Φερνάντο Σάντος

Ο Φερνάντο Μανουέλ Κόστα Σάντος, γεννημένος στις 10 Οκτωβρίου 1954 στη Λισαβόνα, είναι Πορτογάλος πρώην ποδοσφαιριστής και νυν προπονητής. Από τον Αύγουστο του 2010 είναι ο ομοσπονδιακός προπονητής της Εθνικής Ελλάδας.

Καριέρα ως ποδοσφαιριστής

Ο Φερνάντο Σάντος ξεκίνησε την ποδοσφαιρική του καριέρα από τα τμήματα υποδομών της Μπενφίκα, όμως ποτέ δεν αγωνίστηκε στην πρώτη ομάδα της. Ως ποδοσφαιριστής αγωνιζόταν ως δεξιός οπισθοφύλακας. Το 1972 ξεκίνησε την επαγγελματική του καριέρα από τη Μαριτίμο και το 1973 μετακόμισε στην Εστορίλ, όπου και έκλεισε την ποδοσφαιρική του καριέρα στα 30 του χρόνια.

Καριέρα ως προπονητής

Εστορίλ και Αμαδόρα

Το 1987 ο Σάντος ξεκίνησε την καριέρα του σαν προπονητής, αναλαμβάνοντας την ομάδα της πόλης του, την Εστορίλ, τότε ομάδα Γ' κατηγορίας της Πορτογαλίας. Στα 7 χρόνια που έμεινε στην Εστορίλ, η ομάδα ανέβηκε δύο κατηγορίες και στη συνέχεια είχε διαρκή παρουσία στην πρώτη κατηγορία του πορτογαλικού πρωταθλήματος.

Το 1994 αναλαμβάνει την Εστρέλα Αμαδόρα, που μόλις πριν ένα χρόνο, το 1993, είχε κερδίσει την άνοδό της στην Α' κατηγορία. Με τον Σάντος στον πάγκο η Αμαδόρα καταφέρνει να έχει σταθερή πορεία για 4 χρόνια, την τελευταία μάλιστα χρονιά του Σάντος καταλαβάνει την 7η θέση, την καλύτερη μέχρι σήμερα στην ιστορία του συλλόγου.

Πόρτο

Η επιτυχημένη σεζόν και η 7η θέση με την Αμαδόρα, καθώς και μια νίκη επί της Πόρτο με 2-1, έκαναν τον πρόεδρο των πρωταθλητών Πορτογαλίας Ζόρζε Νούνο Πίντο ντα Κόστα να φέρει τον Σάντος στο Πόρτο για να αναλάβει τη θέση του προπονητή σε μια ομάδα αποτελούμενη από αστέρες όπως ο Μάριο Ζαρντέλ, ο Ζλάτκο Ζάχοβιτς και ο Λιουμπίνκο Ντρούλοβιτς, που ήθελε να συνεχίσει το σερί των συνεχόμενων πρωταθλημάτων των προηγούμενων χρόνων που πέτυχε με προπονητές όπως ο σερ Μπόμπι Ρόμπσον και ο Αντόνιο Ολιβέιρα.

Στην πρώτη χρονιά του Σάντος, η Πόρτο κατακτά το πρωτάθλημα Πορτογαλίας, το 5ο συνεχόμενο, με διαφορά 8 πόντων από τη Μπενφίκα, και κερδίζει επίσης το Σούπερ Καπ Πορτογαλίας απέναντι στη Μπράγκα. Στο Τσάμπιονς Λιγκ συμμετέχει στον όμιλο μαζί με τον Ολυμπιακό, τον Άγιαξ και την Κροάσια Ζάγκρεμπ, μένοντας 3η, ενώ την πρόκριση παίρνει ο Ολυμπιακός.

Τη δεύτερη σεζόν (1999-2000) χωρίς τον Ζλάτκο Ζάχοβιτς που είχε φύγει για τον Ολυμπιακό, αλλά με τον Μάριο Ζαρντέλ σε δαιμονιώδη φόρμα (σκόραρε 50 γκολ σε 55 αγώνες και κέρδισε το Χρυσό Παπούτσι όντας πρώτος σκόρερ στην Ευρώπη), η Πόρτο κάνει στο Τσάμπιονς Λιγκ μια εξαιρετική χρονιά. Αφού προκρίνεται σαν δεύτερη από έναν όμιλο με Ρεάλ Μαδρίτης (μετέπειτα πρωταθλήτρια Ευρώπης), Ολυμπιακό και Μόλντε, συνεχίζει στην επόμενη φάση και προκρίνεται πάλι σαν δεύτερη από τον όμιλο με την Μπαρτσελόνα, τη Σπάρτα Πράγας και τη Χέρτα Βερολίνου. Στους προημιτελικούς αποκλείεται μετά από ένα συγκλονιστικό αγώνα την Μπάγερν Μονάχου με ένα γκολ στο 93ο λεπτό του επαναληπτικού αγώνα στο Μόναχο. Αυτές οι επιτυχίες βοηθούν τον Σάντος να ψηφιστεί 9ος στην κατάταξη των καλύτερων προπονητών της Ευρώπης το 2000, σύμφωνα με τη FIFA. Στο πορτογαλικό πρωτάθλημα, η Πόρτο χάνει τον τίτλο την τελευταία αγωνιστική από τη Σπόρτινγκ Λισαβόνας, κερδίζει όμως το Κύπελλο νικώντας τη Σπόρτινγκ 2-0 με γκολ του Κλέιτον και του Ντέκο, και το Σούπερ Καπ Πορτογαλίας κερδίζοντας την Μπέιρα Μαρ.

Την τρίτη και τελευταία χρονιά του Σάντος στην Πόρτο, η ομάδα έχοντας χάσει και τον Μάριο Ζαρντέλ που είχε φύγει για την τότε κάτοχο του Κυπέλλου ΟΥΕΦΑ Γαλατασαράι, η ομάδα αποκλείεται από το Τσάμπιονς Λιγκ πολύ νωρίς, στον 3ο προκριματικό γύρο τον Αύγουστο του 2000 χάνοντας από την Άντερλεχτ (1-0 στο Βέλγιο και 0-0 στο Πόρτο), και συνεχίζει στο Κύπελλο ΟΥΕΦΑ όπου αποκλείεται στους προημιτελικούς από τη μετέπειτα νικήτρια του τροπαίου Λίβερπουλ (0-0 στο Πόρτο και 2-0 στο Άνφιλντ). Η μεγαλύτερη όμως αποτυχία έρχεται στο πρωτάθλημα, όπου η Πόρτο, αν και ξεκινάει καλά και είναι πρώτη μέχρι το Δεκέμβριο, μέσα σε δύο μήνες (Δεκέμβριο και Ιανουάριο) γνωρίζει ένα καταστροφικό ντεφορμάρισμα με αποτέλεσμα να βρίσκεται 8 βαθμούς πίσω από την Μποαβίστα το Φεβρουάριο. Οι 10 νίκες της ομάδας στα 10 τελευταία παιχνίδια δεν καταφέρνουν να αλλάξουν τίποτα, καθώς η Μποαβίστα καταφέρνει να πάρει το μοναδικό πρωτάθλημα στην ιστορία της, με ένα βαθμό διαφορά από την Πόρτο. Το μόνο που κατακτά η ομάδα αυτή τη χρονιά είναι το Κύπελλο Πορτογαλίας, με νίκη στον τελικό 2-0 επί της Μαρίτιμο και αυτός είναι και ο τελευταίος τίτλος του Σάντος με πορτογαλική ομάδα.

Η απώλεια του πρωταθλήματος για 2 συναπτά έτη, και κυρίως η εξευτελιστική για τους παίκτες, τους οπαδούς και τη διοίκηση απώλεια του πρωταθλήματος του 2001 από τη Μποαβίστα, κάνει τον πρόεδρο των "δράκων" Ζόρζε Νούνο Πίντο ντα Κόστα να δείξει την πόρτα της εξόδου στον Φερνάντο Σάντος, ο οποίος σε λίγο βρίσκει δουλειά στο ελληνικό πρωτάθλημα.

Α.Ε.Κ.

