Καρλόττα της Πρωσίας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Βασιλική Υψηλότητα
Πριγκίπισσα Καρλότα της Πρωσίας
Charlotte, Duchess of Saxe Meiningen, née Princess of Prussia.jpg
Γενικές πληροφορίες
Όνομα στη
μητρική γλώσσα
Charlotte von Preußen (Γερμανικά)
Γέννηση24  Ιουνίου 1860
Neues Palais in Potsdam
Θάνατος1  Οκτωβρίου 1919[1][2]
Μπάντεν-Μπάντεν
Αιτία θανάτουέμφραγμα του μυοκαρδίου
Συνθήκες θανάτουφυσικά αίτια
Τόπος ταφήςανάκτορο του Άλτερσταϊν
Χώρα πολιτογράφησηςΒασίλειο της Πρωσίας
ΘρησκείαΛουθηρανισμός
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότητααριστοκράτης
Οικογένεια
ΣύζυγοςΒερνάρδος Γ΄ της Σαξονίας-Μάινινγκεν (από 1878)[3]
ΤέκναΦεοντόρα της Σαξονίας-Μάινινγκεν
ΓονείςΦρειδερίκος Γ΄ της Γερμανίας και Βικτώρια του Ηνωμένου Βασιλείου (1840-1901)
ΑδέλφιαΒασίλισσα Σοφία της Ελλάδας (νεότερη αδελφή)
Πριγκίπισσα Βικτόρια της Πρωσίας (νεότερη αδελφή)
Μαργαρίτα της Πρωσίας (νεότερη αδελφή)
Πρίγκιπας Σιγκισμούνδος της Πρωσίας (νεότερος αδερφός)
Πρίγκιπας Βάλντεμαρ της Πρωσίας (νεότερος αδερφός)
Γουλιέλμος Β΄ της Γερμανίας (μεγαλύτερος αδελφός)
Πρίγκιπας Ερρίκος της Πρωσίας (νεότερος αδερφός)
ΟικογένειαΟίκος των Χοεντσόλερν
Αξιώματα και βραβεύσεις
ΒραβεύσειςΤάξη της Λουίζ
Τάγμα του Στέμματος της Ινδίας
Royal Order of Victoria and Albert
Θυρεός
Royal Monogram of Charlotte, Duchess of Saxe-Meiningen.svg
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Η Καρλόττα της Πρωσίας (Βικτώρια Ελισάβετ Αυγούστα Καρλόττα, 24 Ιουλίου 1860 - 1 Οκτωβρίου 1919) ήταν δούκισσα της Σαξονίας-Μάινινγκεν ως σύζυγος του τελευταίου κυβερνήτη του δουκάτου, Βερνάρδου Γ΄. Ήταν το δεύτερο παιδί και η μεγαλύτερη κόρη του πρίγκιπα Φρειδερίκου της Πρωσίας. Μέσω της μητέρας της, Βικτώριας, Βασιλικής Πριγκίπισσας, η Καρλόττα ήταν η μεγαλύτερη εγγονή της Βρετανίδας Βασίλισσας Βικτώριας.


Πρώτα χρόνια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γέννηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Πριγκίπισσα Καρλόττα με τα αδέρφια της το 1875

Η πριγκίπισσα Βικτώρια Ελισάβετ Αυγούστα Καρλόττα γεννήθηκε στις 24 Ιουλίου 1860 στο Νέο Παλάτι του Πότσνταμ. Ήταν η μεγαλύτερη κόρη και το δεύτερο παιδί του πρίγκιπα Φρειδερίκου της Πρωσίας και της συζύγου του, Βικτώριας, Βασιλικής Πριγκίπισσας. Ήταν ένα υγιές μωρό που έφτασε δεκαεννέα μήνες μετά τη δύσκολη γέννηση του μεγαλύτερου αδελφού της, του πρίγκιπα Γουλιέλμου.[4][5][6] Η γιαγιά της, η βασίλισσα Βικτώρια ήθελε η εγγονή της να πάρει το όνομά της. Ωστόσο, οι Πρώσοι ήθελαν να ονομαστεί η νέα πριγκίπισσα "Καρλόττα" από την αυτοκράτειρα Αλεξάνδρα Φεοντόροβνα της Ρωσίας, αρχικά Καρλόττα της Πρωσίας. Τελικά, αν και το επίσημο όνομά της ήταν Βικτώρια, ωστόσο, την αποκαλούσαν Καρλόττα. Επίσης πήρε το όνομα Αυγούστα από την εκ πατρός γιαγιά της, τη βασίλισσα Αυγούστα της Πρωσίας.[7]

