Γούμερο Ηλείας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 37°45′43″N 21°37′11″E / 37.76194°N 21.61972°E / 37.76194; 21.61972 {{Κωμόπολη χωριό | όνομα = Γούμερο | χάρτης = | εικόνα = | λεζάντα εικόνας = | μέγεθος εικόνας = | γεωγραφικό διαμέρισμα= Πελοποννήσου | περιφέρεια = Δυτικής Ελλάδας | νομός = Ηλείας | δήμος = Πύργου | δημοτική ενότητα = [[Δήμος Ωλένης|Ωλένης] Ηλείας] | τοπική κοινότητα = Γούμερου | πληθυσμός = 642 | έτος απογραφής = 2011 | έκταση = | πυκν_πληθ = | υψόμετρο = 527 | τηλεφωνικός κωδικός = 26210 | ταχυδρομικός κωδικός = 27064 | ιστοσελίδα = www.goumero.gr | πρώην όνομα = Βρουμερόν ή Βρούμερο (στο χρονικόν του Μορέως) και Αλήσιον στον Όμηρο). }} Το Γούμερο (Αλήσιον αναφέρει ο Όμηρος (ραψωδία Β615-624,Λ755-760) υπήρχε πριν το 1200 Πρό Χριστού, μία εκ των 12 πόλεων της Αμφιδολίας- Πίσας (βασίλειο των Νηλείδων). Άλλοι συγγραφείς Έλληνες ,Ρωμαίοι και άλλοι το αναφέρουν : Αλείσιον, Αλεσιαίον, Alesiaeum, Alesiaion,Aleisium, Aleision.

Ήταν και είναι μεγάλο χωριό και έδρα της ομώνυμης Τοπικής Κοινότητας της Περιφερειακής Ενότητας Ηλείας πρώην Νομού Ηλείας και βρίσκεται οδικώς 34 χλμ βορειοανατολικά της πόλης του Πύργου και 54 χλμ από την Αμαλιάδα, σε υψόμετρο 492 άλλως 527 μέτρων (λόγω του φυσικού του κάστρου), απέναντι από την μεγάλη σε ύψος και μήκος οροσειρά του Ερυμάνθου (Ωλενίη πέτρα, Λάμπειον όρος) στην νοτιοδυτική πλευρά και άκρη του οροπεδίου της Φολόης.  
         Διοικητική επισκόπιση : Διοικητικά ανήκει στην [[Δημοτική ενότητα|Δημοτική Ενότητα Ωλένης Ηλείας] νυν του Δήμου Πύργου Περιφερειακής Ενότητας Ηλείας Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας <refΕ.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Γούμερου Ηλείας,eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 08/02/2018.</ref>[1] και έχει 642 μόνιμους κατοίκους σύμφωνα με την απογραφή του 2011. Τοπικοί οικισμοί : Νίκαβας (με αρχαιοελληνικούς οικισμούς ) , Βάλτας ή Αρδενίτσας, Βάραγκα ή Βάραγγα, Γέρου το χωριό (επίσης με αρχαιοελληνικούς οικισμούς).

Ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

                     ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ (Π.Χ):   
                                Το Γούμερο είναι χτισμένο στην τοποθεσία, όπου κατά την αρχαιότητα σύμφωνα με τον Όμηρο, τον Στράβωνα , βρισκόταν το Αλήσιον (έτσι αναφέρεται στην Ιλιάδα (ραψωδία Β και Λ) του Ομήρου). Ήταν μία απο τις πέντε πόλεις  της Ηλείας : Βουπράσιον ( ή Βουπρασία του οποίου βασιλιάς ήταν ο Αμαρυγκείδης υιός του Πύτιου ) και Ήλιδα , Υρμίνη (νεώτερη ονομασία : Κουνουπέλι της οποίας ιδρυτής ήταν ο Άκτορας του Ηλείου και της Υρμίνης)  και Μύρσινος (κοινότητα των Λεχαινών ,  ο Στράβων την αναφέρει : Μυρτούντιον)  από το βασίλειο των Επειών ( με πρωτεύουσα την Ήλιδα ή Ίλιδα) και Αλήσιον (Γούμερον){έσχατόωσα πέτρη τ``Ωλενίη και `Αλήσιον = μετάφραση : και τέλος από την περιοχή της Ωλενίης πέτρας (μία από τις ονομασίες του βουνού Ερύμανθος)} απο  το βασίλειο των Νηλείδων (με πρωτεύουσα την Πίσα) που έστειλαν πολεμικό άγημα και εφόδια στην εκστρατεία στην Τροία (έστειλαν 10 πλοία με τους εξής ηγεμόνες : Αμφίμαχος {υιός του Κτεάτου και Θηρονίκης [θυγατέρας του Δεξαμενού] εγγονός του Άκτορος ( υιού του Ηλείου και της Υρμίνης, αδελφού του Αυγεία), ξάδελφος του Θάλπιου}, Θάλπιος  {[ ξάδελφος του Αμφίμαχου,υιός του Ευρύτου και της Θηραιφόνης (θυγατέρας του Δεξαμενού μυθικού βασιλιά της Ωλένου Αχαίας,αποικίας των Επειών- Ηλείων , η θέση της ήταν ανάμεσα στις πόλεις Δύμη και Πάτραι δίπλα στον ποταμό Πείρο, εκεί πρωτοεμφανίζεται ο Πέλοπας (ο υιός του Ταντάλου ) ο μετέπειτα βασιλιάς της Πελοποννήσου]}, ήταν ένας από τους άνδρες- που διάλεξε ο Οδυσσέας- και κρύφτηκε στον Δούρειο Ίππο), ο αστεροειδής 22503 που ανακαλύφθηκε το 1997 φέρει το όνομά του ( 22593 Thalpius) ], Διώρης [ υιός του Αμαρυγκέα, σκοτώθηκε στον Τρωικό Πόλεμο από τον Πείροο (ηγεμόνα των Θρακών)(Ιλιάδα- 《Νεών κατάλογος- ραψωδία Β στίχος 622 και ραψωδία Δ στίχος 518》] και Πολύξενος (υιός του Αγασθένη και εγγονός του Αυγεία [( γιού του Ηλείου και της Υρμίνης) βασιλιά της Ήλιδας (ή Ίλιδας) με τέκνα του : Φιλέας ( ο οποίος βοήθησε τον Ηρακλή να νικήσει τον πατέρα του Αυγεία [στη μάχη που έγινε για την άρνηση του Αυγεία να δώσει την συμφωνηθείσα αμοιβή στον Ηρακλή για τον καθαρισμό των <κόπρων του Αυγεία>] και ύστερα ο Φιλέας μετακόμισε στο Δουλίχιον (Κεφαλληνία), Αγασθένης, Αγαμήδη και Επικάστη)]. Όμηρος : Ραψωδία Β στίχοι 615-624 :《 οί δ`άρα Βουπράσιον τε καί Ήλιδα δίαν  έναιον, όσσον έφ` Υρμίνη και Μύρσινος `εσχατόωσα πέτρη τ` `Ωλενίη καί `Αλήσιον `εντός `εέργει, τών αύ τέσσαρες`αρχοί `έσαν, δέκα δ` `ανδρί `εκάστω νήες `έποντο θοαί, πολεές δ` `έμβαινον `Επειοί' τών μέν `άρ `Αμφίμαχος καί Θάλπιος `ηγησάσθην υίες ό μέν Κτεάτου, ό δ` άρ Εύρύτου `Ακτορίωνε' των δέ τετάρτων ήρχε Πολύξεινος θεοειδής υίός `Αγασθένεος Αύγηιάδαο `άνακτος.》 . Στράβων (Γεωγραφικά , βιβλίο Η - 3.8 , 3.10 : 《《τό δ' Αλείσιον έστι το νύν Αλεσιαίον , χώρα περί  των Αμφιδολίδα, έν ήι και  κατά  μήνα  αγοράν  συνάγουσιν  οι  περίοικοι. κείται δέ επί της  ορεινής οδού  της  εξ Ήλιδος  είς  Ολυμπίαν ' πρότερον δ' ήν  πόλις  της Πισάτιδος,  άλλο τ' άλλων  των όρων  επαλλαττόντων  διά τάς  τών  ηγεμόνων μεταβολάς' το δ'Αλείσιον  και Αλεισίου Κολώνη  ο  ποιητής καλεί όταν φήι 《ίππους πέτρης  τ' Ωλενίης και Αλεισίου ένθα κολώνη 《κέκληται》 υπερβατώς  γάρ  δεί  δέξασθε ίσον τώι  《καί 《ένθ' Αλεισίου κολώνη κέκληται 》. ένιοι 

δέ και ποταμόν δεικνύουσιν 'Αλείσιον.》》 . Επισημαίνει ο μεγάλος Γεωγράφος οτι : μια φορά το μήνα αγοράν συνάγουσιν οι περίοικοι, η οποία πραγματοποιείται έως σήμερα, αλλά μόνο μιά φορά ετησίως τον Σεπτέμβριο.

Ήταν  μία από τις σημαντικότερες πόλεις της περιοχής -της Αμφιδολίας ή Αμφιδολίδας  [[με πρωτεύουσα την Πίσα | Πισάτιδα (βασίλειο των Νειλίδων )(πόλεις της : Αλήσιον ( Γούμερο),Άναιτος, Άρπιννα, Δυσπόντιον και κοντά σε αυτήν η Ηράκλεια (περιοχή σημερινού Πελοπίου η Πλατάνου) , Κικύσιον, Λέτρινα (Πύργος), Μάργανα (βορειοανατολικά των πόλεων : Φειά πόλης των Νειλήδων της Πίσας και της Υρμίνης πόλης των Επειών της Ήλιδας), Μετάπιον, Σαλμώνη (ή Κούκουρα), Φειά (Κατάκωλο ), Χαλάνδριον. Βασιλιάς της Πίσας ήταν ο Οινόμαος (γιός του θεού Άρη και της Πλειάδας Στερόπης) και την  πανέμορφη κόρη του   Ιπποδάμεια ερωτεύθηκε και πήρε μετά απο αγώνα ο Πέλοπας ( μια εκδοχή: πρίγκιπας της Λυδίας της Μ. Ασίας' άλλη εκδοχή : πρίγκηπας του βασιλείου της Ωλένου της Αχαίας ( αποικία των Επειών) -και εξ αυτού ονομάστηκε  ύστερα Πελοπόννησος - η χώρα των Ελλήνων κάτω απο τον ισθμό/διώρυγα,της Κορίνθου (ο Πέλοπας είναι ο γενάρχης του οίκου των Ατρειδών (πατέρας του Ατρέα ), παππούς του Αγαμέμνονα των Μυκηνών και του Μενέλαου της Σπάρτης), η οποία Πίσα (ονομάστηκε από τον γενάρχη της Πίσο εγγονό του Θεού Αιόλου) βρισκόταν στη  σημερινή Μιράκα, πλησίον της Αρχαίας Ολυμπίας ].Το Αλήσιον  ήταν στρατηγικός γεωγραφικός κόμβος . Άλλοτε ήταν σύμμαχος του βασιλείου των Νηλείδων ( Πίσα) και λειτουργούσε ως χώρος επικοινωνίας των πόλεων της Αμφιδολίας και οχυρό της στα βορειοανατολικά της σύνορα, ενάντια στην αντίπαλό της Ήλιδα ( Ήλις- βασίλειο των Επειών ) και άλλοτε συμμαχούσε με το βασίλειο των Επειών ( Ήλιδας) , γενικώς κρατούσε μιά στάση ουδετερότητας. Δεν ήταν τυχαίο ότι έστειλε άνδρες και υλικά στον εμφύλιο πόλεμο της Τροία μαζί με το βασίλειο των Επειών (Ήλιδας) . Μία φορά το μήνα γινόταν μεγάλη αγορά προιόντων (ανταλλαγές και αγοραπωλησίες προιόντων της ορεινής Πελοποννήσου και όχι μόνο) η οποία γίνεται μέχρι σήμερα ( μια φορά το έτος) στη θέση Βάραγκα ή Βάραγγα {δεν υπάρχουν αναφορές για την ονομασία στα γνωστότερα συγγράμματα-( Βάραγγοι ήταν μισθοφόροι του Βυζαντίου , αλλά δεν υπάρχει συσχετισμός του ονόματος με την τοποθεσία), πλησίον του παραπόταμου του Πηνειού του Πηνειακού Λάδωνα ( ή Σελλήεις), θέση της περιφέρειας του Γουμέρου, πλησίον και της θέσης Νίκαβας (μικρό οροπέδιο με αρχαία ευρήματα και οικισμούς)}.        
 

