Χριστιανός Δ΄ της Δανίας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Χριστιανός Δ΄
Kristian IV av Danmark, malning av Pieter Isaacsz 1611-1616.jpg
Περίοδος 4 Απριλίου 1588 – 28 Φεβρουαρίου 1648
Στέψη 29 Αυγούστου 1596
Καθεδρικός Ναός της Κοπεγχάγης
Προκάτοχος Φρειδερίκος Β΄
Διάδοχος Φρειδερίκος Γ΄
Γέννηση 12 Απριλίου 1577
Κάστρο Φρέντερικσμποργκ, Δανία
Θάνατος 28 Φεβρουαρίου 1648 (70 ετών)
Κάστρο Ρόζενμποργκ, Δανία
Τόπος ταφής Καθεδρικός Ναός του Ροσκίλντε
Σύζυγος Άννα Αικατερίνη του Βρανδεμβούργου
Κίρστεν Μουνκ
Επίγονοι Χριστιανός
Φρειδερίκος Γ΄
Ούλρικ
Βαλντεμάρ-Χριστιανός
(νόθος) Χριστιανός-Ούλρικ
(νόθος) Ιωάννης-Ούλρικ
(νόθος) Ούλρικ-Χριστιανός
Οίκος Όλντενμπουργκ
Πατέρας Φρειδερίκος Β΄ της Δανίας
Μητέρα Σοφία του Μέκλενμπουργκ
Θρησκεία Λουθηρανισμός
Commons page Σχετικά πολυμέσα
δεδομένα (π  σ  ε )

Ο Χριστιανός Δ΄ (Christian 4., 12 Απριλίου 1577 - 28 Φεβρουαρίου 1648) ήταν ο βασιλιάς της Δανίας και της Νορβηγίας από το 1588 μέχρι το 1648.[1] Ανήκε στον Οίκο του Όλντενμπουργκ και η βασιλεία του διήρκεσε περισσότερο από 59 χρόνια, κάνοντάς τον έτσι τον μακροβιότερο Δανό μονάρχη στην ιστορία.[2]

Πρώιμα χρόνια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Χριστιανός γεννήθηκε στο Κάστρο Φρέντερικσμποργκ στις 12 Απριλίου 1577.[3] Ήταν ο μεγαλύτερος γιος του Βασιλιά Φρειδερίκου Β΄ και της Σοφίας του Μέκλενμπουργκ.[3] Την περίοδο εκείνη η Δανία ήταν ακόμα εκλογική μοναρχία και ο Χριστιανός ονομάστηκε διάδοχος του θρόνου το 1580, σε ηλικία τριών ετών.[4]

Κατά το θάνατο του πατέρα του, στις 4 Απριλίου 1588, ο Χριστιανός ήταν μόλις 11 ετών.[1][5] Τον διαδέχθηκε στο θρόνο, όμως, καθώς ήταν ακόμα ανήλικος, δημιουργήθηκε ένα συμβούλιο αντιβασιλείας για τη διαχείριση της χώρας μέχρι την ενηλικίωσή του.[1][5]

Το στέμμα του Χριστιανού Δ΄.

Ο Χριστιανός Γ΄ υπέγραψε στις 17 Αυγούστου 1596 το έγγραφο παραλαβής των βασιλείων του.[5] Δώδεκα ημέρες αργότερα, στις 29 Αυγούστου, ενθρονίστηκε σε τελετή που διεξήχθη στον Καθεδρικό Ναό της Κοπεγχάγης.[1][3]

Περίοδος βασιλείας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στρατιωτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα οικόσημα του Χριστιανού Δ΄ και της Άννα Αικατερίνης.

Ο Χριστιανός Δ΄ έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον για τη βελτίωση της ενόπλων δυνάμεων της Δανίας. Κατά την βασιλεία του κατασκευάστηκαν νέα φρούρια με τη βοήθεια Ολλανδών μηχανικών και το πολεμικό ναυτικό εκσυγχρονίστηκε με νέα πλοία. Χαρακτηριστικό είναι ότι το 1596 το ναυτικό αποτελούνταν από 22 πλοία, ενώ το 1610 από 60.

Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1620 η δανική οικονομία ωφελήθηκε από τις γενικά καλές παραγωγικές συνθήκες στην Ευρώπη. Με αφορμή αυτό, ο Χριστιανός Δ΄ εγκαινίασε μια πολιτική επέκτασης του εξωτερικού εμπορίου της Δανίας.[6] Ίδρυσε μια σειρά από εμπορικές πόλεις και στήριξε την κατασκευή εργοστασίων. Ευνόησε, επίσης, την κατασκευή κτιρίων σε ολλανδικό αναγεννησιακό στυλ.

