Ιωάννης Φιλήμων

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ιωάννης Φιλήμων
Ioannis Filimon 1863 021.JPG
Γέννηση
Κωνσταντινούπολη
Υπηκοότητα / Χώρα πολιτογράφησης Βασίλειο της Ελλάδας και Ελλάδα
Ιδιότητα εκδότης και ιστορικός
Τέκνα Τιμολέων Φιλήμων

Ο Ιωάννης Φιλήμων (1798/1799–1874) ήταν Έλληνας ιστορικός συγγραφέας του 19ου αιώνα και εκδότης της εφημερίδας Αιών.

Βιογραφικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ιωάννης Φιλήμων γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1798 ή 1799. Ο πατέρας του καταγόταν από την Θράκη και ασκούσε στην Κωνσταντινούπολη το επάγγελμα του ζωγράφου ή ποικιλτή, ενώ αλλού αναφέρεται ότι ήταν Κυπριακής καταγωγής[1]. Φοίτησε στη Μεγάλη του Γένους Σχολή ενώ έμαθε και την τυπογραφεία εργαζόμενος στο Πατριαρχικό Τυπογραφείο στην στοιχειοθέτηση του πρώτου τόμου της Κιβωτού της Ελληνικής Γλώσσας. Τότε επίσης έμαθε την τουρκική γλώσσα.[2]

Σύμφωνα με μια παράδοση, ο Φιλήμων σε μικρή παιδική ηλικία βρήκε ως πρόσφυγας καταφύγιο στο σπίτι της οικογένειας Υψηλάντη στην Κωνσταντινούπολη. Οι Υψηλάντηδες είχαν ένα παρεκκλήσιο αφιερωμένο στον Άγιο Τρύφωνα, από τον οποίο έδωσαν το επώνυμο στον μικρό Ιωάννη. Με την βοήθεια της οικογένειας Υψηλάντη ο νεαρός Φιλήμων απέκτησε υψηλή μόρφωση.[3]

Η δράση του στην Επαναστατημένη Ελλάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από τον Οκτώβριο του 1821 που έφτασε στην Πελοπόννησο από την Κωνσταντινούπολη χρημάτησε ως γραμματέας του Δημήτριου Υψηλάντη, με την οικογένεια του οποίου συνδεόταν από παλιά. Το 1825 μπήκε στην υπηρεσία των Μαυρομιχαλαίων, για να επιστρέψει στις υπηρεσίες του Δημητρίου Υψηλάντη σαν γραμματέας του επιτελείου του μέχρι το 1829.[4] Όταν ήταν στην υπηρεσία του Υψηλάντη παρέστη στην αποτυχημένη πολιορκία του Ναυπλίου και στην παράδοση της Ακροκορίνθου από του Τούρκους. Αρρώστησε από τύφο και δεν μπόρεσε να συνοδεύσει τον Υψηλάντη στην εκστρατεία του στην Ανατολική Ελλάδα. Έτσι, αφού ανάρρωσε, προσελήφθη ως γραμματέας του Εκτελεστικού από τον Θεόδωρο Νέγρη και αντέγραψε το πρώτο Σύνταγμα της Ελλάδος το οποίο είχε ψηφιστεί από την Α' Εθνοσυνέλευση. Δύο μήνες αργότερα μετέβη στην Φθιώτιδα για να συναντήσει τον Υψηλάντη και στη συνέχεια γύρισαν μαζί στην Τρίπολη, όπου ανέλαβε Πρόεδρος του Βουλευτικού.[5] Με την εισβολή του Δράμαλη παρείχε στον Κολοκοτρώνη ακριβείς πληροφορίες σχετικά με τις δυνάμεις της εμπροσθοφυλακής του εχθρού αλλά και ότι το φρούριο του Άργους Λάρισα ήταν κενό και έτσι μπορούσε να το καταλάβει. Έγινε αρχιγραμματέας του Δημήτριου Υψηλάντη, ενώ από 16 Ιουλίου έως 19 Ιουλίου 1822 κινδύνευσε η ζωή του στις μάχες με τον Δράμαλη. Συμμετείχε στη συνέχεια στη μάχη των Δερβενακίων και τελικά μετά από πορεία στην Αθήνα, επέστρεψε στην Τρίπολη. Εργάστηκε ως γραμματέας στην κυβέρνηση Γεώργιου Κουντουριώτη και την άνοιξη του 1825 γραμματέας του Π. Μαυρομιχάλη.[6]

