Ερμηνευτικές τέχνες

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Στις ερμηνευτικές τέχνες περιλαμβάνονται η απαγγελία, το θέατρο, το θέατρο σκιών, το κουκλοθέατρο, το μπαλέτο, το τραγούδι, η όπερα, το τσίρκο, τα ταχυδακτυλουργικά και μαγικά κόλπα, ο χορός.

Οι Ερμηνευτικές τέχνες είναι οι μορφές της τέχνης στις οποίες οι καλλιτέχνες χρησιμοποιούν τις φωνές, τα σώματά τους ή άψυχα αντικείμενα για να μεταδώσουν την καλλιτεχνική τους έκφραση. Διαφέρουν από τις εικαστικές τέχνες, στις οποίες οι καλλιτέχνες χρησιμοποιούν χρώμα, καμβά ή διάφορα υλικά για να δημιουργήσουν φυσικά ή στατικά αντικείμενα τέχνης. Οι ερμηνευτικές τέχνες περιλαμβάνουν ένα σύνολο από ασκήσεις που εκτελούνται μπροστά σε ένα ζωντανό ακροατήριο.[1]

Το θέατρο, η μουσική, ο χορός, τα ακροβατικά, και άλλα είδη παραστάσεων υπάρχουν σε όλους τους ανθρώπινους πολιτισμούς. Η ιστορία της μουσικής και του χορού χρονολογούνται από την προϊστορική εποχή ενώ oi δεξιότητες τσίρκου χρονολογούνται τουλάχιστον από την Αρχαία Αίγυπτο.[2][3] Για πολλούς οι ερμηνευτικές τέχνες είναι επάγγελμα. Η παράσταση δίνεται σε προορισμένα γι'αυτό κτίρια, όπως θέατρα και όπερες, σε όπεν αιρ σκηνές για φεστιβάλ, σε στάδια, σε σκηνές τσίρκων και στο δρόμο.

Οι ζωντανές εμφανίσεις μπροστά σε ένα ακροατήριο είναι μια μορφή ψυχαγωγίας. [4]Η ανάπτυξη της εγγραφής ήχων και βίντεο έχει επιτρέψει την μαζική διάθεση των παραστάσεων και θεαμάτων.

Οι ερμηνευτικές τέχνες συχνά έχουν σκοπό να εκφράσουν αισθήματα και συναισθήματα.[5]

Καλλιτέχνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από νούμερο τσίρκου με ελέφαντα στο Ιδάλγο, Μεξικού.

Οι ενασχολούμενοι με ερμηνευτικές τέχνες που συμμετέχουν στις παραστάσεις μπροστά σε ακροατήριο καλούνται καλλιτέχνες. Παραδείγματα αποτελούν οι ηθοποιοί, οι κωμικοί, οι χορευτές, οι μάγοι, οι καλλιτέχνες του τσίρκου, οι μουσικοί και οι τραγουδιστές. Οι ερμηνευτικές τέχνες υποστηρίζονται επίσης από τους εργαζόμενους σε συναφείς τομείς, όπως οι τραγουδοί, οι μουσικοσυνθέτες, οι χορογράφοι και οι συντελεστές θεατρικών παραστάσεων.

Ένας καλλιτέχνης που διαπρέπει σε υποκριτική, τραγούδι και χορό αναφέρεται κοινώς ως τριπλή απειλή.[6] Τέτοιοι καλλιτέχνες ήταν οι Τζιν Κέλι, Φρεντ Αστέρ και Τζούντι Γκάρλαντ.[6]

Οι καλλιτέχνες συχνά προσαρμόζουν την εμφάνιση τους, όπως με κοστούμια[7] και σκηνικό μακιγιάζ, φωτισμό σκηνής και ήχους.

Τύποι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις ερμηνευτικές τέχνες περιλαμβάνονται ο χορός, η μουσική, η όπερα, το θέατρο και το μουσικό θέατρο, η μαγεία, οι ψευδαισθήσεις, η παντομίμα, η απαγγελία, το κουκλοθέατρο, οι παραστάσεις τσίρκου, οι παραστατικές τέχνες.

Θέατρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Σάρα Μπερνάρ υποδύεται τον Άμλετ στις αρχές της δεκαετίας του 1880
Μάσκες θεάτρου από το Αρχαιολογικό μουσείο Λευκωσίας, Κύπρου

Το θέατρο είναι ο κλάδος των ερμηνευτικών τεχνών, που ασχολείται με την υποκριτική αφήγηση[8] ιστοριών μπροστά σε ακροατήριο, κάνοντας χρήση ενός συνδυασμού από λόγο, κινήσεις, μουσική, χορό, ήχους και θεάματα, και τον τυποποιημένο αφηγηματικό θεατρικό διάλογο. Κάθε ένα από αυτά τα στοιχεία ξεχωριστό αποτελεί μία ερμηνευτική τέχνη. Στις μορφές του θεάτρου περιλαμβάνονται: θεατρικά έργα, μιούζικαλ, όπερα, μπαλέτο, ψευδαισθήσεις, παντομίμα, κλασικός Ινδικός χορός, καμπούκι, καρναβάλι, αυτοσχέδιο θέατρο, σταντ απ κωμωδία, παντομίμα, και μη-συμβατικές ή σύγχρονες μορφές όπως το μεταμοντέρνο θέατρο, το μεταδραματικό θέατρο, και η παραστατική τέχνη.[9][10][11]

Χορός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δύο χορευτές
Απο παράσταση μπαλέτου

Ο χορος είναι μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης που γενικά αναφέρεται στην κίνηση του ανθρώπινου σώματος, συνήθως ρυθμική και σε αρμονία με τη μουσική, που αποσκοπεί στην ψυχαγωγία του ακροατηρίου στο χώρο των παραστάσεων. Οι ορισμοί για το τι συνιστά τον χορό εξαρτώνται από τους κοινωνικούς, πολιτισμικούς, αισθητικούς, καλλιτεχνικούς και ηθικούς περιορισμούς και κυμαίνονται από τις μηχανικές κινήσεις των παραδοσιακών χορών έως τις κωδικοποιημένες, βιρτουόζικες τεχνικές του μπαλέτου.[12]

Κατά τον 19ο - 20ο αιώνα αναδύθηκε ο Ελεύθερος χορός ως σύγχρονη μορφή χορού. Δομήθηκε για να δημιουργεί μια αρμονική προσωπικότητα που περιλάμβανε χαρακτηριστικά όπως η φυσική και πνευματική ελευθερία. Η Ισιδώρα Ντάνκαν ήταν η πρώτη γυναίκα χορεύτρια που ασχολήθηκε με τη " γυναίκα του μέλλοντος" και ανέπτυξε το καινοτόμο διάνυσμα της χορογραφίας σύμφωνα με την ιδέα του Νίτσε για το «υπέρτατο μυαλό στο ελεύθερο μυαλό».[13]

