Πολύλακκος Κοζάνης
| Πολύλακκος Κοζάνης | |
|---|---|
  Πολύλακκος Κοζάνης | |
| Χώρα | Ελλάδα |
| Διοικητική υπαγωγή | Δήμος Βοΐου |
| Πληθυσμός | 15 (2021) |
| Ταχ. κωδ. | 500 01 |
Ο Πολύλακκος (συχνά και «το Πολύλακκο») είναι ένα χωριό της Ελλάδας που ανήκει στον Δήμο Βοΐου της περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας. Το χωριό έχει μόνιμο πληθυσμό 15 κατοίκους (απογραφή πληθυσμού 2021) και έχει κηρυχθεί «μαρτυρικό» λόγω εκτελέσεων κατοίκων του κατά τη διάρκεια της Κατοχής.[1]
Γεωγραφία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Το χωριό βρίσκεται περίπου επτά χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της κωμόπολης της Νεάπολης. Η γη που ανήκει στην κυριότητά του εκτείνεται κατά μήκος της δεξιάς (νοτιοδυτικής) όχθης του ποταμού Αλιάκμονα.
Ιστορία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Οθωμανική Αυτοκρατορία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στο τέλος του 19ου αιώνα η Κίναμη (το παλαιότερο όνομα του οικισμού τροποποιήθηκε σε Πολύλακκο το έτος 1927) είναι ένα ελληνικό χωριό στο νότιο άκρο της περιοχής της Νεάπολης (Λείψιστας ή Ανασελίτσας). Ο Γάλλος Alexandre Synvet, καθηγητής γεωγραφίας στο Αυτοκρατορικό Οθωμανικό Λύκειο του Γαλατά Σαράι (Lycée Impérial Ottoman de Galata-Sérai) έγραψε στο έργο του "Les Grecs de l' Empire Ottoman. Etude Statistique et Ethnographique" το οποίο εξέδωσε το 1878 και βασίζεται σε ελληνικά κυρίως δεδομένα, ότι στην Κίναμη (Kinamo) της Μητροπόλεως Σισανίου ζουν 360 Έλληνες. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία του Vasil Kantchoff («Μακεδονία. Εθνογραφία και στατιστικά στοιχεία») το 1900, ζούσαν στο χωριό 250 Έλληνες Χριστιανοί. Στις αρχές του 20ου αιώνα, το χωριό ανήκε στην δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Κατά τον γραμματέα της Βουλγαρικής Εξαρχίας Dimitar Mishev και με βάση τα αναφερόμενα στο έργο του "La Macédoine et sa Population Chrétienne" το χωριό είχε 300 Πατριαρχικούς Έλληνες. Σύμφωνα εξάλλου με τα στατιστικά στοιχεία του ελληνικού προξενείου Ελασσόνος, το 1904 ζούσαν στο χωριό 325 Έλληνες Χριστιανοί. Επιπλέον σύμφωνα με τον παλαιό δάσκαλο του χωριού Τζημόπουλο ο κ Θεόδωρος Σαράντης είχε αναλάβει την ιστορία της δυτικής Μακεδονίας.
Η ένταξη στην Ελλάδα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στη διάρκεια του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου, το 1912, το χωριό έγινε αναπόσπαστο τμήμα του ελληνικού κράτους. Το 1913 η πρώτη απογραφή της νέας κυβέρνησης κατέγραψε 339 κατοίκους.
Η Γερμανική κατοχή
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Το χωριό πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος κατά την κατοχική περίοδο 1941-44. Συγκεκριμένα υπέστη δύο ομαδικές εκτελέσεις, δέκα και έξι κατοίκων του αντίστοιχα, σε διάστημα δύο μηνών.[1]
20 Αυγούστου 1943
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Γερμανικά στρατεύματα κατοχής, με αφορμή το θάνατο από νάρκη ενός Γερμανού στρατιώτη εκτός των εδαφικών ορίων της Κοινότητας, επέδραμαν στο χωριό και εκτέλεσαν δέκα κατοίκους του χωριού στη θέση «Φωτεινού», τα ονόματα των οποίων είναι:
- Δημήτριος Γάκης
- Θωμάς Γούτσης
- Ιωάννης Διαμαντόπουλος
- Δημήτριος Ευαγγέλου
- Θωμάς Ευαγγέλου
- Θεόδωρος Καραπάντος
- Νικόλαος Μπαϊρακτάρης
- Ζώης Μουτσιούλης
- Αθανάσιος Παπαγιαννόπουλος
- Ιωάννης Στάθης
20 Οκτωβρίου 1943
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Τα χαράματα της μέρας αυτής, Γερμανοί εισέβαλαν και πάλι στον Πολύλακκο, συγκέντρωσαν όλους τους κατοίκους στη θέση «Εικονοστάσι» και έστησαν στη γραμμή εκτέλεσης έντεκα αθώους. Πέντε εξ αυτών πετάχτηκαν από τη γραμμή και κατόρθωσαν να διαφύγουν. Εκτελέστηκαν όμως άμεσα οι παρακάτω έξι:
- Αθανάσιος Γούτσης
- Αθηνά Γούτση
- Γεώργιος Γούτσης
- Θωμάς Διαμαντόπουλος
- Δημήτριος Μουτσιούλης
- Θωμάς Παπαθωμάς.