Στο κάστρο του Αλησίου ( Γουμέρου ) υπάρχουν ερείπια έως σήμερα, φυσικό οχύρωμα μήκους 1800 μέτρα περίπου(+-10 μέτρα) με πλάτος 60 μέτρα περίπου (+-1 μέτρο) και ύψος 40 μέτρα περίπου ( +-1 μέτρο) με απότομες όλες τις πλευρές του, αποτελούμενο από κροκαλογενές έδαφος και σκληρό πώρινο, με εξαιρετικά δύσκολη ανάβαση)[ πλήρης αναφορά από τον συγγραφέα Γεώργιο Παπανδρέου και από αρχείο και νεώτερη μέτρηση του Ιωάννη Ν. Αγγελόπουλου) . Εκεί ζούσε ο κένταυρος Φόλος (εξ ού και η ονομασία της ευρύτερης περιοχής του οροπεδίου της Φολόης (αποτελούμενη απο τα χωριά : Φολόη ή Γιάρμενα, Αντρώνι, Κούμανι, Πέρσαινα, ) τον οποίο μετά από μάχη φόνευσε ο Ηρακλής ,όταν πήγαινε να καθαρίσει τους στάβλους του Αυγεία βασιλιά της Ήλιδας [(υιού του Ηλείου του Ενδυμίωνος- υιού του Ποσειδώνα και της Ευρυκύδας, 5ου βασιλιά της Ήλιδας) ], δεν πείραξε τους κατοίκους της περιφέρειας της Πίσας, και δη του Αλησίου- Γουμέρου , διότι εθεωρείτο ιερή πόλη.

     ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ (Μ.Χ: Φραγκοκρατία- Βυζαντινοκρατία-Τουρκοκρατία):  

Στον κατάλογο των Πελοπονησιακών κάστρων του Κάρολου Χόπφ (Hopf), το [[1360-1364], και του Stefano MAGNO , συναντάται με το όνομα Vumero και βρίσκεται υπό την δικαιοδοσία της Αικατερίνης του Βαλουά (σύζυγος του Φιλίππου Α του Τάραντα) και του γιού της του Ροβέρτου του Τάραντα. Το 1364 με βάση την ίδια πηγή ονομάζεται Vumeri, ενώ στη συνέχεια αναφέρεται και πάλι σαν Vumero. Στη λίστα των κάστρων του 1377 της Γκλιζιέρ (ή Γκριζέρας -Griseras) , αναφέρεται ότι βρίσκεται δίπλα απο το Χελιδόνι. Προμήθευε σιτηρά κυρίως βρώμη και κριθάρι σε τεράστια ποσότητα για τροφή των αλόγων των Φράγκων και λοιπών ιπποτών του Πριγκηπάτου της Αχαίας με πρωτεύουσα την Γλαρέντζα (ίσως και από εδώ να προκύπτει ως παραλλαγή η ονομασία του στο χρονικό του Μωρέος , ως Βρούμερο ή Βρουμερόν κλπ).

 ΕΥΡΗΜΑΤΑ- ΠΕΙΣΤΗΡΙΑ - ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ : Τα αρχαιολογικά ευρήματα (υπάρχουν στο αρχαιολογικό μουσείο της Ολυμπίας) , ερείπια και κτίσματα έως σήμερα [υπάρχουν : τρία αρχαία νεκροταφεία (το ένα βρίσκεται στην βορειοδυτική πλευρά του κάστρου - φυσικού οχυρού του ) και ερείπια ναών και δή ο ναός της Αρτέμιδας στην βορειοανατολική πλευρά του κάστρου του στην θέση Ανάληψη]  τα οποία αποδεικνύουν την ύπαρξή του χιλιάδων  ετών ( και πρό Χριστού γεννήσεως) . Υπάρχει και το μετόχι - ή Χάνι ( είχε δωμάτια , χώρο εστίασης, φούρνο, δεξαμενή νερού , αποθήκες τροφίμων και χώρο φιλοξενίας οδοιπόρων και των ζώων τους ) της Νικόβιας ή Νικόβλης ή Νίκαβας (Νίκη του ή κατά Αβά - αποτέλεσμα κάποιας μάχης ίσως) χρονολογείται από το 1300 (όπως αναφέρεται παραπάνω είναι κτισμένο επάνω σε αρχαιοελληνικό οικισμό), ενώ η Ι. Μ. Ασκητού από το 1200.