Ο χορός είναι μια δυνατή παρόρμηση, αλλά η τέχνη του χορού είναι μία παρόρμηση που διοχετεύεται από έμπειρους καλλιτέχνες σε κάτι που γίνεται έντονα εκφραστικό και μπορεί να τέρψει τους θεατές που δεν έχουν τη διάθεση να χορέψουν οι ίδιοι. Αυτές οι δύο έννοιες —ο χορός ως δυνατή παρόρμηση και ο χορός ως μια επιδέξια χορογραφημένη τέχνη που παρουσιάζεται από εκπαιδευμένους επαγγελματίες—είναι οι δύο πιο σημαντικές ιδέες που συνδέονται με την εξέταση του θέματος.[12]

Η χορογραφία είναι ο προγραμματισμός της αλληλουχίας των χορευτικών κινήσεων και η υπόδειξη αυτών στους χορευτές. Η τέχνη της χορογραφίας εστιάζει στην ανθρώπινη κίνηση και μορφή, με όρους χώρου, χρόνου, ενέργειας και σχήματος.

Μουσική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η μουσική είναι μια μορφή τέχνης που συνδυάζει τόνους, ρυθμό, και δυναμική για να δημιουργήσει τον ήχο. Πραγματοποιείται με ποικιλία μέσων, οργάνων και στυλ και διακρίνεται σε είδη όπως παραδοσιακή, τζαζ, χιπ χοπ, ποπ, ροκ. Ως μορφή τέχνης, η μουσική μπορεί να παρουσιαστεί ζωντανά ή μαγνητοσκοπημένη, και μπορεί να είναι προγραμματισμένη ή αυτοσχέδια.[14][15][16]

Καθώς η μουσική είναι πρωτεϊκή τέχνη, εύκολα εναρμονίζεται με λυρικά για τραγούδια όπως και οι φυσικές κινήσεις στο χορό. Επιπλέον, έχει την ικανότητα να διαμορφώνει τις ανθρώπινες συμπεριφορές και να επηρεάζει τα συναισθήματά.[17]

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ιστορία των ερμηνευτικών τεχνών στη Δύση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μάσκες της κωμωδίας και της τραγωδίας του αρχαιοελληνικού θεάτρου όπως απεικονίζονται σε μωσαϊκό της Έπαυλης του Αδριανού στο Τίβολι, Ιταλίας.

Με αρχή τον 6ο αιώνα π.Χ., η Κλασική περίοδος των ερμηνευτικών τεχνών ξεκίνησε στην Ελλάδα από τους τραγικούς ποιητές όπως ο Σοφοκλής.[18] Αυτοί οι ποιητές έγραψαν θεατρικά έργα τα οποία, σε ορισμένες περιπτώσεις, ενσωμάτωναν χορούς (όπως του Ευριπίδη).[19] Κατά την Ελληνιστική περίοδο παρουσιάστηκε ευρέως η κωμωδία.

Από τον 6ο αιώνα μ.Χ. που άρχισε η Μεσαιωνική περίοδος οι ερμηνευτικές τέχνες έλειπαν. Την περίοδο 9ος -14ος αιώνες οι ερμηνευτικές τέχνες στη Δύση περιορίζονταν σε θρησκευτικές ιστορικές αναπαραστάσεις και έργα ηθικής, που διοργανώνονταν από την Εκκλησία στους εορτασμούς των αγίων ημερών και άλλων περιστάσεων.[20][21]

Αναγέννηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από την παράσταση μπαλέτου: Η λίμνη των κύκνων.

Τον 15ο αιώνα οι ερμηνευτικές τέχνες, μαζί με τις τέχνες εν γένει, είδαν μια αναβίωση καθώς η Αναγέννηση άρχισε στην Ιταλία και διαδόθηκε στα θέατρα της Ευρώπης. Ορισμένα θεατρικά έργα περιλάμβαναν χορευτικές σκηνές, και στον Ντομένικο ντα Πιατσέντσα αποδόθηκε η πρώτη χρήση του όρου ballo ( De Arte Saltandi et Choreas Ducendi) αντί για το danza (χορός) που εξελίχθηκε στο Μπαλέτο.[22]

Σκηνή από την κομέντια ντελ άρτε: Οι τσαρλατάνοι

Στα μέσα του 16ου αιώνα η κομέντια ντελ άρτε είχε γίνει δημοφιλής στην Ευρώπη, εισάγοντας τη χρήση του αυτοσχεδιασμού. Την ίδια περίοδο παρουσιάστηκαν οι Ελισαβετιανές μάσκες, με συνοδεία μουσικής, χορού, περίτεχνα κοστούμια και επαγγελματικές θεατρικές ομάδες στην Αγγλία. Ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ ήταν αντιπροσωπευτικός θεατρικός συγγραφέας της Αναγέννησης και τα έργα του παρουσιάστηκαν στα τέλη του 16ου αιώνα.

Το 1597 παρουσιάστηκε η πρώτη όπερα, η Δάφνη. Τον 17ο αιώνα η όπερα γρήγορα εξελίχθηκε σε ψυχαγωγία επιλογής για την αριστοκρατία στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, και τελικά για τους περισσότερους κατοίκους αστικών περιοχών.

Νεότερη Εποχή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Άποψη του Ολυμπιακού Θέατρου στη Βιτσέντζα, Ιταλίας.

Τον 17ο αιώνα στην Ιταλία εισήχθηκε η αψίδα προσκηνίου που καθιερώθηκε στα παραδοσιακά θέατρα και παραμένει ως σημέρα.[23] Στην Αγγλία, οι Πουριτανοί απαγόρευαν την υποκριτική, οπότε οι ερμηνευτικές τέχνες σταμάτησαν ως το 1660. Μετά οι γυναίκες άρχισαν να εμφανίζονται σε γαλλικά και αγγλικά έργα. Οι Γάλλοι εισήγαγαν τα επίσημα μαθήματα χορού στα τέλη του 17ου αιώνα.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου πραγματοποιήθηκαν τα πρώτα έργα στις Αμερικανικές Αποικίες.

Τον 18ο αιώνα παρουσιάστηκε η δημοφιλής όπερα μπούφα που έφερε την όπερα στις μάζες ως μια προσιτή μορφή απόδοσης.[24] Τα έργα του Μότσαρτ Ο Γάμος του Φίγκαρο" και ο " Ντον Τζιοβάνι ήταν ορόσημα για την όπερα στα τέλη του 18ου αιώνα.

