».
  10. Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Αγίας Κυριακής Ηλείας[νεκρός σύνδεσμος]. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 09/04/2018.
  11. Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Κοινότητας Αγίας Κυριακής Ηλείας[νεκρός σύνδεσμος]. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 09/04/2018.
  12. Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Δήμου Λασιώνος. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 09/04/2018.
  13. Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Δήμου Αρχαίας Ολυμπίας Αρχειοθετήθηκε 2021-04-13 στο Wayback Machine.. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 09/04/2018.
  14. Self Servis online, Χαράλαμπος Βασιλόπουλος, Έφυγε άλλος ένας πρωτοπόρος[νεκρός σύνδεσμος]. selfservice.gr. 17/09/2010. Ανακτήθηκε: 16 Φεβρουαρίου 2013.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]