Ωστόσο τα νέα οικονομικά σχέδια δεν απέφεραν κέρδος, με αποτέλεσμα να αναζητηθούν νέες πηγές εσόδων. Τα έτη 1605-1607 έγιναν μια σειρά από εξερευνητικά ταξίδια στην Γροιλανδία και την Αρκτική. Οι αποστολές αυτές ήταν ανεπιτυχείς, κυρίως εξαιτίας της ελλιπής εμπειρίας των επικεφαλής τους, καθώς και από τις δύσκολες καιρικές συνθήκες. Το 1619 ξεκίνησε μια αποστολή υπό τον Τζεν Μουνκ για την εξεύρεση του Βορειοδυτικού περάσματος. Ωστόσο, και αυτό το ταξίδι απέτυχε, εξαιτίας του ψύχους, της πείνας και του σκορβούτου, που αποδεκάτισε το μεγαλύτερο μέρος του πληρώματος.

Το Τράνκεμπαρ στις νότιες ακτές της Ινδίας.

Το 1618 ο Χριστιανός διόρισε το ναύαρχο Όβε Γκέντε για να ηγηθεί μιας δανικής αποστολής στην Κεϋλάνη. Η αποστολή έφτασε μετά από δύο χρόνια στον προορισμό της, έχοντας χάσει περισσότερο από το μισό πλήρωμά της εν πλω. Παρότι η ίδρυση αποικίας στην Κεϋλάνη απέτυχε, έγινε εφικτό η ίδρυση μιας εγκατάστασης στο Τράνκεμπαρ των νότιων ακτών της Ινδίας.[5]

Πόλεμος του Κάλμαρ και Τριακονταετής Πόλεμος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1611 ο Χριστιανός εξαπέλυσε επίθεση στη Σουηδία, εξαιτίας των οικονομικών συμφερόντων του στη Βαλτική Θάλασσα.[5] Ο πόλεμος αυτός έμεινε αργότερα γνωστός ως Πόλεμος του Κάλμαρ, επειδή η μεγαλύτερη δανική επιχείρηση ήταν η κατάληψη του σουηδικού φρουρίου του Κάλμαρ. Ο Χριστιανός ανάγκασε τον Βασιλιά Γουσταύο Αδόλφο της Σουηδίας να υποκύψει σε όλες τις απαιτήσεις της Δανίας στη συνθήκη του Κνάρεντ στις 20 Ιανουαρίου 1613.[4]

Το επόμενο διάστημα επικεντρώθηκε στον Τριακονταετή Πόλεμο με στόχο να επεκτείνει την επιρροή του στους ποταμούς Έλβα και Βέσερ.[3] Επιθυμούσε, επίσης, την απόκτηση της Αρχιδιοίκησης της Βρέμης και του Πριγκιπάτου-Επισκοπής του Βέρντεν για κληρονομιά στους γιους του, κάτι που εξασφάλισε το 1620. Το Αμβούργο πέρασε κι αυτό στην επικυριαρχία της Δανίας το 1621 ως μέρος του Χόλσταϊν.

Ο Χριστιανός Δ΄ σε πίνακα του 1643.

Η αυξανόμενη δύναμη των Καθολικών στη βόρεια Γερμανία αποτελούσε απειλή για τα δανικά συμφέροντα στο Σλέσβιχ-Χόλσταϊν. Μετά από εξωτερικές πιέσεις και με το φόβο ότι ο Γουσταύος Αδόλφος τον αντικαθιστούσε ως υπέρμαχος των Προτεσταντών, οδηγήθηκε να ενταχθεί στον Τριακονταετή πόλεμο στις 9 Μαΐου 1625.[4]

Ο Χριστιανός αρχικά σημείωσε κάποιες επιτυχίες. Όμως, στις 27 Αυγούστου 1626 γνώρισε συντριπτική ήττα από τον Καθολικό Γιόχαν Τσερκλάες στην Μάχη του Λούτερ. Το καλοκαίρι του 1627, ο Γιόχαν Τσερκλάες και ο Άλμπρεχτ φον Βάλλενσταϊν κατέλαβαν τα δανικά δουκάτα και όλη τη χερσόνησο της Γιουτλάνδης.[5][3]

Το 1628, ο Χριστιανός, πιεζόμενος έκανε συμμαχία με τη Σουηδία, καθώς ο Γουσταύος Αδόλφος δεν επιθυμούσε περαιτέρω γερμανική επέκταση στην περιοχή της Βαλτικής. Λίγο αργότερα ο κοινός σουηδοδανικός στρατός και στόλος ανάγκασε τον Βάλλενσταϊν να υποχωρήσει στη Μάχη του Στράλσουντ. Το Μάιο του 1629 ο Χριστιανός κατάφερε να συνάψει ειρήνη με τον Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, χωρίς να έχει υποστεί απώλεια εδαφών.[3] Ωστόσο, η συνθήκη δέσμευε τη Δανία, ώστε να μην παρέμβει περαιτέρω στον Τριακονταετή Πόλεμο.