Σκηνή από την μεγάλη όπερα Αίντα του Βέρντι

Στο γύρισμα του 19ου αιώνα, ο Μπετόβεν και το Ρομαντικό κίνημα εισήγαγαν μια νέα εποχή που οδήγησε πρώτα στα θεάματα της Μεγάλης Όπερας και στη συνέχεια στα μουσικά δράματα του Τζουζέπε Βέρντι και στο Gesamtkunstwerk (=συνολικό έργο τέχνης) από τις όπερες του Ρίχαρντ Βάγκνερ που οδήγησαν απευθείας στη μουσική του 20ου αιώνα.

Μπουρλέσκο του Μπεν Χουρ από το 1900

Ο 19ος αιώνας ήταν μια περίοδος ανάπτυξης για τις ερμηνευτικές τέχνες όλων των κοινωνικών τάξεων, με τεχνικές εξελίξεις όπως την εισαγωγή του τεχνητού φωτισμού στα θέατρα, μπουρλέσκα, χοροί μενεστρέλων, και διάφοροι τύποι θεάτρου. Στο μπαλέτο, οι γυναίκες έκαναν μεγάλη πρόοδο στον άλλοτε ανδροκρατούμενο χώρο τέχνης.

Στις αρχές του 20ου αιώνα παρουσιάστηκαν οι σύγχρονοι χοροί ως απάντηση στους περιορισμούς του παραδοσιακού μπαλέτου.

Αστέρια της κλασικής περιόδου του Χολιγουντιανού σινεμά (c. 1917–1960). Πρώτη σειρά, α-δ: Γκρέτα Γκάρμπο, Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ, Λορίν Μπακόλ, Κλαρκ Γκέιμπλ, Κάθριν Χέπμπορν, Φρεντ Ασταίρ, Τζίντζερ Ρότζερς, Μάρλον Μπράντο, οι Αδελφοί Μαρξ, Τζόαν Κρόφορντ. Δεύτερη σειρά, α-δ: Τζον Γουέιν, Τζέιμς Στιούαρτ, Μπάστερ Κίτον, Κλοντέτ Κολμπέρ, Τζιν Κέλι, Μπαρτ Λάνκαστερ, Τζούντι Γκάρλαντ, Γκρέγκορι Πεκ, Ελίζαμπεθ Τέιλορ, Κερκ Ντάγκλας. Τρίτη σειρά, α-δ: Μπέτι Ντέιβις, Όντρεϊ Χέπμπορν, Τζιν Χάρλοου, Άλφρεντ Χίτσκοκ, Τζον Φορντ, Χάουαρντ Χοκς, Γκρέις Κέλι, Λόρενς Ολίβιε, Μαρλέν Ντίτριχ, Τζέιμς Κάγκνεϊ. Τέταρτη σειρά, α-δ: Άβα Γκάρντνερ, Κάρι Γκραντ, Ίνγκριντ Μπέργκμαν, Χένρι Φόντα, Μέριλιν Μονρόε, Τζέιμς Ντιν, Όρσον Γουέλς, Μέι Ουέστ, Γουίλιαμ Χόλντεν, Σοφία Λόρεν. Κάτω σειρά, α-δ: Βίβιαν Λι, Τζόαν Φοντέιν και Γκάρι Κούπερ, Σπένσερ Τρέισι, Μπάρμπαρα Στάνγουικ, Λίλιαν Γκις, Τάιρον Πάουερ, Σίρλεϊ Τεμπλ, Τζάνετ Λι με τον Τσάρλτον Ίστον, Ρίτα Χέιγουορθ, Μαίρη Πίκφορντ.

Το "Σύστημα" του Κονσταντίν Στανισλάφσκι έφερε την επανάσταση στις αρχές του 20ου αιώνα, και συνεχίζει να έχει σημαντική επίδραση στους ηθοποιούς της σκηνής και της οθόνης έως σήμερα. Τόσο ο ιμπρεσιονισμός όσο και ο νεότερος ρεαλισμός εισήχθησαν στη σκηνή κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Η άφιξη των Ρώσικων μπαλέτων του Σεργκέι Ντιαγκίλεφ (1909-1929) έφερε την επανάσταση στο χώρο του μπαλέτου και των ερμηνευτικών τεχνών γενικότερα σε όλο το Δυτικό κόσμο, κυρίως μέσω της έμφασης του Ντιαγκίλεφ στη συνεργασία, που έφερε χορογράφους, χορευτές, σκηνογράφους/καλλιτέχνες, συνθέτες και μουσικούς μαζί.

Με την εφεύρεση του κινηματογράφου στα τέλη του 19ου αιώνα από τον Τόμας Έντισον και την ανάπτυξη της βιομηχανίας του κινηματογράφου, στο Χόλιγουντ στις αρχές του 20ου αιώνα, οι ταινίες έγιναν τα κύρια μέσα απόδοσης των ερμηνευτικών τεχνών.

Το Ριθμ εν μπλουζ είναι ένα δημοφιλές είδος αφροαμερικάνικης μουσικής και βρέθηκε στο προσκήνιο στις αρχές του 20ου αιώνα ως πολιτιστικό φαινόμενο που επηρέασε τα δημοφιλή είδη μουσικής διεθνώς.

Στη δεκαετία του 1930 η Ζαν Ροζενθαλ εισήγαγε το μοντέρνο σκηνικό φωτισμό, που άλλαξε τη φύση της σκηνής καθώς τα μιούζικαλ του Μπρόντγουεϊ έγιναν φαινόμενο στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Μετά-Πολεμικές παραστάσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά το Β ' Παγκόσμιο Πόλεμο οι ερμηνευτικές τέχνες του Δυτικού κόσμου τονώθηκαν από την αναβίωση του μπαλέτου και της όπερας.

Τη δεκαετία του 1960 ο μεταμοντερνισμός κυριάρχησε κατά πολύ στις ερμηνευτικές τέχνες.[25]

Ιστορία των ερμηνευτικών τεχνών στην Ανατολή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μέση Ανατολή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αναπαράσταση της Σταύρωσης του Χριστού στο Τεξκόκο, Μεξικού

Η παλαιότερες καταγεγραμμένες θεατρικές εκδηλώσεις χρονολογούνται από το 2000 π.Χ. με τα έργα των παθών από την Αρχαία Αίγυπτο, που εξιστορούσαν τις ιστορίες του θεού Όσιρις ετήσια στα φεστιβάλ.

