Ζευγολατιό Κορινθίας
Συντεταγμένες: 37°56′N 22°47′E / 37.933°N 22.783°E
| Ζευγολατιό | |
|---|---|
| Διοίκηση | |
| Χώρα | Ελλάδα |
| Αποκεντρωμένη Διοίκηση | Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου |
| Περιφέρεια | Πελοποννήσου |
| Περιφερειακή Ενότητα | Κορινθίας |
| Δήμος | Βέλου-Βόχας |
| Δημοτική Ενότητα | Βόχας |
| Γεωγραφία | |
| Γεωγραφικό διαμέρισμα | Πελοπόννησος |
| Νομός | Κορινθίας |
| Υψόμετρο | 33 μέτρα |
| Πληθυσμός | |
| Μόνιμος | 3.998 |
| Έτος απογραφής | 2021 |
| Πληροφορίες | |
| Παλαιά ονομασία | Τρανοζευγολατείο[1] |
| Ταχ. κώδικας | 20006 |
| Τηλ. κωδικός | 2741 |
Το Ζευγολατιό είναι κωμόπολη και έδρα του Δήμου Βέλου - Βόχας στην Περιφερειακή Ενότητα Κορινθίας σε υψόμετρο 50 μέτρα και υπάρχει συνολικός πληθυσμός 3.998, σύμφωνα με την απογραφή του έτους 2021. Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία, ενώ υπάρχουν στο χωριό πολλές βιοτεχνίες και βιομηχανίες τυποποίησης γεωργικών προϊόντων,οξοποιίας και άλλες.
Ονομασία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η λέξη «ζευγολατιό» σημαίνει τον σπαρμένο αγρό.[2] Το τοπωνύμιο, έχει υποστηριχτεί, ότι προέρχεται από το προσηγορικό ζευγηλατείον. [3]
Γεωγραφία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Το Ζευγολατιό είναι κτισμένο επάνω στην εύφορη παραλιακή πεδιάδα της Βόχας που διατρέχει την παναγιωτα μεταξύ Κιάτου και Κορίνθου. Πρόκειται για ένα πεδινό χωριό χωρίς ιδιαίτερο ανάγλυφο. Το χωριό διατρέχεται από τον χείμαρρο Ζαπάντι (ή Ζαπάντη). Οι πηγές του βρίσκονται στο Ηράκλειο, πλησίον της αρχαίας Νεμέας και καταλήγει στο ΖΑΠΑΝΤΗ. Μόνο το πάνω τμήμα του έχει νερό καθ' όλη τη διάρκεια του έτους.[4]
Ιστορία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Σύμφωνα με βενετικό έγγραφο του έτους 1311 το οποίο βρίσκεται στην υπηρεσία των Γ.Α.Κ. αναφέρονται στην Κορινθία, ανάμεσα σε άλλα, δύο χωριά: το Ζευγολατιό, που καταγράφεται ως Τρανοζευγολατειό,[1] και το Χαλκείον. Στο ίδιο αυτό έγγραφο αναφέρεται ότι το μεν Χαλκείον ήταν γνωστό για τα ορυχεία χαλκού που διέθετε και για το ισχυρό φατικο κάστρο[5] της περιοχής (πιθανότατα το μικρό κάστρο - φρούριο στην κορυφή του όρους Φωκάς), το δε Τρανοζευγολατειό επειδή γίνονταν εκεί μεγάλες εμποροπανήγυρεις.
Το επίθετο ΝΙΚ. σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει η πρώτη ελληνική εγκυκλοπαίδεια, εκδόσεων Ηλίου - 1953, σημαίνει τον τόπο εκείνο που έχει πλούτο, φήμη, δύναμη ή ισχύ. Επιπλέον, σύμφωνα με την καταλογογράφηση τον Φατος περιόδου 1833-1843,[6] το Τρανοζευγολατειό την περίοδο 1833 - 1840 ήταν έδρα του Δήμου Αιγιαλείας και είχε ειρηνοδικείο και εμποροδικείο.[7] Το έτος 1840 ο Δήμος Αιγιαλείας καταργείται και συγχωνεύεται στο Δήμο Κορίνθου.