Η Καρλόττα και ο αδελφός της, Γουλιέλμος, ήταν τα μόνα εγγόνια που γεννήθηκαν όσο ζούσε ο εκ μητρός παππούς τους, Αλβέρτος της Σαξονίας-Κόμπουρκ & Γκότα[8]. Αυτός και η Βασίλισσα Βικτώρια επισκέφθηκαν την κόρη τους και τα δύο εγγόνια τους όταν η Καρλόττα ήταν δυο μηνών.[9][10] Η Βίκυ και ο Φρειδερίκος με τη σειρά τους έφεραν τον Γουλιέλμο και την Καρλόττα σε επίσκεψη στην Αγγλία τον Ιούνιο του 1861, έξι μήνες πριν τον θάνατο του Aλβέρτου.[11]

Παιδική ηλικία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η οικογένεια αποτελούνταν οκτώ παιδιά.[12] Ο Φρειδερίκος ήταν ένας αγαπημένος σύζυγος, αλλά ως αξιωματικός του Πρωσικού στρατού, τα καθήκοντά του όλο και περισσότερο τον κρατούσαν μακριά από το σπίτι. Η Βίκυ ήταν μια απαιτητική σε μορφωτικό επίπεδο μητέρα. Έθεσε τα παιδιά της σε βρεφονηπιακούς σταθμούς αγγλικού τύπου και με επιτυχία ενθάρρυνε την αγάπη τους για την πατρίδα της, ενσωματώνοντας τις πτυχές του αγγλικού πολιτισμού στο σπίτι και παίρνοντάς τους σε συχνές εκδρομές στην Αγγλία.[13]

Η Καρλόττα δεν ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για τη μάθηση, προς απογοήτευση της μητέρας της, που έδινε υψηλή αξία στην εκπαίδευση. Η Βασίλισσα Βικτώρια παρότρυνε την κόρη της να ενεργεί ενθαρρυντικά προς την Καρλόττα, πιστεύοντας ότι δεν θα μπορούσε να περιμένει από τη νεαρή πριγκίπισσα να μοιραστεί τα γούστα της Βικτώρια. Ο βιογράφος Jerrold M. Packard θεωρεί πιθανό ότι το «όμορφο αλλά νευρικό και θορυβώδες κορίτσι να αισθάνθηκε την απογοήτευση της μητέρας της από νεαρή ηλικία», επιδεινώνοντας το χάσμα μεταξύ τους[14].

Με την πάροδο του χρόνου αναπτύχθηκε ένα χάσμα μεταξύ των τριών μεγαλύτερων και τριών νεότερων παιδιών της οικογένειας.[15][16] Οι θάνατοι των αδελφών της Καρλόττας, Σιγιγμόνδου και Βάλντεμαρ το 1866 και 1879, αντίστοιχα, κατέστρεψαν την μητέρα τους. Ο ιστορικός John C. G. Röhl υποστηρίζει ότι τα μεγαλύτερα τρία παιδιά της Βίκυ "δεν μπόρεσαν ποτέ να διαγράψουν από τη μνήμη τους τους δύο νεκρούς πρίγκιπες"[17]. Η αυστηρή ανατροφή που έδωσε η Βίκυ στα μεγαλύτερα τρία παιδιά - Γουλιέλμο, Καρλόττα και Ερρίκο- δεν αναπαράχθηκε στη σχέση της με τα τρία μικρότερα επιζώντα παιδιά της, τη Βικτόρια, τη Σοφία της Ελλάδας και τη Μαργαρίτα[18][19]. Τα μεγαλύτερα παιδιά, έχοντας βιώσει την απογοήτευση της μητέρας τους, δεν μπόρεσαν να ανεχτούν την επιείκεια της μητέρας τους προς τα μικρότερα αδέλφια τους.[20]