Οι πιο δημοφιλείς μορφές του θεάτρου στον μεσαιωνικό Ισλαμικό κόσμο ήταν τα θέατρα μαριονέτας (που περιλάμβαναν κουκλοθέατρα, θέατρα σκιών και κατασκευή μαριονετών)[26][27] και τα ζωντανά έργα παθών γνωστά ως τα'ζίγια, όπου οι ηθοποιοί αναπαριστούσαν επεισόδια από την Μουσουλμανική ιστορία. Ειδικότερα, τα Σιιτικά Ισλαμικά έργα περιστρέφονταν γύρω από το σαχίντ (μαρτύριο) των γιών του Αλί, Χασάν ιμπν Αλί και Χουσείν ιμπν Αλί. Τα αχράτζα ήταν ζωντανά λαϊκά έργα που είναι καταγεγραμμένα στη μεσαιωνική λογοτεχνία ανταμπ (ηθική, διδακτική της καλής συμπεριφοράς).[28]

Το ιράν[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο Ιράν υπάρχουν διάφορες μορφές θεατρικών εκδηλώσεων όπως το Ναγκάλι (αφήγηση) και το Μαρέκε γκίρι (άνθρωποι με ιδιαίτερες δυνάμεις).

Ινδία και Πακιστάν[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το λαϊκό θέατρο και τα δραματικά έργα μπορούν να αποδοθούν στις θρησκευτικές τελετουργίες των Βεδικών λαών της 2ης χιλιετίας π.Χ. Tο λαϊκό θέατρο του συγκεχυμένου παρελθόντος συνδυαζόταν με χορό, φαγητό, τελετουργισμό, καθώς και μια απεικόνιση των γεγονότων από την καθημερινή ζωή. Από το τελευταίο στοιχείο προήλθε αργότερα το κλασικό θέατρο. Πολλοί ιστορικοί, όπως οι Ντ.Ντ.Κοσάμπι, Ντεμπιπρασαντ Τσατοπαντιαϊα και Αντια Ρανγκατσαραγια, αναφέρθηκαν στην επικράτηση του τελετουργισμού μεταξύ των Ινδο-Άριων φυλών όπου ορισμένα μέλη της φυλής υποδύονταν άγρια ζώα και άλλοι έκαναν τους κυνηγούς. Όσοι υποδύονταν θηλαστικά, όπως κατσίκες, βουβάλια, τάρανδους, πιθήκους, κυνηγούνταν από τους θηρευτές και κυνηγούς.

Από την θεατρική παράσταση Ραμαγιάνα στον Κήπο Σαρασβάτι στο Μπαλί.
Το Θηραγιάταμ είναι τέχνη του θεάματος

O Μπαράτα Μούνι (5ος–2ος αιώνας π.Χ.)[29][30] ήταν ο αρχαίος Ινδός συγγραφέας που έγραψε το Νάτια Σάστρα,[31][32] μια θεωρητική πραγματεία για τις ερμηνευτικές τέχνες στην Ινδία, με συμπεριλαμβανόμενα θέατρο, χορό, υποκριτική και μουσική, που συγκρίνονται με το Περὶ ποιητικῆς του Αριστοτέλη. Ο Μπαράτα θεωρείται πατέρας των Ινδικών θεατρικών τεχνών. Το Νάτια Σάστρα φαίνεται πως είναι η πρώτη προσπάθεια για ανάπτυξη της τεχνικής ή μάλλον τέχνης, του δράματος με συστηματικό τρόπο. Διδάσκει για το περιεχόμενο και τον τρόπο παράστασης του δράματος. Ο Μπαράτα Μούνι λέει ότι το δράμα είναι η μίμηση των ανδρών και των πράξεών τους (Ιόκα-βρίτι) και πρέπει να γίνονται σεβαστοί στη σκηνή.[33]

Χαρακτήρας του Καθακάλι.

Τα Ραμαγιάνα[34][35][36] και Μαχαμπαράτα [37][38][39] θεωρούνται τα πρώτα αναγνωρισμένα έργα που προέρχονται από την Ινδία. Αυτά τα έπη αποτέλεσαν την έμπνευση για τους πρώτους Ινδούς δραματουργούς και ακόμη είναι έως σήμερα. Τον 2ο π.Χ. αιώνα ο Μπάσα έγραψε θεατρικά έργα που ήταν σε μεγάλο βαθμό εμπνευσμένα από τα Ραμαγιάνα και Μαχαμπαράτα.

Ο Καλιντάσα [40]από τον 1ο αιώνα π.Χ. θεωρείται ο μεγαλύτερος αρχαίος Ινδός δραματουργός. Τρία διάσημα ρομαντικά έργα που γράφτηκαν από τον Καλιντάσα είναι τα Μαλαβικαγκνιμιτραμ[41] (Μαλαβικα και Αγκνιμιτρα), Βικραμουρβασιγιαμ[42]φορά τους Βικράμα και Ουρβάσι), και Αμπιτζνανασακουντάλα[43] (Η Αναγνώριση του Σακουντάλα). Το τελευταίο ήταν εμπνευσμένο από μια ιστορία του Μαχαμπαράτα, είναι το πιο διάσημο και ήταν το πρώτο που μεταφράστηκε στα αγγλικά και τα γερμανικά. Σε σύγκριση με τον Μπάσα, που άντλησε πολλές εμπνεύσεις από τα έπη, ο Καλιντάσα μπορεί να θεωρηθεί πιο πρωτότυπος συγγραφέας.

Ο θρύλος του Ραμαγιάνα, από θέατρο σκιών στην Κεράλα

O επόμενος μεγάλος Ινδός δραματουργός ήταν ο Μπαβαμπούτι τον 7ο αιώνα. Λέγεται ότι έχει γράψει τα εξής τρία έργα: Μαλάτι-Μαδάβα, Μαχαβιραχαριτα[44] και Ούτταρ Ραμαχαρίτα. Από τα τρία, τα δύο τελευταία καλύπτουν ολόκληρο το έπος του Ραμαγιάνα. Στον ισχυρό Ινδό αυτοκράτορα Χάρσα (606-648) αποδόθηκε η συγγραφή των τριών θεατρικών έργων: η κωμωδία Ρατναβάλη, το Πριγιανταρσίκα,[45] και το Βουδιστικό δράμα Ναγκανάντα.[46] Πολλοί άλλοι δραματουργοί αναδύθηκαν κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα.

Στην Κεράλα νότιας Ινδίας υπήρχαν πολλές μορφές ερμηνευτικών τεχνών όπως όπως τα Κουντιγιάταμ,[47] Καθακάλι,[48] Τσάκιαρ κούθου, Θηραγιάταμ και πολλοί εξέχοντες καλλιτέχνες όπως ο Ραμαν Τσάκιαρ.

Κίνα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Υπάρχουν αναφορές για θεατρικά θεάματα στην Κίνα ήδη από το 1500 π.Χ. επί της Δυναστείας Σανγκ, και συχνά περιλάμβαναν μουσική, κλόουν και ακροβατικές επιδείξεις.

Η περίοδος της Δυναστείας των Τανγκ έχει χαρακτηριστεί ως "Η Εποχή των 1000 Θεαμάτων". Κατά τη διάρκεια της περιόδου o Αυτοκράτορας Σουανζόνγκ ίδρυσε μια σχολή υποκριτικής γνωστή ως τα Παιδιά του Αχλαδόκαμπου[49] για να παράγουν μια μορφή μουσικού δράματος.

Φιγούρες του Κινέζικου θεάτρου σκιών.
Κινέζικη κούκλα θεάτρου από τη Δυναστεία των Χαν
Κινέζικη ομάδα ακροβατών

Κατά τη διάρκεια της Δυναστείας των Χαν, το θέατρο σκιών εμφανίστηκε για πρώτη φορά ως αναγνωρισμένη μορφή του θεάτρου στην Κίνα, από δύο διακριτές σχολές: την Καντονέζικη στα νότια και του Πεκίνου στα βόρεια.[50][51][52] Οι δύο σχολές διέφεραν στις τεχνικές κατασκευής φιγούρων και την τοποθέτηση των ράβδων στις φιγούρες, ενώ τα θέματα των έργων ήταν γενικά κοινά και αναπαριστούσαν μεγάλες περιπέτειες και φαντασίες και σπάνια χρησιμοποιούταν αυτή η πολύ στυλιζαρισμένη μορφή θεάτρου για πολιτική προπαγάνδα. Στο Καντονέζικο θέατρο σκιών οι φιγούρες ήταν μεγαλύτερες, κατασκευασμένες από παχύ δέρμα που δημιουργούσε πιο έντονες σκιές. Οι χρωματισμοί τους ήταν συμβολικοί: ένα μαύρο πρόσωπο αντιπροσώπευε την ειλικρίνεια, και το κόκκινο τη γενναιότητα. Οι ράβδοι εφαρμόζονταν κατακόρυφα στα κεφάλια των φιγούρων ώστε να μην είναι ορατές από το κοινό κατά τη δημιουργία της σκιάς. Στο θέατρο σκιών του Πεκίνου οι φιγούρες ήταν λεπτότερες και μικρότερες, κατασκευασμένες από λεπτό, ημιδιαφανές δέρμα, που συνήθως προερχόταν από την κοιλιά ενός γαϊδάρου. Ήταν βαμμένες με ζωηρά χρώματα ώστε να αποδίδουν πολύ πολύχρωμες σκιές. Οι λεπτές βέργες για τον έλεγχο των κινήσεών τους εφαρμόζονταν σε ένα δερμάτινο κολάρο στο λαιμό της φιγούρας και βρίσκονταν σε παραλληλία με τα σώματα των φιγούρων όταν στρέφονταν κατά ενενήντα μοίρες για να συνδεθούν με το λαιμό. Μολονότι οι ράβδοι ήταν ορατές κατά τη δημιουργία της σκιάς, δεν παρεμβάλλονταν στα σχήματα των φιγούρων. Οι ράβδοι εφαρμόζονταν στους λαιμούς για να διευκολύνεται η χρήση πολλαπλών κεφαλιών ανά σώμα φιγούρας, και όταν τα κεφάλια δεν χρησιμοποιούνταν αποθηκεύονταν σε ένα βιβλίο μουσελίνας ή σε ένα κουτί με υφασμάτινη επένδυση. Το βράδυ έπρεπε τα κεφάλια να χωρίζονται από τα σώματα επειδή, σύμφωνα με μια παλιά προκατάληψη, διαφορετικά οι φιγούρες θα ζωντανέψουν τη νύχτα. Tο θέατρο σκιών έφτασε στο ζενίθ της καλλιτεχνικής του ανάπτυξης τον 11ο αιώνα προτού γίνει εργαλείο της κυβέρνησης.

Επί Δυναστείας Σονγκ υπήρχαν πολλά δημοφιλή θεάματα με ακροβατικά[53] και μουσική. Επί Δυναστείας Γίουαν αναπτύχθηκαν προς πιο σύνθετες μορφές με δομή τεσσάρων ή πέντε πράξεων. Το δράμα των Γίουαν διαδόθηκε σε όλη την Κίνα και διαφοροποιήθηκε ανά περιφέρεια, εκ των οποίων το γνωστότερο και πιο δημοφιλές ως σήμερα είναι η Όπερα του Πεκίνου.

Ταϊλάνδη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Θεατρική σκηνή από το Ραμάκιεν, το Ταϊλανδέζικο έπος.

Στην Ταϊλάνδη υπήρξε παράδοση από το Μεσαίωνα τα θεατρικά έργα να βασίζονται σε θέματα που προέρχονταν από Ινδικά έπη. Συγκεκριμένα, η θεατρική εκδοχή του Ταϊλανδέζικου εθνικού έπους Ραμάκιεν[54][55] που παραμένει δημοφιλής ως σήμερα αποτελεί παραλλαγή του Ινδικού Ραμαγιάνα.

Καμπότζη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Καμπότζη, στους τοίχους των ναών και των ανακτόρων της αρχαίας πρωτεύουσας Άνγκορ Βατ έχουν χαραχθεί ιστορίες από τα Ινδικά έπη Ραμαγιάνα και Μαχαμπαράτα. Παρόμοια ανάγλυφα βρίσκονται στο Μπορομπουντούρ στην Ινδονησία.

Ιαπωνία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από παράσταση θεάτρου Νό.

Στην Ιαπωνία κατά τη διάρκεια του 14ου αιώνα υπήρχαν μικρές εταιρείες ηθοποιών που ερμήνευαν μικρές, συχνά αγοραίεες κωμωδίες. Ο διευθύνοντας μίας από τις εταιρείες, ο Καν'αμι (1333-1384), είχε ένα γιο, τον Ζημι Μοτοκίγιο (1363-1443),[56][57] που θεωρούταν ένας από τους καλύτερους ηθοποιούς παιδιά στην Ιαπωνία. Όταν η εταιρεία του Καν'αμι έδωσε παράσταση μπροστά στον Ασικάγα Γιοσιμίτσου (1358-1408), τον Σογκούν της Ιαπωνίας, προσκάλεσε τον Ζήμι να συνεχίσει τις σπουδές της τέχνης του στην βασιλική αυλή. Όταν ο Ζήμι διαδέχθηκε τη θέση του πατέρα του στην εταιρεία, προσάρμοσε τις ερμηνείες και τα στυλ στην τέχνη που εξελίχθηκε στο σημερινό Νό.[58][59][60] Ένα μείγμα από παντομίμα και φωνητικές ακροβασίες, αυτό το στυλ έχει συναρπάσει τους Ιάπωνες για εκατοντάδες χρόνια.