Ο Γεώργιος Φραντζής αναφέρει πως υπήρχε στο μέρος αυτό ένα χωριό με το όνομα Βρουμερόν και ο καθηγητής Κων. Ν. Ηλιόπουλος (1948 -Το Τοπωνυμικόν της Ηλείας, περιοδικό <Αθηνά> το οποίο εκδιδόταν στην Αθήνα από τον Ιωάννη Πασσά) υποστηρίζει ότι το Βρουμερόν είναι Ελληνικότατο και προέρχεται από το βρώμη{γράφει: <<Βρουμερόν μετά την κώφωσιν του ω εις ου , αποβολήν του ρ δι' ανομοίωσιν, προς ευφημισμόν γενομένην, και αντικατάστασιν του β δια του γ, καθ' όσον εν τη φερούση το όνομα τούτο περιοχή, εκαλλιεργείτο και παρήγετο, ως και νυν, εν πλησμονή βρώμη >>}. Το 1829 καταγράφεται επίσημα η ύπαρξη του δήμου Γουμερίας, με έδρα το Γούμερο. Όπως αναφέρει και ο ιστορικός Γεωργίου Παπανδρέου,στο βιβλίο του <Η Ηλεία διαμέσου των αιώνων>1923, <Αζανιάς> (Διδακτορική διατριβή του ) ( έκδοση απο την Εφημερίδα Καλαβρύτων Αχαίας, και σε άλλα του βιβλία , οι πρώτοι κάτοικοι του χωριού ήταν οι Ζιπιταίοι (πιθανόν παρατσούκλι, κι όχι κύριο όνομα- βασιζόμενος όμως σε προφορικές παραδόσεις και όχι σε γραπτές αναφορές) μετά την καταστροφή του Κάστρου από τους Τούρκους (τα ερείπια του υπάρχουν ακόμη).

 Κατοικήθηκε κατά πλειοψηφία από  Αρκάδες Πελοποννήσιους. Ενδεικτικά επίθετα μεγάλων οικογενειών του [από το βιβλίο του Παναγιωτόπουλου Βασίλη, πληθυσμός και οικισμοί της Πελοποννήσου-( 13ος-18ος αιώνας),έκδοση Εμπορικής Τράπεζας της Ελλάδας Α. Ε.- 1985]: Αγγελόπουλος με καταγωγή από τη Γορτυνία - Δημητσάνα Αρκαδίας (η μήτρα όλων των Αγγελόπουλων). Ο αποκεφαλιστής από τους Τούρκους Πατριάρχης Γρηγόριος ο Πέμπτος κατά κόσμον  Γεώργιος Αγγελόπουλος (ας σημειωθεί ότι αμφισβητείται γενικώς η όποια θετική στάση του υπέρ του ξησηκωμού των Ελλήνων καθότι είχε αφορίσει επαναστατημένους ). Κατείχαν οι Αγγελόπουλοι τους υδρόμυλους της περιοχής τους ( τα εργοστάσια της εποχής) και οι περισσότεροι από αυτούς βοηθούσαν  τους Κολοκοτρωναίους και ειδικά τον Θοδωρή (τον μετέπειτα ονομαζόμενο Γέρο του Μωριά - πατέρα του Νεοελληνικού Κράτους ) προμηθεύοντάς τον με πυρίτιδα και άλλα υλικά και όταν προδόθηκαν στους Τούρκους, έφυγαν μακριά από τον τόπο τους και εγκαταστάθηκαν σε άλλες θέσεις της Πελοποννήσου και συγκεκριμένα στο κέντρο του Γουμέρου,όπου και ρίζωσαν. Δεν είναι τυχαία η εγκατάσταση τους στη κεντρική (σήμερα) πλατεία του Γουμέρου. Μερικοί Αγγελόπουλοι βοήθησαν τους Τούρκους και το Πατριαρχείο και έμειναν ακέραιοι. Από το Γούμερο μετέπειτα οι απόγονοι των Αγγελόπουλων εξαπλώνονται σε όλη την Ελλάδα ( Πάτρα, Θεσσαλονίκη , Αθήνα, Κρήτη ( Ρέθυμνο) κλπ). Κακαλής ( παλιό, σύνηθες και παραφρασμένο επίθετο με διφορούμενη έννοια) , Παπανδρέου (από Αχαία), (ανέκαθεν οι τρεις μεγάλες αυτές οικογένειες κατοικούν έμπροσθεν της μεγάλης πλατείας του και κατέχουν τις περισσότερες  οικίες γύρωθεν αυτής και σηματοδοτούν την πρώτη προσέλευσή τους για την αναγέννηση του Γουμέρου) Ντιντίφας (άγνωστη η προέλευση) , Δημακόπουλος (από την περιοχή των Καλαβρύτων Αχαίας  και εντεύθεν) και λοιποί.       
 

Στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αρχαίας Ολυμπίας υπάρχουν στις αποθήκες του πλήθος ευρημάτων (αμφορείς μελανόμορφοι και ερυθρόμορφοι, αγγεία, δοχεία, τεμάχια απο το γείσο- αέτωμα και την μετώπη διαφόρων αρχαίων ναών Δωρικού Ρυθμού , και τεμάχια από διάφορα άλλα αντικείμενα ) από το Γούμερο. Εύρημα των τελευταίων δεκαετιών ένα αρχαίο ξίφος το οποίο κατατάσσεται στα σπανιότερα πανελλαδικά ευρήματα (παραδόθηκε στην αρμόδια υπηρεσία αρχαιοτήτων και αποδόθηκε χρηματικό τίμημα από την αρμόδια Ελληνική Υπηρεσία). Υπάρχουν ερείπια μεγάλου ναού της Αρτέμιδας πίσω από το κάστρο στη βορειοανατολική πλευρά του, στην κατεύθυνση προς το χωριό Αγία Άννα, (θέση Ανάληψη) ο οποίος ναός έχει καταληφθεί και επάνω σε αυτόν έχει κτισθεί μικρό ξωκλήσι και δύο εναπομείναντες κίονες έχουν ενσωματωθεί σε μια πρόχειρη μπετοκατασκευή , με χαρακτηριστικό σπάνιο γνώρισμα του κίονα - την οπή στο μέσον (σε αυτήν ετίθετο το υλικό που συνέδεε τους κίονες καθ' ύψος και συνήθως ήταν μόλυβδος) να είναι σχήματος τετραγώνου, ασυνήθιστο για ναούς (στους κίονες των ναών της Ολυμπίας η οπή είναι κυκλική ). Επίσης στην βορειοδυτική πλευρά του κάστρου έχει βρεθεί αρχαίο νεκροταφείο (εκεί βρέθηκε σπουδαίο μεγάλο αρχαίο ξίφος ,ως άνω αναφέρεται, και άλλα πολλά ευρήματα). Υπάρχουν αρχαία ερείπια ναών και οικισμών σε διάφορες θέσεις στην ευρύτερη περιφέρεια του χωριού σε απόσταση 10 χιλιομέτρων περίπου από το κέντρο της σημερινής θέσεως του. πχ θέση Άγιος Ηλίας , Αμούλι , στη θέση Αη Γιώργη το χωριό ή Αγιώργης ( πρόσφατα βρέθηκε μεγάλο μυκηναικό νεκροταφείο ) , Νίκαβα και σε άλλες θέσεις.

Δημογραφικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πρώτη υπάρχουσα επίσημη απογραφή ΓΚΡΙΜΑΝΙ (GRIMANI) του 1700 είχε: 12 οικογένειες και 49 κατοίκους( 22 άντρες και 27 γυναίκες). Η εξέλιξη του μόνιμου πληθυσμού της έδρας της Τοπικής Κοινότητας τον 21ο αιώνα είναι η εξής:

Έτος Πληθυσμός
2001 1000[2]
2011 642[3]

Γενικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τοποθεσία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Κοινότητα εντοπίζεται περίπου 264 έως 288 χλμ (187.2 χλμ) Δυτικά - Νοτιοδυτικά της Αθήνας, 34,3 χλμ (18.4 χλμ) Ανατολικά - Βορειοανατολικά του Πύργου, 33,0 χλμ (13,7 χλμ) από την Αρχαία Ολυμπία, περίπου 75,6 χλμ (53 χλμ) Νότια - Νοτιοδυτικά της Πάτρας, περίπου 124 χλμ (72 χλμ) Δυτικά της Τρίπολης. (Οι αποστάσεις στις παρενθέσεις δείχνουν τις ευθείες γεωμετρικές χιλιομετρικές μετρήσεις). Βορειοανατολικά περιβάλλεται από τα χωριά (Δημοτικές κοινότητες) Αγία Άννα, Πεύκη, Κλεινδιά, Πέρσενα, και πέραν αυτών με : τα χωριά του οροπεδίου και δρυοδάσους ( αυτοφυούς) της Φολόης : Ανδρώνι, Φολόη, Κούμανι, Λάμπεια , Νεμούτα ( με τους καταράκτες της), Λάλα (έδρα των Λαλαίων Αρβανιτότουρκων), νοτιοανατολικά με : Νεράιδα ( παλιά Καλολετσή), Χελιδόνι (μεγάλο χωριό με σπουδαία ιστορία και κάστρο), Ώλενα ( επίσης με μεγάλη νεοελληνική ιστορία - κάστρο ), Λαντζόι και πέραν αυτών με την ιστορική Μοιράκα - Αρχαία Πίσα (πρωτεύουσα του βασιλείου των Νηλείδων και σύμμαχος πόλη με το Αλήσιον ), την σπουδαιοτάτη Αρχαία Ολυμπία- την ιερή πόλη όλης της Ελλάδος και εξ' αυτής ονομαζομένη όλη η Ηλεία (ιερή γαία- γή= άγιος τόπος, άγια χώματα), τον ποταμό Ερύμανθο, νοτιοδυτικά με τον ποταμό Λεστενίτσα και πέραν αυτού με τον Αλφειό ποταμό, με την αρχαία πόλη του Πύργου (Αρχαία Λέτρινα) και τις Δημοτικές ενότητες αυτού- Καράτουλας (με την νεοελληνική ιστορία του, έδρα Τούρκου Αγά = Καρά Τούλας), Μαγούλα , Βαρβάσαινα, την αρχαία Σαλμώνη ( ίδε: Σαλμωνέας, Ξενοφώντας), Κολύρι, βορειοδυτικά : με Μουζάκι ( ανήκε στον Δήμο Γουμερίας -Γουμέρου), Κουτσοχέρα, Ανθώνα, Ακροποταμιά, Καρυά, Σιτοχώρι, και πέραν αυτών με : Αμαλιάδα , Σιμόπουλο, Πανόπουλο .

Γεωμορφολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Γούμερο βρίσκεται Βόρεια της κοιλάδας του Αλφειού ποταμού, στην νοτιοδυτική πλευρά του οροπεδίου της Φολόης, στην ανατολική πλευρά της τεχνητής λίμνης του Πηνειού ποταμού και της Ηλείας σε φυσικό ύψωμα με πανοραμική θέα, κυρίως από το κάστρο του στρατηγικής σημασίας παρατηρητήριο (κι όχι μόνο) : με θέα από την Κυλλήνη (κάστρο Χελωνάτας ή Γλαρέτζα) έως τον Πύργο ,το Κατάκωλο (αρχαία Φειά) και την Σκαφιδιά και πέραν αυτών με το Ιόνιο Πέλαγος έως και την Ζάκυνθο. Βορειοανατολικά του κάστρου του θεάται ο Ερύμανθος [με την ψηλότερη κορυφή του Ωλενός ή Ωλονός (2224 μέτρα) με την φυσική διακλάδωσή του τή Λάμπεια (1795 μ) το Αφροδίσιο και τη Φολόη ( από τις άνω κορυφές του αναφέρεται στον Όμηρο 《 πέτρη τ` `Ωλενίη》 σε άλλους συγγραφείς : Λάμπειον όρος και Αφροδίσιον όρος , όσον αφορά εδώ την νοτιοδυτική και νοτιοανατολική πλευρά του] .Θέα από το κάστρο του Αλησίου τα 2/3 της Ηλείας. Περιβάλλεται από πολλούς λόφους (διαφορετικού υψομέτρου και όγκου) και τα δάση γύρω από την περιοχή ήταν- πριν καούν από τις φωτιές του 2007 - περίπου 30 με 50 μέτρα ύψος. Τα δάση περιελάμβαναν πεύκα, έλατα, κυπαρίσσια, βελανιδιές, μουριές, πλάτανους . Οι γεωργικές εκτάσεις βρίσκονται εντός της κοιλάδας, πέριξ του χωριού και της περιοχής σε απόσταση 10 χιλιομέτρων περίπου απο τη σημερινή θέση του. Πλαισιώνεται από μεγάλους λόφους, και ποταμούς (Αλήσυος ποταμός νοτιοδυτικά στο μικρό οροπέδιο της Νίκαβας ο οποίος συνεχίζει με ονομασία Καρατουλαίικο ποτάμι και καταλήγει και αυτός στον Αλφειό ποταμό ), Πηνειακός Λάδωνας ( ή Σελλήεις) βορειοδυτικά ο οποίος καταλήγει στον Πηνειό ποταμό, ο Αρδενίτσας Ανατολικά σε πολύ μικρό οροπέδιο (ονομαζόμενο και Βάλτα ( από τα πολλά νερά πηγών δημιουργείτο βαλτώδης έκταση ) ο οποίος τροφοδοτεί τον Ενιπέα και κατ' επέκταση καταλήγει στον Αλφειό ) και βαθιά φαράγγια ( από την θέση Ασκητή έως τον Αλήσυο ποταμό) απαράμιλλης φυσικής ομορφιάς, τα περισσότερα διαρρέουν μικρά ποτάμια με μικρές πηγές και μικρές λιμνούλες (κυρίως στον Αλήσυο ποταμό της Νίκαβας). Τα εδάφη βέβαια είναι κροκαλοπαγή μετά κοχυλιών, οστράκων και διαφόρων μικρών ασβεστολιθικών υλικών (επιβεβαιώνοντας τη γνώση ότι πρίν εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια η ευρύτερη περιοχή του ήταν πυθμένας της θάλασσας) και πώρινους λίθους (μαλακά και εύθραυστα, προσχωσιγενή και αμμώδη (συμπαγή σκληρά αμμώδη πετρώματα τα οποία δημιούργησαν νοτιοδυτικά του χωριού μεγάλους γκρεμούς (στην τοπική διάλεκτο : ζωνάρια) , με αποτέλεσμα να μην αποταμιεύουν υπόγεια νερά και τον Αύγουστο να εξαντλούνται τα υδάτινα αποθέματα, κυρίως των πηγών και των πηγαδιών, με φυσικό επακόλουθο την λειψιδρία. Ρυθμιστής του κλίματός του είναι η μεγάλη οροσειρά του Ερυμάνθου στην βορειοανατολική πλευρά του,από την οποία κατεβαίνουν ψυχρές αέριες μάζες με αποτέλεσμα τον Χειμώνα η θερμοκρασία να πέφτει κάτω απο τους μηδέν Κελσίου και τους καλοκαιρινούς μήνες (όταν κατεβαίνουν) να δροσίζουν την ευρύτερη περιοχή του Γουμέρου από την εισροή ζεστών αέριων μαζών από τα νότια. Τα μικρά οροπέδια της Νίκαβας και της Αρδενίτσας (ή Βάλτας) είναι τα πλέον γόνιμα με συνεπικουρούμενα τα ποτιστικά στο σύνολό τους εδάφη πλησίον του Πηνειακού Λάδωνα.