Η Καρλόττα ήταν ένα από τα αγαπημένα εγγόνια των πατρικών παππούδων της,[21] τους οποίους έβλεπε συχνά.[22] Ο βασιλιάς Γουλιέλμος και η βασίλισσα Αυγούστα κακομάθαιναν την εγγονή τους και ενθάρρυναν τις διαμάχες της ενάντια στον Πρίγκιπα και την Πριγκίπισσα[23] Η Καρλόττα είχε επίσης μια στενή σχέση με τον μεγαλύτερο αδελφό της[24] αν και τσακώθηκαν μετά το γάμο του το 1881 με την Αυγούστα Βικτώρια του Σλέσβιχ-Χόλσταϊν (μια πριγκίπισσα που περιέγραψε η Καρλόττα ως απλή, ταπεινή και ντροπαλή).[25][26] Η σχέση της Καρλόττας και του Γουλιέλμου θα εξακολουθούσε να προκαλεί προβλήματα.[27]

Γάμος και αρραβώνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Καρλόττα και ο Βερνάρδος κατά τη διάρκεια του αρραβώνα τους το 1876.

Μέχρι τη στιγμή που έφτασε τα δεκατέσσερα, η Καρλόττα έμοιαζε πολύ νεότερη από την ηλικία της. Η Βικτώρια έγραψε: «Η Καρλόττα έχει την υγεία, την εμφάνιση και την κατανόηση όπως ένα παιδί των δέκα!»[28] Η πριγκίπισσα είχε μικρά πόδια, τα οποία, σε συνδυασμό με μακρά μέση και χέρια, την έκαναν να φαίνεται ψηλή όταν καθόταν και κοντή όταν ήταν όρθια. Ήταν επίσης αρκετά άχαρη.[29]Υπέφερε σημαντικά προβλήματα υγείας το μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής της. Βρισκόταν σε μια σχεδόν συνεχή κατάσταση πνευματικής διέγερσης και άγριο παροξυσμό, προκαλώντας σύγχυση στους γιατρούς της[30]. Τα πολλά θέματα υγείας της περιλάμβαναν ρευματισμούς, πόνους στις αρθρώσεις, πονοκεφάλους και αϋπνία[31].

Τον Απρίλιο του 1877, η δεκαεξάχρονη Καρλόττα άρχισε μια σχέση με τον δεύτερο εξάδελφό της, Πρίγκιπα Βερνάνδο του Σαξ-Μάινιγκεν, κληρονόμο του δουκάτου του Σαξ-Μάινιγκεν[32]. Η Hana Pakula προσθέτει ότι αυτό το ξαφνικό αλλά προσωρινό πάθος πιθανότατα ταιριάζει με την προσωπικότητα της Καρλόττας.[33] Ο Van der Kiste πιστεύει ότι η απόφαση της Καρλόττας να παντρευτεί τον Βερνάρδο προήλθε επίσης από την επιθυμία να γίνει ανεξάρτητη από τους γονείς της και ιδιαίτερα από την επικριτική μητέρα της.[34]

Ο πρίγκιπας Βερνάρδος, ένας αξιωματικός του στρατού που υπηρετούσε σε ένα σύνταγμα του Πότσνταμ, ήταν εννέα χρόνια μεγαλύτερός της. Αν και θεωρούταν αδύναμος,[35] είχε πολλά πνευματικά ενδιαφέροντα, ιδιαίτερα στην αρχαιολογία[36]. Η Καρλόττα δεν μοιράστηκε αυτά τα ενδιαφέροντα[37], αλλά η Βίκυ ήλπιζε ότι τόσο ο χρόνος όσο και ο γάμος θα επωφελούσαν τη Καρλόττα, έτσι ώστε "τουλάχιστον τα κακά της χαρακτηριστικά δεν θα μπορέσουν να προκαλέσουν κακό"[38]. Παντρεύτηκαν στο Βερολίνο στις 18 Φεβρουαρίου 1878.

Το νέο ζευγάρι εγκατέστησε το νοικοκυριό τους κοντά στο Neues Palais, σε μια μικρή βίλα. Αγόρασαν επίσης μια βίλα στις Κάννες, μια απόφαση που εξόργισε τον Γουλιέλμο, ο οποίος θεωρούσε τη Γαλλία ως εχθρική χώρα. Η Καρλόττα τελικά πέρασε τους χειμώνες της στη γαλλική πόλη, καθώς ελπίζει ότι το ζεστό της κλίμα θα βοηθούσε την υγεία της.[39][40]

Γέννηση της πριγκίπισσας Φεοδώρας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δύο χρόνια μετά το γάμο τους, η Καρλόττα γέννησε μια κόρη, την Φεοδώρα, στις 12 Μαΐου του 1879. Η νεαρή πριγκίπισσα ήταν το πρώτο εγγόνι του Φρειδερίκου και της Βικτώρια, καθώς και η πρώτη δισέγγονη της Βασίλισσας Βικτώριας.[41][42] Η Καρλόττα είχε μισήσει τους περιορισμούς που της είχαν τεθεί κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και αποφάσισε ότι αυτό θα ήταν το μοναδικό της παιδί, προς απογοήτευση της μητέρας της. Μετά τη γέννηση της Φεοδώρας, η Καρλόττα αφιέρωσε το χρόνο της στις απολαύσεις της κοινωνικής ζωής του Βερολίνου[43][44] και να ξεκινήσει μακρά ταξίδια διακοπών. Κατά τη διάρκεια αυτών των ταξιδιών, η Καρλόττα συχνά άφηνε την κόρη της να μείνει με τη Βίκυ, την οποία θεωρούσε "βολικό βρεφονηπιακό σταθμό"[45]. Η Φεοδώρα επισκεπτόταν συχνά το Friedrichshof, το κτήμα της μητρικής γιαγιάς της[46]. Η Βίκυ παρατήρησε ότι η Φεοδώρα "είναι πραγματικά καλό παιδί και είναι πολύ πιο εύκολα διαχειρίσιμο από τη μητέρα του"[47].

Μεταξύ των βασιλικών οικογενειών της εποχής, ήταν ασυνήθιστα τα μοναχοπαίδια. Η Φεοδώρα πιθανότατα είχε μια μοναχική παιδική ηλικία.[48] Όπως η μητέρα της, η Φεοδώρα υπέφερε από ασθένειες και διάφορους φυσικούς πόνους, καθώς και σοβαρές ημικρανίες.[49] Η Φεοδώρα είχε επίσης έλλειψη ενδιαφέροντος για τις σπουδές της. Η Βίκυ το απέδωσε στην έλλειψη γονικής καθοδήγησης, καθώς η Καρλόττα και ο Βερνάρδος ήταν συχνά μακριά. Η Βικτώρια σχολίασε: "Η ατμόσφαιρα του σπιτιού της δεν είναι το καλύτερο για ένα παιδί της ηλικίας της ... Με την Καρλόττα για παράδειγμα, τι άλλο μπορεί κανείς να περιμένει"[50].

Ο πατέρας της Καρλόττας ανήλθε στο θρόνο ως αυτοκράτορας Φρειδερίκος Γ΄ τον Μάρτιο του 1888,[51] μόνο για να πεθάνει από κακοήθη όγκο του λαιμού τον Ιούνιο εκείνου του έτους. Η Καρλόττα έμεινε μαζί με τον ετοιμοθάνατο πατέρα της κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, παράλληλα με τα περισσότερα από τα αδέλφια της. Με την ενθρόνιση του αδελφού της ως Γουλιέλμος Β΄, η κοινωνική επιρροή της Καρλόττας αυξήθηκε στο Βερολίνο, όπου έγινε φίλη με μια άγρια ομάδα ευγενών, διπλωματών και νεαρών αξιωματούχων. Μετά την ενθρόνιση του Γουλιέλμου, η Καρλόττα και ο Βερνάρδος πήραν το μέρος του σε διαμάχες του με τη Βίκυ, ενώ η Επίτιμη Αυτοκράτειρα, με τη σειρά της, υπερασπίστηκε τις τρεις νεώτερες κόρες της. Σε μια επιστολή κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η Βίκυ χαρακτήρισε την μεγαλύτερη κόρη της ως "πιο περίεργη" και "δύσκολα έρχεται κοντά μου", περιγράφοντας επίσης τον Βερνάρδο ως άγριο και αγενή[52].

Σχέσεις με τη Φεοδώρα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από αριστερά: η Καρλόττα, η Βίκυ, η Φεοδώρα και η Βασίλισσα Βικτώρια

Όταν η Φεοδώρα μεγάλωσε, διάφοροι μνηστήρες την ζήτησαν για γάμο. Ο εξόριστος πρίγκιπας Πέτρος της Σερβίας, τριάντα έξι χρόνια μεγαλύτερός της, ζήτησε ανεπιτυχώς το χέρι της. Ένας άλλος πιθανός υποψήφιος ήταν ο ξάδερφός της, ο Αλφρέδος, πρίγκιπας της Σαξονίας-Κόμπουργκ και Γκότα.[53] Η Φεοδώρα παντρεύτηκε, στις 24 Σεπτεμβρίου 1898, τον Πρίγκιπα Ερρίκο XXX. Ο γαμπρός ήταν δεκαπέντε χρόνια μεγαλύτερος από τη νύφη και καπετάνιος, αλλά όχι πλούσιος ή ιδιαίτερα υψηλόβαθμος. Πολλοί στην οικογένεια ήταν συγκλονισμένοι στο γάμο, αλλά η Επίτιμη Αυτοκράτειρα ήταν τουλάχιστον ικανοποιημένη που η εγγονή της φαινόταν ευτυχισμένη.[54]

Ο γάμος, ωστόσο, δεν βελτίωσε τις σχέσεις μεταξύ μητέρας και κόρης. Μετά από μια επίσκεψη από το ζευγάρι το 1899, η Καρλόττα έγραψε ότι η Φεοδώρα ήταν "ακατανόητη" και "συρρικνώνεται, κάθε φορά που προσπαθώ να της μιλήσω όσον αφορά τον εαυτό της και την υγεία της".[55] Επίσης, η Καρλόττα αντιπαθούσε τον γαμπρό της, επικρίνοντας την εμφάνισή του και την ανικανότητά του να ελέγξει τη δυναμική σύζυγό του. Σε αντίθεση με τη μητέρα της, η Φεοδώρα ήθελε παιδιά. Η αδυναμία της να συλλάβει απογοήτευσε τη Φεοδώρα, αν και ευχαρίστησε την Καρλόττα, η οποία δεν επιθυμούσε εγγόνια.[56]

Ο Van der Kiste έγραψε ότι η Καρλόττα και η Φεοδώρα είχαν πολύ παρόμοιες προσωπικότητες, "τόσο ισχυρά και θαυμαστά πλάσματα που αγαπούσαν τα κουτσομπολιά και ήταν πολύ πρόθυμες να πιστέψουν το χειρότερο η μια για την άλλη".[57] Τελικά, η σχέση τους επιδεινώθηκε τόσο ώστε η Καρλόττα να απομακρύνει τη Φεοδώρα και τον Ερρίκο από το σπίτι της. Η Καρλόττα αρνήθηκε να δεχτεί ότι η Φεοδώρα είχε ελονοσία, πιστεύοντας αντ' αυτού ότι η κόρη της είχε κολλήσει αφροδίσιο νόσημα από τον Ερρίκο. Αυτή η γνώμη εξόργισε την Φεοδώρα[58]. Τα μέλη της οικογένειας προσπάθησαν να επιδιορθώσουν τη σχέση μητέρας-κόρης, χωρίς επιτυχία. Η Καρλόττα δεν έγραψε στη Φεοδώρα σχεδόν για μια δεκαετία, και τελικά το έκανε αφού η Φεοδώρα έκανε μια επικίνδυνη εγχείρηση για να την βοηθήσει να συλλάβει. Η Καρλόττα εξέφρασε την οργή της που μια τέτοια εγχείρηση είχε εγκριθεί, αλλά τελικά την επισκέφθηκε στο ιατρείο κατόπιν αιτήματος της Φεοδώρας.[59]

Δούκισσα του Σαξ-Μάινιγκεν και θάνατος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον Ιούνιο του 1911, η Καρλόττα παρακολούθησε τη στέψη του εξαδέλφου της Γεώργιου Ε΄ στην Αγγλία. Στις 25 Ιουνίου 1914, ο σύζυγός της κληρονόμησε τον πατρικό παππού του κι έγινε Δούκας του Σαξ-Μάινιγκεν. Ο Παγκόσμιος Πόλεμος ξέσπασε στις 28 Ιουλίου. Ο Βερνάρδος έφυγε για το μέτωπο, ενώ η Καρλόττα παρέμεινε πίσω για να επιβλέπει το δουκάτο, όπου υπηρέτησε κυρίως ως φιγούρα. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, η Καρλόττα υπέφερε από όλο και περισσότερους πόνους, συμπεριλαμβανομένων χρόνιων πόνων, πρησμένων ποδιών και προβλημάτων στα νεφρά.[60] Ο βαθμός του πόνου έγινε τόσο έντονος που πήρε το όπιο ως τη μοναδική θεραπεία.[61]

Το τέλος του πολέμου το 1918 οδήγησε στην πολιτική κατάρρευση της Γερμανικής Αυτοκρατορίας, καθώς και σε όλα τα δουκάτα της. Κατά συνέπεια, ο Βερνάρδος αναγκάστηκε να παραιτηθεί. Την επόμενη χρονιά, η Καρλόττα ταξίδεψε στο Μπάντεν για να αναζητήσει ιατρική περίθαλψη για την καρδιά της, και τελικά πέθανε εκεί από καρδιακή προσβολή την στις 1 Οκτωβρίου 1919 στην ηλικία των 59 ετών.

Ιατρική ανάλυση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πλειοψηφία των ιστορικών θεωρεί ότι η Καρλόττα και η Φεοδώρα έπασχαν από πορφυρία, μια γενετική ασθένεια που πιστεύεται ότι έχει επηρεάσει ορισμένα μέλη της βρετανικής βασιλικής οικογένειας, κυρίως τον βασιλιά Γεώργιο Γ΄.[62][63]

Ο Röhl εξέτασε τις επιστολές μεταξύ της Καρλόττας και του γιατρού της, καθώς και αλληλογραφία με τους γονείς της, που στέλνονταν για μια περίοδο 25 ετών. Διαπίστωσε ότι ακόμα και ως μικρό κορίτσι, η Καρλόττα υπέφερε από υπερκινητικότητα και δυσπεψία.[64] Στα γράμματα, η Καρλόττα διαμαρτύρεται για «πονόδοντο, οσφυαλγία, αϋπνία, ζαλάδες, ναυτία, δυσκοιλιότητα, κοιλιακούς πόνους, μερική παράλυση των ποδιών και σκούρα κόκκινα ή πορτοκαλί ούρα», το τελευταίο από τα οποία ο Röhl αποκαλεί το "αποφασιστικό διαγνωστικό σύμπτωμα".[65]