Ο Φιλήμων στην Καποδιστριακή περίοδο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Φιλήμων δήλωνε αμέτοχος σε όλον τον αντικαποδιστριακό αναβρασμό ενώ μέχρι τις αρχές του 1831 έχαιρε της εμπιστοσύνης των Μαυρομιχαλαίων. Ο Κανέλλος Δεληγιάννης μας πληροφορεί πως ήταν πρόθυμος να συμπράξει με τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη στην καλύτερη οργάνωση της αντιπολίτευσης στη Μάνη. Ο Δεληγιάννης αναφέρει πως στη συνέχεια όμως υπαναχώρησε ο Φιλήμων και πρόδωσε τον Μαυρομιχάλη. Στην πραγματικότητα έγινε πρόταση στον Φιλήμωνα να εκδώσει εφημερίδα αντικυβερνητική, αλλά αυτός αρνήθηκε. Αυτό συνάγεται από το ότι, όπως ομολογεί ο ίδιος, είχε ενταχθεί στο φιλοκυβερνητικό στρατόπεδο ενώ είχε υποβάλει και έκθεση στον Κυβερνήτη αναφορικά με την έκρυθμη εσωτερική πολιτική κατάσταση και τον τρόπο υπέρβασής της. Όμως, η κύρια αιτία ήταν πως θέλησε να συμπράξει ενεργότερα κατά της αντιπολίτευσης με την έκδοση φιλοκυβερνητικής εφημερίδος.[7] Ο Φιλήμων συμφωνούσε με τον Καποδίστρια πως προϋπόθεση για την ομαλή λειτουργία του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος ήταν η διανομή εθνικών κτημάτων στους ακτήμονες. Υπήρχαν εμπόδια όμως που καθυστερούσαν αυτήν την εξέλιξη: έπρεπε να προηγηθεί η οροθεσία του νέου κράτους για την εξακρίβωση της δημογραφικής κατάστασης αλλά και του αριθμού των κτημάτων προς διανομή στους ακτήμονες. Οι σε βάρος του Καποδίστρια ανακρίβειες έπρεπε να ανασκευαστούν, γι' αυτό και πρότεινε στον Αυγουστίνο Καποδίστρια, στα τέλη Μάρτη αρχές Απριλίου 1831, την έκδοση εφημερίδος με τον τίτλο Ο Ειρηνικός.[8]

O θάνατος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Προσβλήθηκε από ημιπληγία το 1870 και πάλι το 1871 και τρίτη φορά στις 28 Δεκεμβρίου 1873. Απεβίωσε στην Αθήνα την 1η Ιανουαρίου το 1874. Κηδεύτηκε την επομένη και του αποδόθηκαν τιμές ταγματάρχου της Φάλαγγος.[9]

Συγγράμματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον πρώτο τόμο του έργου του αυτού επανέρχεται στο θέμα της Φιλικής καθώς στο μεταξύ έχει κατορθώσει να εντοπίσει από έρευνες και από την εμπιστευτική σχέση που είχε με τον Δημήτριο Υψηλάντη ένα ακατάτακτο τμήμα του κεντρικού Αρχείου της Φιλικής Εταιρείας.[10] Ο Φιλήμων δεν διστάζει να ομολογήσει το σφάλμα του αναφορικά με τις μειωτικές κρίσεις που διατύπωσε σχετικά με τον Εμμανουήλ Ξάνθο στο πρώτο του πόνημα, όπου τον κατηγόρησε ότι σπατάλησε τα χρήματα της Φιλικής και ήταν υπεύθυνος για τον θάνατο του Σκουφά. Μετά όμως από την ανάγνωση της Απολογίας του Ξάνθου αποκατέστησε την αλήθεια με άρθρο του στην εφημερίδα Αιών (19 Μαρτίου 1839).[11]

Ο Ιωάννης Φιλήμων ήταν από τους πρώτους ιστορικούς που συνέλεξαν και δημοσίευσαν κάποια οθωμανικά έγγραφα αναγνωρίζοντας ρητά τη σημασία των τουρκικών αρχείων για τη συγγραφή της ιστορίας της Ελληνικής Επανάστασης.[12]

  1. Αν και είχε κατορθώσει να συγκεντρώσει αρκετές πηγές, ο ίδιος δήλωνε πως δεν επαρκούσαν προκειμένου να συγγράψει μια πραγματική ιστορία της Φιλικής.[10]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Σακκάς, Γιώργος (1958 [περ.]). Βιογραφίες ελλήνων συγγραφέων των αναγνωστικών βιβλίων. Αθήναι, σελ. 70. 
  2. Δεσποτόπουλος, σελ. 3.
  3. Αντωνιάδου Σοφία, "Ο τύπος κατά την Επανάστασιν και κατά την βασιλείαν του Όθωνος", Περιοδικό "Παρνασσός", ΙΓ', 3 (1971), σ. 406, 407 Η Σ.Αντωνιάδου ή Αντωνιάδη (1895-1972) υπήρξε καθηγήτρια πανεπιστημίου Λέιντεν Ολλανδίας και Διευθύντρια του Ελληνικού Ινστιτούτου Βενετίας.
  4. Θεμελή-Κατηφόρη, σελ. 275.
  5. Δεσποτόπουλος, σελ. 4.
  6. Δεσποτόπουλος, σελίδες 4–5.
  7. Θεμελή-Κατηφόρη, σελ. 277.
  8. Θεμελή-Κατηφόρη, σελίδες 285–286.
  9. Δεσποτόπουλος, σελ. 29.
  10. 10,0 10,1 Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη, σελ. 372.
  11. Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη, σελ. 373.
  12. Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη, σελ. 377.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Wikiquote logo
Στα Βικιφθέγματα υπάρχει υλικό σχετικό με το λήμμα: