Βασιλικό Ιωαννίνων

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Βασιλικό Ιωαννίνων
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Βασιλικό Ιωαννίνων
Διοίκηση
Χώρα Ελλάδα
Περιφέρεια Ηπείρου
Δήμος Πωγωνίου
Γεωγραφία και στατιστική
Περιφερειακή ενότητα Ιωαννίνων
Πληθυσμός 228 (2011)

Το Βασιλικό είναι χωριό του Δήμου Πωγωνίου εντός των ορίων του Νομού Ιωαννίνων. Βρίσκεται κτισμένο βορειοδυτικά των Ιωαννίνων, στις πλαγιές του όρους Δούσκου. Έως το 1928 είχε την ονομασία Τσαραπλανά[1].

Ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ιστορία του χωριού χάνεται στα βάθη των αιώνων, όπως μαρτυρούν τα αρχαιολογικά ευρήματα: Στις θέσεις "Δράνια", "Μεγάλες" και "Τσαβάλου Αλώνι", βρέθηκαν τάφοι που χρονολογούνται προ του 9ου π.Χ. αιώνα. Στην θέση "Παλαιόκαστρο" (ίσως "Πυρρόκαστρο"), βρέθηκαν νομίσματα της εποχής του Πύρρου.

Συνεχίζεται κατά την Ρωμαϊκή και Βυζαντινή εποχή, όπως μαρτυρείται από την ύπαρξη Βυζαντινών - Μεταβυζαντινών εκκλησιών (Άγιος Αθανάσιος [που χρονολογείται το 1300], Άγιος Γεώργιος [με μια σπάνιου τύπου αγιογραφία του Παντοκράτορα]). Ακολουθεί η Ενετική κατάκτηση, που σύμφωνα με την παράδοση έφερε στο χωριό και την καλλιέργεια της καστανιάς. Στην πρώτη απογραφή που γίνεται από τους Τούρκους, μετά την υποδούλωση του Πωγωνίου, το 1431, το χωριό αναφέρεται ως "Girapnana" (Τσαραπλανά)[2] και έχει 15 σπίτια.

Κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας, λόγω του Τουρκικού ζυγού, της βαρύτατης φορολογίας άλλα και των ληστρικών συμμοριών που λυμαίνονταν την περιοχή, οι περισσότεροι άνδρες αναγκάζονταν να ξενιτευτούν. Με την πάροδο των χρόνων οι ταξιδεμένοι έφεραν πίσω πλούτο και πρόοδο. Άνοιγαν δρόμους, έφτιαχναν πηγάδια και βρύσες, έχτιζαν εκκλησίες, πλήρωναν παπάδες και δασκάλους. Την περίοδο αυτή το χωριό είχε, σύμφωνα με τον Ι. Λαμπρίδη (1886), 4 συνοικίες: "Γκράτσιτα, Άγιον Μηνά, Μεσαίαν, ένθα και τα δημόσια κτίρια και Μαυρίκη" (διατηρήθηκε η ορθογραφία του συγγραφέα).

Το 1777, μετά το πρώτο πέρασμα του Αγ. Κοσμά του Αιτωλού (το 1776), εγκαθίσταται στο χωριό για να διδάξει στο νάρθηκα της εκκλησίας (μάλλον του Άη-Γιώργη) ο Ιερομόναχος Καραλής. Γύρω στο 1860 υπάρχει ήδη Ελληνικό Σχολείο. Λίγο αργότερα ιδρύεται και Παρθεναγωγείο. Το 1778 ο Ιερομόναχος Ν. Ματσικάτης ανήγειρε τον Ναό της Υπαπαντής, δαπανώντας 11.520 άσπρα (μέχρι τότε, ενοριακός ναός ήταν ο Ναός του Αγ. Γεωργίου). Ο ίδιος, ίδρυσε την ίδια χρονιά και την Μονή του Αγ. Κωνσταντίνου στον "Πύργο".

Ο Άγγλος περιηγητής William Leake, λοχαγός του Αγγλικού στρατού, που περνά από το Βασιλικό το 1809 γράφει:

«Έχοντας διασχίσει το ποτάμι που έρχεται σε μικρή απόσταση πάνω από το Λαχανόκαστρο (Ωραιόκαστρο), ανεβαίνουμε μέσα από ένα δάσος από βελανιδιές και καστανιές στα Τσαραπλανά. Είναι ένα χωριό, σε ωραία τοποθεσία κοντά στην κορυφή της ράχης που ανεβαίνει προς το βουνό Νεμέρτσικα (Μερόπη), ανάμεσα από υψώματα γεμάτα κοπάδια και περικυκλωμένα από αμπέλια, στα οποία οι εργάτες σκάβουν τη γη με δικέλια».[3]

Το 1886, γεννήθηκε στο Βασιλικό ο κατά κόσμον Αριστοκλής Σπύρου και μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Αθηναγόρας.

Στο χωριό βρίσκεται το πατρικό του σπίτι και το οποίο έχει διαμορφωθεί σε μουσείο. Στους χώρους του μπορεί κανείς να δει τα άμφια, τα πετραχήλια, την Πατριαρχική μίτρα και την Πατριαρχική ράβδο, καθώς και άλλα προσωπικά είδη του Πατριάρχη.[4]

Κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού πολέμου το Βασιλικό βομβαρδίστηκε από το Ιταλικό πυροβολικό με αποτέλεσμα να καταστραφούν επτά οικίες. Τον Ιούλιο του 1943, ο οικισμός λεηλατήθηκε από τα Γερμανικά στρατεύματα Κατοχής, ενώ καταστράφηκαν άλλα τέσσερα σπίτια και εκτελέστηκαν δύο κάτοικοί του.[5]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Σταματελάτος Μιχαήλ - Βαμβά Σταματελάτου Φωτεινή, Γεωγραφικό Λεξικό της Ελλάδας, ΤΑ ΝΕΑ, 2012, Α' τόμος, σελ. 127.
  2. http://greekvillage.blogspot.gr/2010/02/blog-post_93.html
  3. http://greekvillage.blogspot.gr/2010/02/blog-post_93.html
  4. http://greekvillage.blogspot.gr/2010/02/blog-post_93.html
  5. Έκθεσις των γενομένων ζημιών εν γένει Ηπείρου από της κηρύξεως του Ελληνο-ιταλικού πολέμου (28-10-40) μέχρι της τελικής απελευθερώσεώς της, Οκτώβριος 1944, Βιβλιοθήκη Ηπειρωτικής Εταιρείας Αθηνών, Αθήνα 1987, σελ. 90.