Στη δεκαετία του 1990, μια ομάδα με επικεφαλής τον Röhl άνοιξε τους τάφους της Καρλόττας και της Φεοδώρας και πήρε δείγματα από κάθε πριγκίπισσα. Σε μητέρα και κόρη, οι ερευνητές βρήκαν στοιχεία για μια μετάλλαξη που σχετίζεται με την πορφυρία. Πολλά από τα ίδια συμπτώματα βρέθηκαν στη μητέρα της Καρλόττας, Βίκυ, καθώς και σε άλλα μέλη της οικογένειας, συμπεριλαμβανομένης της Βασίλισσας Βικτώριας. Ο Röhl, ο Γουόρεν και ο Χαντ καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι «... τι άλλο θα μπορούσε να προκαλέσει τις τρομερές κρίσεις τους και τον κοιλιακό πόνο και τα δερματικά εξανθήματα - και στην περίπτωση της Καρλόττας, τα σκούρα κόκκινα ούρα;»[66]

Πηγές - Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. pantheon.world/profile/person/Princess_Charlotte_of_Prussia. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  2. Darryl Roger Lundy: (Αγγλικά) The Peerage. p10073.htm#i100724. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  3. p10073.htm#i100724. Ανακτήθηκε στις 7  Αυγούστου 2020.
  4. Pakula 1997, p. 138.
  5. Van der Kiste 1999.
  6. Packard 1998, p. 106.
  7. Van der Kiste 1999.
  8. Van der Kiste 2012, 47.
  9. Van der Kiste 2001.
  10. Hibbert 2001, p. 261.
  11. Pakula 1997, pp. 153–59.
  12. Ramm 2004.
  13. Gelardi 2005, pp. 9–11.
  14. Packard 1998, p. 135.
  15. Röhl 1998, p. 101.
  16. Van der Kiste 2012, 60.
  17. Röhl 2014, p. 13.
  18. Van der Kiste 2012, 60.
  19. MacDonogh 2000, p. 36.
  20. Van der Kiste 2001.
  21. Pakula 1997, p. 335.
  22. King 2007, p. 50.
  23. Van der Kiste 2012.
  24. Van der Kiste 1999.
  25. Van der Kiste 1999.
  26. Vovk 2012, p. 41.
  27. Van der Kiste 2012.
  28. Röhl, Warren & Hunt 1998, p. 184.
  29. Röhl, Warren & Hunt 1998, pp. 184–84.
  30. Vovk 2012, p. 41.
  31. Van der Kiste 2012, 601.
  32. Van der Kiste 2012, 113.
  33. Pakula 1997, p. 371.
  34. Van der Kiste 2012, 126.
  35. Van der Kiste 2012, 126.
  36. Van der Kiste 2012.
  37. Pakula 1997, p. 371.
  38. Röhl 1998, p. 107.
  39. Van der Kiste 2012, 559.
  40. Rushton 2008, p. 117.
  41. Van der Kiste 2012, 192.
  42. Pakula 1997, p. 374.
  43. Van der Kiste 2012, 207.
  44. Pakula 1997, p. 374.
  45. Packard 1998, p. 292.
  46. Van der Kiste 2012, 458.
  47. Pakula 1997, p. 561.
  48. Van der Kiste 2012, 458.
  49. Van der Kiste 2012, 601–614.
  50. Pakula 1997, p. 561.
  51. Pakula 1997, pp. 461–62.
  52. Röhl 2004, p. 633.
  53. Van der Kiste 2012, 486–499.
  54. Van der Kiste 2012, 499.
  55. Van der Kiste 2012, 585.
  56. Van der Kiste 2012, 571, 654.
  57. Van der Kiste 2012, 654.
  58. Van der Kiste 2012, 654.
  59. Van der Kiste 2012, 654–669, 699–740.
  60. Van der Kiste 2012, 785–838.
  61. Rushton 2008, p. 118.
  62. Vovk 2012, p. 41.
  63. Röhl 2014, p. 9.
  64. Röhl 1998, pp. 105–08.
  65. Röhl 1998, p. 109.
  66. Röhl, Warren & Hunt 1998, p. 310.
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Princess Charlotte of Prussia της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).

.