Το Γούμερο υπέστη πολλές φυσικές καταστροφές στη διάρκεια της ιστορίας του , ήτοι λόγω πολυήμερων βροχοπτώσεων συνέβηκε τεμαχισμός και μετακίνηση εδαφών του με αποτέλεσμα την δημιουργία διαφόρων γεωλογικών φαινομένων ( καταβόθρες , κατακρύμνηση και βύθιση εδάφους (στη Νίκαβα), συνένωση βράχων και δημιουργία μικρών σπηλαίων (στη θέση Ασκητής) ) . Το 2007 η Κοινότητα βρέθηκε σε μεγάλο κίνδυνο από μια πυρκαγιά [[Δασικές πυρκαγιές στην Ελλάδα το 2007] που έφτασε από τις Βορειοανατολικές Ορεινές περιοχές της Ηλείας: τρεις κατοικίες καταστράφηκαν ολοσχερώς. Η πυροσβεστική Υπηρεσία σε συνδυασμό με τα αεροπλάνα και τις προσπάθειες των ιδιωτών δεν στάθηκαν ικανές να αποτρέψουν την καταστροφή του 90% περίπου της δασικής περιοχής της περιφέρειας του Γουμέρου. Η πυρκαγιά άρχισε το Σάββατο 25 Αυγούστου και συνεχίστηκε μέχρι τη Δευτέρα 27 Αυγούστου 2007. Ήταν από τις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές στην ιστορία του Γουμέρου. Δέον να αναφερθεί ότι και έκτοτε μεγάλοι σεισμοί αποτελείωσαν την καταστροφή (άλλωστε η Ηλεία είναι σφόδρα σεισμόπληκτος , όπως και όλη η δυτική Πελοπόννησος).

Τοπική κοινωνία - νεώτερη ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα παλιά σπίτια είναι πέτρινα και τα νέα κατασκευάστηκαν από δάνεια σεισμόπληκτων που χορηγήθηκαν τη δεκαετία του 1960 και μετά την καταστρεπτική πυρκαγιά και τους σεισμούς του 2007 όσα καταστράφηκαν ανακατασκευάστηκαν μερικώς, διότι τα χρήματα του ειδικού ταμείου ( ΤΑΠ - χρήματα από δωρεές ιδιωτών - το οποίο διαχειριζόταν για μεγάλο διάστημα ο πολιτικός κ Μολυβιάτης ) δεν αποδόθηκαν όλα με ευθύνη της πλειοψηφίας των πολιτικών της χώρας και δεν γνωστοποιήθηκε τι απέγιναν τα αδιάθετα κονδύλια . Μετά το Β' Παγκόσμιο και τον Ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο, ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού έφυγε για τα μεγαλύτερα αστικά κέντρα όπως ο Πύργοςη Πάτρα, η Αθήνα και Θεσσαλονίκη, ενώ άλλοι μετανάστευσαν σε ξένες χώρες όπως η Γερμανία, η Ελβετία, οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο ΚαναδάςΣουηδία, η Αυστραλία κλπ.

 Το Γούμερο διαθέτει εξατάξιο δημοτικό σχολείο και τριτάξιο γυμνάσιο. Το 1979 δημιουργείται βιβλιοθήκη με δυνατότητα δανεισμού βιβλίων εκτός αυτής (πρωτοτυπία της εποχής εκείνης) με πρωτοβουλία τριών μαθητών λυκείου : Ιωάννη Αγγελόπουλου του Νικολάου και της Παναγιώτας μετέπειτα πτυχιούχου Νομικής Σχολής Αθηνών, Γεωργίου Ντούμα του Χρήστου και της Αστρινής μετέπειτα πτυχιούχου Παιδαγωγικής Ακαδημίας , Αγγελικής Ντιντίφα του Ιωάννη (χωρίς καμία κρατική βοήθεια και φυσικά με πολέμιους την πλειοψηφία των ιδιωτών μορφωμένων χωριανών και μή δασκάλων,καθηγητών και άλλων, αποδεικνύοντας στην πράξη την δυσκολία της οποιασδήποτε προόδου στην ορεινή Ελλάδα ). Η οποία βιβλιοθήκη τέθεικε υπό την αιγίδα του εκπολιτιστικού Συλλόγου Γουμέρου ( δημιουργία των άνω και λοιπών) και η οποία δίδοντας υλικό γνώσης στις νεώτερες γενιές πρωτοστάτησε αφενός στην δημιουργία πολιτιστικού έργου αφετέρου στην πρόοδο των μαθητών του Γουμέρου, όλων των τάξεων, έπαψε η μόρφωση να είναι κτήμα μόνο των πλουσίων οικογενειών.    

Πληθυσμιακά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1981, ο πληθυσμός της Κοινότητας ήταν 926 κάτοικοι, το 1991 αυξήθηκαν σε 1.024 και το 2001[2] καταγράφηκαν 1.000 μόνιμοι κάτοικοι. Από το 2001 και μετά υπήρξε σημαντική μείωση του πληθυσμού, αφού ο αριθμός των κατοίκων που απογράφηκαν το 2011[3] στο χωριό ήταν 642 μόνιμοι κάτοικοι.

Ο πληθυσμός παρέμεινε σταθερός από τα μέσα έως τα τέλη του 20ου αιώνα.