Τον Ιούνιο του 2001, η νέα διοίκηση της Α.Ε.Κ. προσλαμβάνει τον Φερνάντο Σάντος στον πάγκο της ομάδας. Η Α.Ε.Κ., με παίκτες όπως ο Ντέμης Νικολαΐδης, ο Θοδωρής Ζαγοράκης, ο Βασίλης Τσιάρτας, ο Κάρλος Αλμπέρτο Γκαμάρα, ο Χρήστος Μαλαδένης κ.ά., διεκδικεί το πρωτάθλημα ως την τελευταία αγωνιστική και μάλιστα 2 αγωνιστικές πριν το τέλος είχε διαφορά 3 βαθμών από τον Ολυμπιακό, αλλά απέμενε ο αγώνας ενάντια στους ερυθρόλευκους στο ΟΑΚΑ. Σε έναν συναρπαστικό αγώνα, ο Ολυμπιακός κερδίζει 4-3 την Α.Ε.Κ. και την φτάνει στην κορυφή, έχοντας υπέρ του την ισοβαθμία, καθώς είχε κερδίσει και 2-3 στη Νέα Φιλαδέλφεια στον πρώτο γύρο. Την τελευταία αγωνιστική, η Α.Ε.Κ. κερδίζει με 6-2 τον Π.Α.Ο.Κ., αλλά ο Ολυμπιακός κατακτά το πρωτάθλημα νικώντας τον Άρη στη Θεσσαλονίκη. Η Α.Ε.Κ. και ο Σάντος παίρνουν την "εκδίκησή" τους κερδίζοντας τον Ολυμπιακό με 2-1 στον τελικό του Κυπέλλου του 2002 και κατακτώντας το Κύπελλο Ελλάδας. Στην Ευρώπη, η Α.Ε.Κ. χάνει στους 16 του Κυπέλλου ΟΥΕΦΑ από την Ίντερ του Έκτορ Ραούλ Κούπερ, του Ρονάλντο, αλλά και του Γρηγόρη Γεωργάτου, που μετά το τέλος της χρονιάς αποκτήθηκε από την Α.Ε.Κ.

Παναθηναϊκός

Το καλοκαίρι του 2002 ο Σάντος έχοντας φύγει από την Α.Ε.Κ. αναλαμβάνει τον Παναθηναϊκό διαδεχόμενος τον Σέρχιο Μαρκαριάν. Μετά από 4 αγωνιστικές με 3 ήττες (από Προοδευτική 0-1 στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, Π.Α.Ο.Κ. 4-1 στην Τούμπα και Α.Ε.Κ. 1-0 στη Νέα Φιλαδέλφεια) και μόλις μία νίκη (2-1 τον ΠΑΣ Γιάννενα στη Λεωφόρο), αλλά και λόγω διαφοράς φιλοσοφίας, ο Σάντος απολύεται από τον Παναθηναϊκό και αναλαμβάνει ξανά ο Μαρκαριάν.

Σπόρτινγκ Λισαβόνας

Αφού στο υπόλοιπο της σεζόν 2002-03 ο Σάντος έμεινε χωρίς ομάδα, το καλοκαίρι του 2003 αναλαμβάνει την τεχνική ηγεσία της Σπόρτινγκ Λισαβόνας, παίρνοντας τη θέση του Λάζλο Μπόλονι. Εκείνο το καλοκαίρι η ομάδα έδωσε τον Κριστιάνο Ρονάλντο στη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ για 15 εκατομμύρια ευρώ, έμειναν όμως οι δύο διεθνείς με την εθνική Πορτογαλίας, ο Ρούι Ζόρζε και ο τερματοφύλακας Ρικάρντο. Λίγες αγωνιστικές πριν το τέλος, έχοντας κάνει πολύ καλή πορεία στο πρωτάθλημα, η Σπόρτινγκ βρισκόταν μόλις 5 πόντους πίσω από την Πόρτο του Ζοζέ Μουρίνιο, που εκείνη τη χρονιά εκτός από το Πρωτάθλημα κατέκτησε και το Τσάμπιονς Λιγκ. Στο τέλος όμως η Σπόρτινγκ κάνει απελπιστικό φινάλε, γνωρίζοντας ήττες-σοκ όπως το 4-0 από τη Ρίο Άβε και τελικά μένει 3η, έχοντας μείνει πίσω και από τη Μπενφίκα. Με το τέλος της χρονιάς, ο Σάντος φεύγει από τη Λισαβόνα χωρίς να έχει κατακτήσει κάποιο τίτλο.

Α.Ε.Κ. (δεύτερη θητεία)