«Μαρτυρικό χωριό»
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Τα θυματα της κατοχικής περιόδου 1941-44, ήταν συνολικά τριάντα. Τον Απρίλιο του 2022, υποβλήθηκε στο ΥΠΕΣ πλήρης φάκελος με την απαραίτητη ιστορική τεκμηρίωση, ώστε, κατά τις πρόνοιες του ν.2503/97, να αναγνωρισθεί ο Πολύλακκος ως «μαρτυρικό χωριό», υπό την έννοια ενός τόπου ο οποίος έχει υποστεί σημαντικές ανθρώπινες απώλειες κατά την περίοδο της κατοχής.
Η Ελληνική Πολιτεία, με το Προεδρικό Διάταγμα 71/2025 (Φ.Ε.Κ. 146 τ. Α΄)[1] αναγνώρισε τον Πολύλακκο ως μαρτυρικό χωριό.
Πολιτισμός
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στις αρχές του 20ου αιώνα βρέθηκαν στο χωριό σημαντικά παλαιοντολογικά ευρήματα. Συγκεκριμένα, το 1902, ο κάτοικος Νικόλαος Διαμαντόπουλος ανακάλυψε τυχαία, σκάβοντας τον κήπο του σπιτιού του, έναν ογκωδέστατο απολιθωμένο χαυλιόδοντα μαμούθ, γεγονός που κινητοποίησε άμεσα την τότε επιστημονική κοινότητα των παλαιοντολόγων και ενέτεινε το επιστημονικό ενδιαφέρον για διερεύνηση της ευρύτερης περιοχής του χωριού.[2] Από τότε και στα επόμενα χρόνια, η έρευνα επικεντρώθηκε σε έναν εξαιρετικά απολιθωματοφόρο λόφο, τη Γητούρα, από τον οποίο ανασύρθηκαν διάφορα απολιθώματα ζώων του καινοζωϊκού αιώνα. Βρέθηκαν έτσι σπουδαία ευρήματα οστών μαμούθ, ρινόκερων, ταράνδου, ελαφοεδών, βοοειδών, καθώς επίσης πετρώματα και ορυκτά.[3]
Το 1906, τα ευρήματα άρχισαν να συγκεντώνονται σε μια αίθουσα του Τραμπαντζείου Γυμνασίου Σιάτιστας. Ήταν η αρχή και η αφορμή ίδρυσης της Παλαιοντολογικής Συλλογής Σιάτιστας, η οποία, εμπλουτισμένη και με ευρηματα της ευρύτερης περιοχής της κοιλάδας του Αλιάκμονα, λειτουργεί μέχρι σήμερα.[4]
Αξιοθέατα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ι.Ν. Αγίου Νικολάου
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στον Πολύλακκο δεσπόζει ο επιβλητικός ναός του Αγίου Νικολάου, μια τρίκλιτη βασιλική του 1866 με το ξυλόγλυπτο τέμπλο του 1911, ο οποίος έχει χαρακτηρισθεί από το 1997 ως μνημείο χρήζοντος ειδικής κρατικής προστασίας και συμπεριλαμβάνεται στο διαρκή κατάλογο των κηρυγμένων αρχαιολογικών χώρων και μνημείων της Ελλάδας.[2]
Δημοτικό σχολείο
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Το εμβληματικό πέτρινο σχολείο του έτους 1925 έχει πλήρως επισκευασθεί και αναπαλαιωθεί. Καθώς δεν λειτουργεί πλέον ως διδακτήριο, ελλείψει μαθητών, μετεξελίσσεται σε σημαντικό Πολιτιστικό Κέντρο των απανταχού Πολυλακκιωτών.
Πρόσωπα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στον Πολύλακκο Κοζάνης γεννήθηκε το 1957 ο Βουλευτής Δωδεκανήσου του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. Δημήτρης Θωμά Γάκης[5], εγγονός του εκτελεσθέντος από τους Γερμανούς πατριώτη Δημητρίου Ι. Γάκη, ο οποίος πρωτοεξελέγη μέλος του Ελληνικού Κοινοβουλίου τον Ιούνιο του 2012.
Δημογραφικά
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Σύμφωνα με τις κατά καιρούς στατιστικές ο πληθυσμός του χωριού κυμάνθηκε στο μήκος του χρόνου στα πιο κάτω αναφερόμενα επίπεδα:
- 1878 - 360 κάτοικοι
- 1900 - 250 κάτοικοι
- 1904 - 325 κάτοικοι
- 1913 - 339 κάτοικοι
- 1940- 341 κάτοικοι
- 1981 - 121 κάτοικοι
- 1991 - 91 κάτοικοι
- 2001 - 77 κάτοικοι
- 2011 - 29 κάτοικοι
- 2021- 15 κάτοικοι
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- 1 2 3 ΠΔ 71/8-8-2025 ΦΕΚ τ.Α΄
- 1 2 ΦΕΚ 1072/4-2-97 τ. Β
- ↑ Μπόντας, Γεώργιος (1986), Η Παλαιοντολογική Συλλογή Σιάτιστας, Θεσσαλονίκη, Ίδια Έκδοση
- ↑ ΦΕΚ 1072/4-12-97 τ.Β
- ↑ «Βουλή των Ελλήνων».