Πόλεμος του Τόρστενσον[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Χριστιανός, για να αντισταθμίσει την έλλειψη εσόδων από τις εξαγωγές και για να αποθαρρύνει την προώθηση της Σουηδίας στον Τριακονταετή Πόλεμο, θέσπισε μια σειρά από αυξήσεις στα τέλη διέλευσης από τα χωρικά ύδατα της Δανίας. Αποτέλεσμα της πολιτικής του αυτής, ήταν άλλος ένας δανοσουηδικός πόλεμος, στον οποίο οι Ολλανδοί είχαν πάρει το μέρος της Σουηδίας.[3][4]

Ο Χριστιανός Δ΄ στον Πόλεμο του Τόρστενσον.

Στα τέλη Ιανουαρίου του 1644 όλη η χερσόνησος της Γιουτλάνδης βρισκόταν στην κατοχή των Σουηδών. Παρά ταύτα, ο Χριστιανός συνέχισε να μάχεται εναντίον τους. Το Μάιο του 1644, ο δανικός στόλος απέτρεψε τη διέλευση του Σουηδού στρατάρχη Λέναρτ Τόρστενσον από τη Γιουτλάνδη στη Φιονία και νίκησε τα ολλανδικά πλοία, που έφθασαν για επιβοήθηση του Τόρστενσον. Μια άλλη προσπάθεια για μεταφορά του στρατού του Τόρστενσον στα δανικά νησιά αντιμετωπίστηκε από το Χριστιανό Δ΄ στις 1 Ιουλίου 1644.[5] Κατά τη διάρκεια της ημέρας εκείνης ο Χριστιανός τραυματίστηκε από μια σουηδική οβίδα, ωστόσο συνέχισε να πολεμά μέχρι το τέλος της μάχης.[5][3]

Κατά τα τέλη Σεπτεμβρίου, η υπεροχή των Σουηδών και των Ολλανδών, ανάγκασε το Χριστιανό να δεχθεί τη μεσολάβηση της Γαλλίας και των Κάτω Χωρών για την υπογραφή ειρήνης με τη Σουηδία. Η συνθήκη αυτή υπογράφηκε στις 8 Φεβρουαρίου 1645 και σύμφωνα με αυτήν η Δανία έπρεπε να παραχωρήσει το Γκότλαντ, το Όσελ και (για τριάντα χρόνια ) το Χάλαντ, ενώ η Νορβηγία έχανε τις επαρχίες Τζάμτλαντ και Χαρτζεντάλεν.[1][3]

Ταξίδια στη Νορβηγία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Χριστιανός Δ΄ το 1642.

Ο Χριστιανός Δ΄ πέρασε περισσότερο χρόνο στη Νορβηγία από οποιονδήποτε άλλο μονάρχη της δυναστείας του Όλντενμπουργκ.[1] Εκεί, ίδρυσε τέσσερις πόλεις, ένα ορυχείο αργύρου, ένα ορυχείο χαλκού και προσπάθησε να ιδρύσει ένα εργοστάσιο σιδήρου.[1][5] Αναπαλαίωσε, επίσης, το φρούριο του Άκερσους, στο οποίο αργότερα προσκάλεσε το λαό της Νορβηγίας.[3]

Την περίοδο της επιδιόρθωσης και ανοικοδόμησης του φρουρίου του Όσλο, διέμεινε στη χώρα για όλο το καλοκαίρι.[3] Το 1623 επισκέφθηκε και πάλι τη Νορβηγία για ένα ολόκληρο καλοκαίρι, αυτή τη φορά για να επιβλέπει την ίδρυση του Κόνγκσμπεργκ.[5][3]

Τελευταία χρόνια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Χριστιανός στο νεκροκρέβατό του.

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του Χριστιανού Δ΄ σημαδεύτηκαν από τις διαμάχες με τους γαμπρούς του. Ήταν υπεύθυνος, επίσης, για πολλές καύσεις μαγισσών.

Στις 21 Φεβρουαρίου 1648, με παράκλησή του, μεταφέρθηκε από το Φρέντερικσμποργκ στην Κοπεγχάγη, όπου και πέθανε μία εβδομάδα αργότερα. Ενταφιάστηκε στον Καθεδρικό Ναό του Ροσκίλντε.[1][5]

Οικογένεια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Χριστιανός με τη σύζυγό του Άννα Αικατερίνη.

Η πρώτη σύζυγος του Χριστιανού Δ΄ ήταν η Άννα-Αικατερίνη των Χοεντσόλερν, κόρη του Ιωακείμ-Φρειδερίκου εκλέκτορα του Βρανδεμβούργου.[5][3] Ο γάμος τους έγινε στις 27 Νοεμβρίου 1597 και μαζί απέκτησαν τα εξής επιζόντα τέκνα:[5][3]

Το 1612 απεβίωσε η Άννα-Αικατερίνη και τέσσερα χρόνια μετά, ο Χριστιανός Δ΄ νυμφεύτηκε την Κίρστεν Μουνκ. Ο γάμος ήταν μοργανατικός και απέκτησε τα εξής τέκνα (που επέζησαν της ενηλικίωσης):[5]

  • Σοφία-Ελισάβετ 1619–1657, παντρεύτηκε τον Χρίστιαν φον Πεντς.
  • Ελεονόρα-Χριστίνα 1621–1698, παντρεύτηκε τον Κόνφιτς Ούλφελτ, γιο του καγκελάριου Γιάκομπ Ούλφελτ.
  • Βάλντεμαρ-Χριστιανός 1622–1656, πρίγκιπας της Δανίας.
  • Ελισάβετ-Αυγούστα 1623–1677, παντρεύτηκε τον Χανς Λίνντενοβ.
  • Χριστιανή 1626–1670, παντρεύτηκε τον Χάννιμπαλ Σέχεστετ αντιβασιλιά της Νορβηγίας.
  • Χέντβιχ 1626–1678, δίδυμη με την Χριστιανή. Παντρεύτηκε τον Έμπε Ούλφελτ, γιο του Συμβούλου του Κράτους και Αρχιναυάρχου Μόγκενς Ούλφελτ. Ο Μόγκενς ήταν αδελφός του καγκελάριου Γιάκομπ Ούλφελτ.
  • Δωροθέα-Ελισάβετ 1629–1687, μοναχή. Οι φήμες και ο πατέρας της τη θεωρούσαν κόρη του Όθωνα-Λούντβιχ του Ζαλμ, εραστή της Κίρστεν.

Ο Χριστιανός έκανε μία σειρά από μη νόμιμες σχέσεις[5]. Από την ερωμένη του Κίρστεν Μάντσνταττερ είχε φυσικό τέκνο:

Από την Κάρεν Άνντερσντάττερ είχε φυσικό τέκνο:

Από την Βίμπεκε Κρούζε είχε φυσικό τέκνο:

  • (νόθος) Ούλρικ-Χριστιανός 1630–1658, απεβίωσε 28 ετών.
  • (νόθη) Ελισάβετ-Σοφία 1633–1654, παντρεύτηκε τον Κάους Άλεφελτ αντισυνταγματάρχη.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χριστιανός Δ΄ της Δανίας
Γέννηση: 12 Απριλίου 1577 Θάνατος: 28 Φεβρουαρίου 1648
Βασιλικοί τίτλοι
Προκάτοχος
Φρειδερίκος Β΄ της Δανίας
Βασιλιάς της Δανίας
Flag of Denmark.svg
1588-1648
Διάδοχος
Φρειδερίκος Γ΄ της Δανίας
Βασιλιάς της Νορβηγίας
Flag of Norway.svg
1588-1648
Προκάτοχος
Φρειδερίκος Β΄ της Δανίας και Φίλιππος του Χόλσταϊν-Γκόττορπ
Δούκας του Σλέσβιχ
Coat of arms of Schleswig.svg
1588-1648
Με τον Φίλιππο, δούκα του Χόλσταϊν-Γκόττορπ (1588-1590), τον Ιωάννη Αδόλφο του Χόλσταϊν-Γκόττορπ (1590-1616)
και τον Φρειδερίκο Γ΄, δούκα του Χόλσταϊν-Γκόττορπ (1616-1648)
Διάδοχος
Φρειδερίκος Γ΄ της Δανίας και Φρειδερίκος Γ΄ του Χόλσταϊν-Γκότορπ