Το καλοκαίρι του 2004, στο νέο ξεκίνημα της Α.Ε.Κ. με τον Ντέμη Νικολαΐδη στον προεδρικό θώκο, ο Σάντος καλείται ξανά να αναλάβει τα ηνία της ομάδας, φέρνοντας μάλιστα τους Πάουλο Ασουνσάο και Μπρούνο Άλβες από την Πόρτο. Με τον κόσμο να στηρίζει την ομάδα και το ΟΑΚΑ να γεμίζει σε κάθε αγωνιστική (μάλιστα με 60.000 κόσμου απέναντι στον Ολυμπιακό και 52.000 απέναντι στον Παναθηναϊκό), η Α.Ε..Κ κάνει εξαιρετική πορεία στο πρωτάθλημα, καταφέρνοντας να μη χάσει σε κανένα ντέρμπι, και τις τελευταίες αγωνιστικές ήταν φαβορί για να κατακτήσει τον τίτλο. Την 28η αγωνιστική όμως, σε ένα εντός έδρας ματς με τον Ιωνικό, όπου η Α.Ε.Κ. έχανε τη μια ευκαιρία μετά την άλλη, στο 87ο λεπτό ο Ιωνικός με ένα γκολ του Νατσούρα παίρνει τη νίκη και η Α.Ε.Κ. μένει στην τρίτη θέση. Την επόμενη αγωνιστική, στο ντέρμπι με τον Παναθηναϊκό στη Λεωφόρο, η Α.Ε.Κ. μένει στο 0-0, μην καταφέρνοντας να πάρει τη 2η θέση που θα την έβαζε στα προκριματικά του Τσάμπιονς Λιγκ της επόμενης περιόδου, αν και της στερήθηκε καθαρό πέναλτι στο 93ο λεπτό αυτού του αγώνα.

Τη σεζόν 2005-06 η ΑΕΚ καταφέρνει τελικά να πάρει το πολυπόθητο εισιτήριο για τα προκριματικά του Τσάμπιονς Λιγκ, τερματίζοντας 2η σε ευνοϊκή ισοβαθμία με τον Παναθηναϊκό. Επίσης φτάνει στον τελικό του Κυπέλλου όπου χάνει από τον Ολυμπιακό με 3-0, ενώ στην Ευρώπη αποκλείεται από ένα γκολ του Αντρέι Αρσάβιν της Ζενίτ στο 89ο λεπτό του αγώνα στο ΟΑΚΑ, έχοντας πάρει λευκή ισοπαλία στην Αγία Πετρούπολη. Μετά το τέλος της χρονιάς, ο Σάντος αποφασίζει να φύγει από την ομάδα.

Μπενφίκα

Δε μένει όμως για πολύ χωρίς ομάδα, καθώς η Μπενφίκα του δίνει τη θέση του προπονητή το καλοκαίρι του 2006. Στη Μπενφίκα παίρνει μαζί του τον Κώστα Κατσουράνη από την Α.Ε.Κ., όπου θα πλαισιωθεί από ονόματα όπως ο Σιμάο, ο Νούνο Γκόμες κ.ά., σε μια ομάδα που την προηγούμενη σεζόν με προπονητή τον Ρόναλντ Κούμαν είχε φτάσει στα προημιτελικά του Τσάμπιονς Λιγκ. Το πρώτο ματς του Σάντος με την Μπενφίκα είναι ένα φιλικό με την παλιά του ομάδα την Α.Ε.Κ. (3-1 νίκη της Α.Ε.Κ. στο ΟΑΚΑ). Στο πρωτάθλημα η Μπενφίκα ακολουθεί κατά πόδας την Πόρτο του Ζεσουάλδο Φερέιρα, όμως στο τέλος μένει 3η πίσω από Πόρτο και Σπόρτινγκ, μόνο 2 βαθμούς από την κορυφή. Στο Τσάμπιονς Λιγκ μένει 3η σε έναν όμιλο με Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ, Σέλτικ και Κοπεγχάγη και προχωρά στο ΟΥΕΦΑ όπου αποκλείεται στους προημιτελικούς από τη μετέπειτα φιναλίστ Εσπανιόλ του Ερνέστο Βαλβέρδε, έχοντας χάσει 3-2 στην Ισπανία και μένοντας στο 0-0 στην Πορτογαλία, σε ένα ματς όπου η Μπενφίκα είχε πάρα πολλές ευκαιρίες για τη νίκη και την πρόκριση.

Την επόμενη σεζόν, μετά από ένα ισόπαλο 1-1 εκτός έδρας με τη Λεϊσόες για την πρώτη αγωνιστική, ο Σάντος απολύεται από τον πάγκο της Μπενφίκα.

Π.Α.Ο.Κ.

Λίγες μέρες αργότερα ο Π.Α.Ο.Κ., έχοντας πρόεδρο το Θόδωρο Ζαγοράκη, παλιό παίκτη του Σάντος στην Α.Ε.Κ., του δίνει τη θέση του προπονητή της ομάδας. Ο δικέφαλος του Βορρά έχει πολλά προβλήματα την πρώτη χρονιά του Πορτογάλου τεχνικού στην ομάδα, και μένει στην 9η θέση με 35 βαθμούς (αρνητικό ρεκόρ για την ιστορία του Π.Α.Ο.Κ.), μην έχοντας καταφέρει να κερδίσει εκτός Θεσσαλονίκης (η μόνη νίκη του Π.Α.Ο.Κ. εκτός έδρας ήταν απέναντι στον Απόλλωνα Καλαμαριάς στο Καυταντζόγλειο).