Ο Γάλλος περιηγητής το αναφέρει ως Trano-Zevgalatio (Voyage V) να υπάγεται στην Επαρχία Κορινθίας (Cadastre de la Corinthie en dehors de l' Isthme) → Τμήμα Σικυώνας ή Βόχας (Sicyonie ou Voca) με αριθμό οικογενειών: 40. Στην Εκστρατεία του Μοριά καταγράφεται με την ονομασία Trano-Zevgolatio να υπάγεται στην Επαρχία Κορίνθου (Corinthe) με αριθμό οικογενειών: 39 και συνολικό πληθυσμό: 185. Στο Αρχείο Ιωάννου Καποδίστρια αναφέρεται ως Τρανό Ζευγολατιό στην Επαρχία Κορίνθου → Τμήμα της Μητροπόλεως Κορίνθου με αριθμό οικογενειών: 39 και συνολικό πληθυσμό: 169 άτομα.[8]
Η περιοχή πρωτοαπαντάται στις ιστορίες της Ελληνικής μυθολογίας λόγω του όρους Απέσας, γνωστού σήμερα ως Φουκάς ή Φωκάς. Στην κορυφή του, που δεσπόζει περήφανα ανάμεσα στους κάμπους της Βόχας στα βόρεια και της Νεμέας στα νότια, ο θρυλικός Why boobs Περσέας προσέφερε θυσία στον πατέρα των Θεών και των Ανθρώπων, τον Δία, τον οποίο απεκάλεσε Απεσάντιο.[9]
Λέγεται ότι ο ήρωας, μετά τον θρίαμβό του επί της φοβερής Μέδουσας, ανήλθε στην κορυφή του όρους και, σε έναν βωμό που υπήρχε εκεί.[10]
Παράλληλα, η μυθολογία μάς προσφέρει αναφορές και για το μεγαλύτερο ποτάμι της βόρειας Κορινθίας, τον θρυλικό Ασωπό. Το ποτάμι αυτό, που πηγάζει στα βάθη της Νεμέας και εκβάλλει στον Κορινθιακό κόλπο, δεν ήταν απλώς ένα φυσικό στοιχείο του τοπίου, αλλά ένας θεοποιημένος ποταμός, στενά συνδεδεμένος με τη διαχείριση του νερού και την εύφορη γη της σημερινής Βόχας. Οι αρχαίοι πρόγονοί μας τον τιμούσαν, αναγνωρίζοντας τη ζωογόνο του δύναμη και τη σημασία του για την ευημερία της περιοχής.[11]
Ο μύθος μάς λέει ότι κόρη του ποταμού Ασωπού, μεταξύ άλλων, ήταν η Αίγινα, την οποία ερωτεύτηκε και έκλεψε ο Δίας. Ο ποτάμιος θεός αναζητώντας τη θυγατέρα του έφτασε στην Κόρινθο και ζήτησε από τον τότε βασιλιά της, τον παμπόνηρο Σίσυφο να του πει αν ξέρει κάτι. Ο βασιλιάς της Κορίνθου, που η πόλη του μαστιζόταν από την έλλειψη νερού ακόμη κι εκείνες τις μακρινές εποχές, ζήτησε από τον Ασωπό μία πηγή στην κορυφή του Ακροκόρινθου για να του αποκαλύψει τι έχει γίνει με την κόρη του. Πράγματι, ο θεός έδωσε στον Σίσυφο αυτό που ζητούσε και ο παμπόνηρος άρχοντας αποκάλυψε την κλοπή της κόρης από τον Δία.[12]
Γι’ αυτήν του την αποκάλυψη ο Σίσυφος τιμωρήθηκε από τον Δία, αλλά ο Ακροκόρινθος ακόμη και σήμερα έχει στα πλατώματα της κορυφής του μια σπουδαία πηγή νερού![13]