Τοπική οικονομία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κύρια παραγωγή της περιοχής είναι : από τις ελιές, αρίστης ποιότητας ελαιόλαδο και βρώσιμες ελιές]], από τα : Αιγοπρόβατα ( κυρίως) -παραγωγή αρίστης ποιότητας κρέατος - γάλακτος-τυροκομικών προϊόντων- δερμάτων - μαλλιού υψηλής ποιότητας, χοιρινά (παλιά εως και το 2005 εκτρέφονταν οι σπάνιες μαύρες ποικιλίες αυτών, με ντόπιες ζωοτροφές), οπωρολαχανικά , μαζί με τις επιχειρήσεις (μικρή τυροκομική μονάδα) και υπηρεσίες ελευθέρων επαγγελμάτων . Η πλειοψηφία της αγροτικής παραγωγής πλέον ανήκει στις ελιές για την παραγωγή ελαιολάδου. Παλαιότερα μέχρι το 1981 παρήγε χιλιάδες τόνους σιτηρών (σιτάρι δίκκοκο κυρίως) , βρώμη, κριθάρι και καλαμπόκι, όλα παλαιών ποικιλιών υψηλής ποιότητας) γι αυτό και είχε κυλινδρόμυλο, αφενός ήταν αυτάρκης και αφετέρου εξήγε εκατοντάδες χιλιάδες τόνους, όμως τα φθηνά εισαγόμενα σιτηρά την εξαφάνισαν ( στοιχεία : Υπουργείο Γεωργίας) . Επίσης εξήγε εκατοντάδες χιλιάδες τόνους ρητίνης από την πευκοκαλλιέργεια (στοιχεία: Υπουργείο Γεωργίας ), αλλά η πυρκαγιά του 2007 την αφάνισε (η οποία ρητίνη ήταν πρώτη ύλη για την κατασκευή πολλών προϊόντων - πχ υποδήματα κρεπ και για μόνωση και ενίσχυση οικοδομών. Η ρητίνη όταν σκληραίνει είναι αδιαπέραστη και έχει ιδιότητες του σκυροδέματος (μπετόν) . Η αμπελοκαλλιέργεια, για παραγωγή οίνου άριστης ποιότητας από ποικιλίες: Ροδίτης και Αυγουστιάτης (λευκός και ροζέ), Μαυρούδι (ή Μαλβαζίας) για ερυθρό οίνο) και μαύρη σταφίδα υψηλής ποιότητας ( και βιολογικής) καταστράφηκε κυρίως με τις πυρκαγιές του 2007. Επίσης παρήγε κυρίως για ζωοτροφές : καλαμπόκι ( παλιές ποικιλίες- κυρίως βιολογικό) βίκο, τριφύλι, αχυρόμπαλες (το άχυρο - το οποίο είναι υπόλοιπο προϊόν μετά το αλώνισμα των σιτηρών και λοιπών δημητριακών - είναι επίσης πρώτη ύλη μαζί με κοκκινόχωμα για τη δημιουργία χωματόπλινθων για κατασκευή οικιών διαφόρων χρήσεωω, λόγω έλλειψης πέτρας από τις περιοχές του Γουμέρου ( αναδεικνύεται ότι λειτουργούσε σαν μια αυτόνομη και βιολογική περιοχή με υψηλό ποσοστό βιωσιμότητας και θνησιμότητας (80 ετών μέσος όρος) κλπ.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 που αφορούν στο Μόνιμο Πληθυσμό της Χώρας, Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας, τχ. 2ο, φ. 3465 (28 Δεκεμβρίου 2012).
  • Ε.Σ.Υ.Ε. - Μόνιμος Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001, Αθήνα 2004. ISSN. * Υπουργείο Γεωργίας .
  • Αγγελόπουλου Ιωάννη του Νικολάου και της Παναγιώτας -Δικαστικού Επιμελητού -Πτυχιούχου Νομικής Αθηνών: Προσωπικό ιστορικό αρχείο, δημοσιευθέν σε τοπικές εφημερίδες και σε εφημερίδες και περιοδικά των Αθηνών- Εφημερίδα της Ένωσης Ηλειακών Συλλόγων (έκδοση στην Αθήνα) με πηγές: ● από την Ιλιάδα του Ομήρου ( ραψωδία Β στίχοι 615 έως καί 624, και ραψωδία Λ) ● από τον γεωγράφο, ιστορικό και στρατιωτικό Στράβωνα (63πχ - 23 μχ) στα Γεωγραφικά του βιβλίο 8 ● από τον συγγραφέα Γεώργιο Παπανδρέου ( Η Ηλεία δια μέσου των αιώνων- έκδοση από Εφημερίδα των Καλαβρύτων Τόμος Α, 1924 ● από τον Γεώργιο Σ. Φραντζή ( ή Σφρατζή) στο βιβλίον του το Μεγάλο Χρονικόν ● από τον καθηγητή κο Κων.Ν.Ηλιόπουλο (το τοπωνυμικόν της Ηλείας - περιοδικόν Αθηνά του Ιωάννη Πασσά. ● από τον Βασίλη Παναγιωτόπουλο (Πληθυσμός και οικισμοί της Πελοποννήσου (η μελέτη αυτή υποστηρίχθηκε ως διδακτορική διατριβή στο Paris IV το 1982)- έκδοση Εμπορικής Τραπεζας της Ελλάδος και άλλες συναφείς εκδόσεις της)● από τον Ανδρέα Μπούτσικα ( Η Φραγκοκρατία στην Ηλεία (1205-1428) Αθήνα, 1985● από τον Κάρολο Κρουμπάχερ (Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, μετάφραση Γ.Σωτηριάδου, Αθήνα 1900)● από 'Ηλιος-Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν- Ιωάννου Πασσά ( γεννηθείς στην Αμαλιάδα το 1899 και απεβίωσε στην Αθήνα το 1987).● από τον Στέφανο Δραγούμη [Χρονικόν του Μορέως Τοπωνυμικά-περιοδικό <Αθηνά> του Ιωάννη Πασσά ● από το Βιβλίον της Κουγκέστας (εκδόσεις BUCHON) PARIS 1845. ● Επίτομο λεξικό της Ελληνικής Μυθολογίας εκδοτικού οίκου Χάρη Πάτση 1969. ● Λεξικό της Ελληνικής και Ρωμαικής γεωγραφίας (1854, έκδοση William Smith, LLD).● Διόδωρος Σικελιώτης βιβλίο Δ (4,12- 4,39- 4,68- 4,69- 4,73- 4,74).

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]