Ο χαρακτήρας Οσόνο από θεατρική παράσταση Μπουνράκου
Ακροβάτες Καμπούκι

Η Ιαπωνία, μετά από μια μακρά περίοδο εμφυλίων πολέμων και πολιτικής σύγχυσης, ήταν ενοποιημένη και ειρηνική κυρίως χάρη στον σογκούν Τοκουγκάβα Ιεγιάσου (1600-1668). Ωστόσο, ανησυχώντας για την αυξανόμενη Χριστιανική ανάπτυξη, διέκοψε τις επαφές της Ιαπωνίας από την Ευρώπη και την Κίνα και απέρριψε το Χριστιανισμό. Όταν επήλθε η ειρήνη, μια άνθηση της πολιτιστικής επιρροής και η αυξανόμενη εμπορική τάξη απαίτησαν τη δική τους ψυχαγωγία. Η πρώτη μορφή θεάτρου που άνθισε ήταν το Μπουνράκου.[61] Ο ιδρυτής και κύριος συντελεστής του, ο Τσικαματσου Μονζεμον (1653-1725), μετέτρεψε αυτή τη μορφή θέατρου σε πραγματική τέχνη. Το Μπουνράκου είναι μια εξαιρετικά στυλιζαρισμένη μορφή θεάτρου με μαριονέτες κούκλες, που σήμερα έχουν περίπου το 1/3 του μεγέθους ενός ανθρώπου. Οι κουκλοπαίκτες που είναι καλύτερα εκπαιδευμένοι χειρίζονται το κεφάλι και το δεξί χέρι της κούκλας, και μπορούν να επιλέξουν αν θέλουν να δείξουν τα πρόσωπά τους κατά την παράσταση. Οι άλλοι κουκλοπαίκτες ελέγχουν τα λιγότερα σημαντικά μέλη της κούκλας, και καλύπτουν τους εαυτούς τους και τα πρόσωπά τους σε μαύρα κοστούμια, που υπονοούν αορατότητα. Ο διάλογος γίνεται από ένα μόνο άτομο, που αλλάζει τους τόνους της φωνής του και τους τρόπους της ομιλίας του για να αποδόσει τους διάφορους χαρακτήρες. Ο Τσικαμάτσου έγραψε χιλιάδες έργα κατά τη διάρκεια της ζωής του, εκ των οποίων τα περισσότερα εξακολουθούν να παίζονται.

Από παράσταση καμπούκι

Το Καμπούκι άρχισε λίγο μετά το Μπουνράκου,[62][63] σύμφωνα με το μύθο από τον ηθοποιό Οκούνι που έζησε γύρω στα τέλη του 16ου αιώνα. Το περισσότερο από το υλικό του Καμπούκι προήλθε από το Νό και το Μπουνράκου, και η ακανόνιστες χορευτικές κινήσεις οφείλονται σε επιρροή από το Μπουνράκου. Ωστόσο, το Καμπούκι είναι λιγότερο επίσημο και πιο απόμακρο από το Νό αλλά πολύ δημοφιλές στο Ιαπωνικό κοινό. Οι ηθοποιοί εκπαιδεύονται σε πολλά και διάφορα πράγματα, όπως χορό, τραγούδι, παντομίμα, και ακόμη και ακροβατικά. Αρχικά οι ερμηνευτές του Καμπούκι ήταν νεαρά κορίτσια, μετά ήταν νεαρά αγόρια, και από το τέλος του 16ου αιώνα οι ομάδες Καμπούκι αποτελούνται ολοκληρωτικά από άνδρες. Οι άνδρες που υποδύονταν γυναίκες στη σκηνή ήταν ειδικά εκπαιδευμένοι για να αποδώσουν την ουσία μιας γυναίκας με λεπτές κινήσεις και χειρονομίες.

Καρδιακός ρυθμός Heartbeat.gif κατά τη διάρκεια των παραστάσεων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Heartbeat.gifΤο στρες προ της παράστασης αυξάνει τον καρδιακό ρυθμό
Από παράσταση μπρέικ ντανς

Κατά τη διάρκεια διαφορετικών τύπων παραστάσεων, ο καρδιακός ρυθμός ποικίλλει σημαντικά. Για παράδειγμα, οι μελέτες δείχνουν ότι ο καρδιακός ρυθμός έχει διακυμάνσεις στα 3 διακριτά στάδια της ομιλίας: στην προσμονή της ομιλίας (τότε εμφανίζεται ο ταχύτερος ρυθμός), κατά τη διάρκεια της ομιλίας, και το διάστημα κατόπιν της ομιλίας.[64] [65][66]Παρόμοια κυμαίνονται οι καρδιακοί ρυθμοί όταν ο ερμηνευτής υποκρίνεται, λόγω του στρες. Οι υψηλοί καρδιακοί ρυθμοί οφείλονται κύρια στο άγχος που προκαλείται από την προσμονή. Κατά τη διάρκεια μιας παράστασης με κοινό, ο ερμηνευτής βιώνει υψηλά επίπεδα στρες σε όλη την παράσταση, καθώς ωθεί τους ηθοποιούς διανοητικά. Ωστόσο, αυτό το άγχος βοηθά τον ηθοποιό να αποδώσει καλύτερα.[67] Παρόμοια συμβαίνει με τους μουσικούς. Αν και οι καρδιακοί ρυθμοί τους είναι υψηλότεροι ενόσω τραγουδούν, είναι υψηλότεροι προ της παράστασης παρά μετά το πέρας της, λόγω του άγχους που προκαλείται από την προσμονή. Η προσμονή της παράστασης αυξάνει τον καρδιακό ρυθμό, και η ανακούφιση μετά το πέρας της παράστασης τον μειώνει.[68]

Αναφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Osnes, Beth. Osnes, Mary Beth (2001). Acting: An International Encyclopedia. ABC-CLIO. ISBN 9780874367959. https://books.google.gr/books?id=WTkCI62oXjEC&pg=PA335&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false. 
  2. Lennart., Wallin, Nils. Björn., Merker, (2000). The origins of music. Cambridge, Mass.: MIT Press. 44963330. ISBN 9780262285698. https://www.worldcat.org/oclc/44963330. 
  3. G., Kraus, Richard. Dixon., Gottschild, Brenda (1991). History of the dance in art and education (3rd ed έκδοση). Englewood Cliffs, N.J.: Prentice Hall. 21197024. ISBN 0133893626. https://www.worldcat.org/oclc/21197024. 
  4. Shay., Sayre, (2010). Entertainment and society : influences, impacts, and innovations (2nd ed έκδοση). New York: Routledge. 373561564. ISBN 9780415998062. https://www.worldcat.org/oclc/373561564. 
  5. Oliver, Sophie Anne (February 2010). «Trauma, Bodies, and Performance Art: Towards an Embodied Ethics of Seeing». EBSCOhost 24: 119–129. doi:10.1080/10304310903362775. 
  6. 6,0 6,1 Romano, Tricia. «Natalie Portman, Black Swan, and the Death of the 'Triple Threat'». The Daily Beast. Ανακτήθηκε στις 3 April 2015. 
  7. Bronwyn., Cosgrave, ([2000]). The complete history of costume & fashion : from ancient Egypt to the present day. New York: Checkmark Books. 44934227. ISBN 0816045747. https://www.worldcat.org/oclc/44934227. 
  8. 1889-1937., Boleslavsky, Richard, ([©1933]). Acting : the first six lessons. New York: Theatre arts Inc. 255106. ISBN 0878300007. https://www.worldcat.org/oclc/255106. 
  9. Elaine., Aston, (1991). Theatre as sign-system : a semiotics of text and performance. London: Routledge. 23213480. ISBN 0415049318. https://www.worldcat.org/oclc/23213480. 
  10. Martin., Banham, (1995). The Cambridge Guide to Theatre (New ed έκδοση). Cambridge: Cambridge University Press. 31971388. ISBN 0521434378. https://www.worldcat.org/oclc/31971388. 
  11. Jean., Benedetti, (2005). The art of the actor : the essential history of acting, from classical times to the present day. London: Methuen. 57282768. ISBN 0413773361. https://www.worldcat.org/oclc/57282768. 
  12. 12,0 12,1 Mackrell, Judith. «Dance». britannica.com. Ανακτήθηκε στις 11 March 2015. 
  13. Nana, Loria (June 30, 2015). «Philosophical Context of Contemporary Choreographic Space». EBSCOhost 11: 64–67. http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=a9h&AN=111021227&site=ehost-live.. 
  14. 1927-2011., Small, Christopher, (1977). Music, society, education : a radical examination of the prophetic function of music in Western, Eastern and African cultures with its impact on society and its use in education. London: Calder. 3541360. ISBN 0714535303. https://www.worldcat.org/oclc/3541360. 
  15. Harwood, Dane L. (1976). «Universals in Music: A Perspective from Cognitive Psychology». Ethnomusicology 20 (3): 521–533. doi:10.2307/851047. http://www.jstor.org/stable/851047. 
  16. «Home | Music Web». 2017-07-29. Ανακτήθηκε στις 2018-11-15. 
  17. Epperson, Gordan (April 11, 2016). «music». Encyclopædia Britannica, inc.. https://www.britannica.com/art/music. 
  18. Josh., Beer, (2004). Sophocles and the tragedy of Athenian democracy. Westport, Conn.: Praeger. 133680427. ISBN 9780313039324. https://www.worldcat.org/oclc/133680427. 
  19. Euripides., Davie, John,. B., Rutherford, R. (2003). Medea and other plays. London: Penguin Books. 51872420. ISBN 0140449299. https://www.worldcat.org/oclc/51872420. 
  20. C.),, Cawley, A. C. (Arthur. Anne,, Rooney, (1993). Everyman, and medieval miracle plays (New ed έκδοση). London: J.M. Dent. 31046893. ISBN 046087280X. https://www.worldcat.org/oclc/31046893. 
  21. Christine., Richardson, (1991). Medieval drama. Basingstoke: Macmillan. 20964735. ISBN 0333454766. https://www.worldcat.org/oclc/20964735. 
  22. 1935-, Anderson, Jack, (1992). Ballet & modern dance : a concise history (2nd ed έκδοση). Princeton, N.J.: Princeton Book Co. 26396146. ISBN 0871271729. https://www.worldcat.org/oclc/26396146. 
  23. 1927-, Boardman, John,. Collection., Rogers D. Spotswood (1993). The Oxford history of classical art. Oxford: Oxford University Press. 27431987. ISBN 0198143869. https://www.worldcat.org/oclc/27431987. 
  24. «Stage Beauty». www.stagebeauty.net. Ανακτήθηκε στις 2018-11-15. 
  25. «postmodernism | Definition of postmodernism in US English by Oxford Dictionaries». Oxford Dictionaries | English. Ανακτήθηκε στις 2018-11-16. 
  26. David., Currell, (1985). The complete book of puppet theatre (Completely rev., updated έκδοση). London: Black. 13157361. ISBN 0713624299. https://www.worldcat.org/oclc/13157361. 
  27. Hilarie., Lindsay, (1976). The first puppet book. Leichhardt, N.S.W.: Ansay Pty Ltd. 27579714. ISBN 0909245061. https://www.worldcat.org/oclc/27579714. 
  28. Moreh, Shmuel (1986), «Live Theater in Medieval Islam», στο: David Ayalon, Moshe Sharon, επιμ., Studies in Islamic History and Civilization, Brill Publishers, σελ. 565–601, ISBN 965-264-014-X 
  29. «Bharata | Indian sage and writer» (στα αγγλικά). Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/biography/Bharata-Indian-sage-and-writer. Ανακτήθηκε στις 2018-11-16. 
  30. Nampūtirippāṭ., Nārāyaṇan Cittūr. Revealing the art of Nāṭyaśāstra. New Delhi. 824524997. ISBN 9788121512183. https://www.worldcat.org/oclc/824524997. 
  31. 1928-, Vatsyayan, Kapila, (1997). The square and the circle of the Indian arts. (2. ed έκδοση). New Delhi: Abhinav Publications. 925750655. ISBN 8170173620. https://www.worldcat.org/oclc/925750655. 
  32. Sreenath,, Nair,. The Natyasastra and the body in performance : essays on Indian theories of dance and drama. Jefferson, North Carolina. 864097253. ISBN 9780786471782. https://www.worldcat.org/oclc/864097253. 
  33. L., Schwartz, Susan (2004). Rasa : performing the divine in India. New York: Columbia University Press. 53170502. ISBN 0231131445. https://www.worldcat.org/oclc/53170502. 
  34. «the definition of ramayana». www.dictionary.com (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2018-11-16. 
  35. L., Brockington, J. (1998). The Sanskrit epics. Leiden: Brill. 37792475. ISBN 9004102604. https://www.worldcat.org/oclc/37792475. 
  36. Buck, William (2000). Ramayana. University of California Press. ISBN 9780520227033. https://books.google.co.in/books?id=4Wzg6wFJ5xwC&pg=PR21&dq=RAMAYANA+TOOK+PLACE+IN+TRETA+YUG&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=RAMAYANA%20TOOK%20PLACE%20IN%20TRETA%20YUG&f=false. 
  37. «the definition of mahabharata». www.dictionary.com (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2018-11-16. 
  38. Ph.D, James G. Lochtefeld (2001-12-15). The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Volume 1. The Rosen Publishing Group, Inc. ISBN 9780823931798. https://books.google.gr/books?id=5kl0DYIjUPgC&pg=PA399&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false. 
  39. Maha-bharata by Romesh Chunder Dutt. http://www.gutenberg.org/ebooks/19630?msg=welcome_stranger. 
  40. «Kalidasa - Kalidasa Biography - Poem Hunter». www.poemhunter.com. Ανακτήθηκε στις 2018-11-16. 
  41. Kālidāsa. Tawney, C. H. (Charles Henry) (1891). The Malavikágnimitra : a Sanskrit play. Calcutta : Thacker, Spink & Co.. http://archive.org/details/cu31924022967578. 
  42. Kalidasa. Pandit, Shankar Pandurang (1879). The Vikramorvasîyam, a drama in 5 acts. Bombay, Government Central Book Depôt. http://archive.org/details/vikramorvasyam00kalirich. 
  43. Holme, Garnet [from old catalog. Ryder, Arthur W. (Arthur William) (1914). Shakuntala ... Berkeley. http://archive.org/details/shakuntala00holm. 
  44. V., Mirashi, V. (1996). Bhavabhūti : his date, life and works (1. ed., repr έκδοση). Delhi: Motilal Banarsidass. 255753378. ISBN 8120811801. https://www.worldcat.org/oclc/255753378. 
  45. «Priyadarsika» (PDF). 
  46. Harsha. Nágánanda. https://en.wikisource.org/wiki/Nagananda_(Boyd_1872). 
  47. «Kutiyattam, Sanskrit theatre - intangible heritage - Culture Sector - UNESCO». ich.unesco.org (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2018-11-16. 
  48. D., Appukuttan Nair,. 1930-2006., Ayyappappanikkar, (1993). Kathakali, the art of the non-worldly. Bombay: Marg Publications. 29702760. ISBN 818502622X. https://www.worldcat.org/oclc/29702760. 
  49. Ye, Tan (2008-06-13). Historical Dictionary of Chinese Theater. Scarecrow Press. ISBN 9781461659211. https://books.google.gr/books?id=USOzayld_z8C&pg=PA223&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false. 
  50. Orr, Inge C. (1974). «Puppet Theatre in Asia». Asian Folklore Studies 33 (1): 69–84. doi:10.2307/1177504. http://www.jstor.org/stable/1177504. 
  51. Chen, Fan Pen Li (2007-06-21). Chinese Shadow Theatre: History, Popular Religion, and Women Warriors. McGill-Queen's Press - MQUP. ISBN 9780773531970. https://books.google.gr/books?id=aZu9Cje8TfkC&lpg=PP1&dq=shadow+theatre+history&pg=PA22&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false. 
  52. Dolby, William (1978-02). «The origins of chinese puppetry». Bulletin of the School of Oriental and African Studies 41 (01): 97. doi:10.1017/s0041977x00057803. ISSN 0041-977X. http://dx.doi.org/10.1017/s0041977x00057803. 
  53. «Red Panda Acrobats, San Francisco - History». www.redpanda2000.com. Ανακτήθηκε στις 2018-11-16. 
  54. Rātchalēkhāthikān., Thailand. Samnak ([2004?]). The story of Ramakian from the mural paintings along the galleries of the Temple of the Emerald Buddha.. Bangkok: Sangdad. 461336555. ISBN 9789747588354. https://www.worldcat.org/oclc/461336555. 
  55. Buddha Magic (2014-02-21), Introduction to the Thai Ramayana - Ramakian Tales, https://www.youtube.com/watch?v=cixspWFjbUM&list=PLfp3OAuMmnMn3dSQn8ZrW_1hbhhmno-bE, ανακτήθηκε στις 2018-11-16 
  56. 1952., Hare, Thomas Blenman, (1986). Zeami's style : the noh plays of Zeami Motokiyo. Stanford, Calif.: Stanford University Press. 318333144. ISBN 0804712905. https://www.worldcat.org/oclc/318333144. 
  57. Fenno., Quinn, Shelley (2005). Developing Zeami : the noh actor's attunement in practice. Honolulu, Hawaii: University of Hawaii Press. 57143112. ISBN 082481827X. https://www.worldcat.org/oclc/57143112. 
  58. «INVITATION TO NOHGAKU». www2.ntj.jac.go.jp (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2018-11-16. 
  59. Royall., Tyler, (1992). Japanese nō dramas. London: Penguin Books. 29847742. ISBN 0140445390. https://www.worldcat.org/oclc/29847742. 
  60. 大槻能楽堂. «Noh Stories in English|大槻能楽堂». www.noh-kyogen.com (στα Ιαπωνικά). Ανακτήθηκε στις 2018-11-16. 
  61. Hays, Jeffrey. «BUNRAKU, JAPANESE PUPPET THEATER | Facts and Details». factsanddetails.com (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2018-11-16. 
  62. «Invitation to Kabuki | Birth of Saruwaka-machi». www2.ntj.jac.go.jp. Ανακτήθηκε στις 2018-11-16. 
  63. «KABUKI». www.kabuki21.com. Ανακτήθηκε στις 2018-11-16. 
  64. Baldwin, Sandra (1980). «Effect of Speakers' Sex and Size of Audience on Heart-Rate Changes During Short Impromptu Speeches». Psychological Reports 46: 123–130. doi:10.2466/pr0.1980.46.1.123. 
  65. Studer, Regina Katharina; Danuser, Brigitta; Wild, Pascal; Hildebrandt, Horst; Gomez, Patrick (2014-01-30). «Psychophysiological Activation During Preparation, Performance, and Recovery in High- and Low-Anxious Music Students» (στα αγγλικά). Applied Psychophysiology and Biofeedback 39 (1): 45–57. doi:10.1007/s10484-014-9240-2. ISSN 1090-0586. https://link.springer.com/article/10.1007/s10484-014-9240-2. 
  66. «When practice doesn’t make perfect: Effort expenditure as an active behavioral self-handicapping strategy» (στα αγγλικά). Journal of Research in Personality 43 (1): 95–98. 2009-02-01. doi:10.1016/j.jrp.2008.10.004. ISSN 0092-6566. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S009265660800144X. 
  67. Konijn, Elly (1991). Psychology and Performing Arts. Sweets and Zeitlinger, σελ. 59–72. ISBN 9026511191. 
  68. Studer, Regina Katharina (January 30, 2014). «Psychophysiological Activation During Preparation, Performance, and Recovery in High- and Low-Anxious Music Students». Apple Psychophyiol Biofeedback 39: 45–57. doi:10.1007/s10484-014-9240-2. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]