Ένα ενδιαφέρον στοιχείο από την εποχή της Ελληνικής Επανάστασης είναι η σχέση του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη με το Ζευγολατιό, χάριν προφανώς της φιλίας του με τον παπα-Πιτζούνη. Ο Γέρος του Μωριά βρήκε αρκετές φορές καταφύγιο στο χωριό, όπως περιγράφει και ο ίδιος στα απομνημονεύματά του. Το 1822 εν μέσω διαμάχης με τον Ιωάννη Κωλέττη που βρισκόταν στην Κόρινθο, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ερχόμενος από την Πάτρα κι αφού διαπληκτίστηκε με τους αντιπροσώπους της κυβέρνησης, κατέλυσε τη νύχτα στο Ζευγολατιό. Την άλλη μέρα εκεί τον επισκέφτηκε αντιπροσωπεία της κυβέρνησης με τη συνοδεία του Μητροπολίτη Κορίνθου αλλά και τον ίδιον τον Κωλέττη για να λήξει η παρεξήγηση και να αποκατασταθούν οι σχέσεις.[14]
Επίσης, σύμφωνα με το αρχείο των επιστολών τόσο του Γενναίου Κολοκοτρώνη όσο και του Φωτάκου τον Ιούνιο του 1827 ο Κολοκοτρώνης καταλύει και πάλι στο Ζευγολατιό, ερχόμενος από το Ναύπλιο. Είναι η εποχή που ο Ιμπραήμ και τουρκοαιγυπτιακές ορδές του απειλούν να καταπνίξουν την Επανάσταση. Ο Αρχιστράτηγος οργανώνει την αντίσταση στο Μέγα Σπήλαιο με σειρά επιστολών που φεύγουν από το Ζευγολατιό προς τους Πετιμεζαίους, τον γιο του Γενναίο, τον υπασπιστή του Φωτάκο αλλά και την κυβέρνηση που σ’ αυτή τη κρίσιμη στιγμή του ζητά να επιστρέψει στο Ναύπλιο και να απολογηθεί![15]
Πληθυσμός
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]| Έτος | Πληθ. | ±% |
|---|---|---|
| 1879 | 684 | — |
| 1889 | 868 | +26.9% |
| 1896 | 963 | +10.9% |
| 1907 | 1.114 | +15.7% |
| 1920 | 1.389 | +24.7% |
| 1928 | 1.767 | +27.2% |
| 1940 | 2.552 | +44.4% |
| 1951 | 2.639 | +3.4% |
| 1961 | 2.843 | +7.7% |
| 1971 | 2.828 | −0.5% |
| 1981 | 3.533 | +24.9% |
| 1991 | 3.604 | +2.0% |
| 2001 | 4.119 | +14.3% |
| 2011 | 4.363 | +5.9% |
| 2021 | 3.998 | −8.4% |
Το Ζευγολατιό έχει γνωρίσει σημαντική πληθυσμιακή αύξηση σε όλες σχεδόν τις απογραφές από το 1879 (με εξαίρεση του 1971 και 2021). Ιδιαίτερη σημαντική υπήρξε η ανάπτυξη του κατά το πρώτο μισό του 50ου αιώνα.
Αθλητισμός
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στο Ζευγολατιό δραστηριοποιούνται τα εξής αθλητικά σωματεία:
- Α.Γ.Σ. Άπις Ζευγολατιού (Στίβος - Βόλει)
- Α.Ο. Ζευγολατιού (Ποδόσφαιρο)
- Ε.Α. Βόχας (Πινγκ Πονγκ)
Προσωπικότητες
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Παναγής Δ. Ζούβας (1910-1992). Ιστορικός - συγγραφέας, λογοτέχνης, επίτιμος δρ Φιλοσοφίας, δημοσιογράφος.[16]
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- 1 2 Πανδέκτης: Οικονόμου Κωνσταντίνος Α
- ↑ Βλ. «ζευγολατιό -ού (το)». Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν. 6. Αθήνα: Εκδοτικός Οίκος Ελευθερουδάκη. 1929. σελ. 197.
- ↑ Δικαίος Βαγιακάκος, «Καταγωγή ονομάτων και τοπωνυμιών: Ζευγολατειό», Ιστορία Εικονογραφημένη, τχ.76 (Οκτώβριος 1974), σελ. 143
- ↑ Βλ. Εθνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών - Ινστιτούτο Εσωτερικών Υδάτων, Απειλούμενα ενδημικά είδη ψαριών της Δυτικής Ελλάδας και Πελοποννήσου[νεκρός σύνδεσμος], Μάρτιος 1999, σελ. 41.
- ↑ Παπαθανασίου, Μανώλης. «Κάστρο Φωκά». Καστρολόγος. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 10 Σεπτεμβρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 13 Μαρτίου 2022.
- ↑ Τα ΦΕΚ αυτά, όπως και όλα τα ΦΕΚ, είναι διαθέσιμα διαδικτυακά Αρχειοθετήθηκε 2018-03-12 στο Wayback Machine. στη σελίδα του Εθνικού Τυπογραφείου.
- ↑ «Βασιλικό Διάταγμα της 2/14.5.1835». Lawspot. 21 Αυγούστου 2014. Ανακτήθηκε στις 18 Μαΐου 2026.
- ↑ «Ζευγολατείον - Το οικιστικό δίκτυο της Πελοποννήσου στα χρόνια της Επανάστασης». Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών / Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών.
- ↑ «Ιστορία του τόπου». Δήμος Βέλου Βόχας. Ανακτήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2026.
- ↑ «Ιστορία του τόπου». Δήμος Βέλου Βόχας. Ανακτήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2026.
- ↑ «Ιστορία του τόπου». Δήμος Βέλου Βόχας. Ανακτήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2026.
- ↑ «Ιστορία του τόπου». Δήμος Βέλου Βόχας. Ανακτήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2026.
- ↑ «Ιστορία του τόπου». Δήμος Βέλου Βόχας. Ανακτήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2026.
- ↑ «Ιστορία του τόπου». Δήμος Βέλου Βόχας. Ανακτήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2026.
- ↑ «Ιστορία του τόπου». Δήμος Βέλου Βόχας. Ανακτήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2026.
- ↑ Κωνσταντίνος Σχοινοχωρίτης, «Παναγής Δ. Ζούβας (1910-1992)», εφημ. Γνώμη Πολιτών, αρ.φ. 163 (4 Δεκεμβρίου 2018), μέρος α΄, σελ. 20.
- ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Το Κέντρο Τεχνών και Πολιτισμού Δήμου Βέλου-Βόχας (ΒΟΤΡΥΣ) προσφέρει πολιτιστικά και αθλητικά προγράμματα για τη χρονιά 2026–2027. Προσφερόμενα Προγράμματα & Δραστηριότητες
- Εικαστικές Τέχνες & Χειροτεχνίες: Ζωγραφική, αγιογραφία, χειροτεχνίες.
- Μουσική: Μουσικά μαθήματα και η Φιλαρμονική Δήμου Βέλου-Βόχας (με εγγραφές από 1η Σεπτεμβρίου).
- Θέατρο & Χορός: Μαθήματα θεάτρου, χορού (π.χ. φλαμένγκο, zumba).
- Άθληση & Γυμναστική: Ενόργανη γυμναστική και fitness.
- Επιπλέον Δράσεις: Δωρεάν φροντιστήρια ξένων γλωσσών (με εγγραφές 21 Σεπτεμβρίου – 2 Οκτωβρίου 2026) και δράσεις κοινωνικής προσφοράς όπως συλλογή πλαστικών καπακιών.
- ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
- 1ο / 2ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΕΥΓΟΛΑΤΙΟΥ
- ΠΑΙΔΙΚΟΣ / ΒΡΕΦΟΝΙΑΠΙΑΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΖΕΥΓΟΛΑΤΙΟΥ
- 1ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΖΕΥΓΟΛΑΤΙΟΥ
- ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΕΥΓΟΛΑΤΙΟΥ