Την επόμενη χρονιά, έχοντας της προσθήκες των Ζλάταν Μουσλίμοβιτς, Πάμπλο Γκαρσία, Πάμπλο Κοντρέρας, Σέρτζιο Κονσεϊσάο, Αντελίνο Βιεϊρίνια κ.ά., κάνει εξαιρετική σεζόν. Τερματίζει την κανονική περίοδο στη 2η θέση με 63 βαθμούς, 2 περισσότερους από τον Παναθηναϊκό, αλλά στα πλέι-οφ μένει 3ος πίσω από Παναθηναϊκό και Α.Ε.Κ. (4ος στη γενική κατάταξη).

Η σεζόν 2009-10 βρίσκει τον Π.Α.Ο.Κ. να συμμετέχει στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις για πρώτη φορά μετά από 4 χρόνια. Ο δικέφαλος προκρίνεται απέναντι στη Βαλερέγκα, αλλά στα πλέι οφ του Γιουρόπα Λιγκ για την πρόκριση στους ομίλους, δεν καταφέρνει να περάσει την Χέρενφεν του Τροντ Σόλιντ, μένοντας και στα δύο ματς ισόπαλος και αποκλειόμενος λόγω του εκτός έδρας γκολ της Χέρενφεν στην Τούμπα. Στο πρωτάθλημα ο Π.Α.Ο.Κ. στο τέλος του πρώτου γύρου είναι 10 πόντους πίσω από τον Παναθηναϊκό και 8 από τον Ολυμπιακό, αλλά στο 2ο γύρο κάνει ένα εξαιρετικό ντεμαράζ με 11 νίκες σε 12 αγώνες, μεταξύ των οποίων το 0-1 στο γήπεδο Καραϊσκάκη με τον Ολυμπιακό και το 2-1 στην Τούμπα με τον Παναθηναϊκό, που τον φέρνουν 2 βαθμούς από την κορυφή πριν την 26η αγωνιστική. Ακολουθεί η καταστροφική εκτός έδρας ήττα από τον Άρη με 2-0, και την επόμενη αγωνιστική η ήττα μέσα στην Τούμπα από την Α.Ε.Κ. με 0-1. Έτσι ο Π.Α.Ο.Κ. μένει 3ος στην κανονική περίοδο πίσω από τον νταμπλούχο Παναθηναϊκό και τον Ολυμπιακό. Στα πλέι οφ όμως η ομάδα βρίσκει την καλύτερη φόρμα της, και τερματίζει 1η με 16 βαθμούς, 7 ολόκληρους βαθμούς πάνω από τη δεύτερη Α.Ε.Κ., με δύο νίκες με το ίδιο σκορ (1-0) επί του Ολυμπιακού, κερδίζοντας την έξοδο στο Τσάμπιονς Λιγκ. Αυτή ήταν και η καλύτερη βαθμολογική θέση που είχε ο Π.Α.Ο..Κ από τη σεζόν 1984-85, χρονιά που κατέκτησε το πρωτάθλημα.

Μετά το τέλος εκείνης της απόλυτα επιτυχημένης σεζόν, ο Σάντος έρχεται σε συμφωνία με τον Π.Α.Ο.Κ. για τη λύση του συμβολαίου του μετά από 3 χρόνια.

Εθνική Ελλάδας

Και ενώ ανακοίνωσε ότι θα απέχει από τους πάγκους με σκοπό να ξεκουραστεί, το τέλος της θητείας του Όττο Ρεχάγκελ στην Εθνική ομάδα μετά το Μουντιάλ της Ν.Αφρικής άνοιξε το δρόμο της πρόσληψής του στην Εθνική. Μετά από ομόφωνη απόφαση του Δ.Σ. της Ε.Π.Ο., από τον Αύγουστο του 2010 είναι ο νέος προπονητής της Εθνικής Ελλάδος και αυτός που ανέλαβε να την οδηγήσει στη μετά Ρεχάγκελ εποχή.

Ο Σάντος ως προπονητής της Εθνικής κατέχει το ρεκόρ των περισσότερων αγώνων χωρίς ήττα (συνολικά 17 αγώνες). Το ρεκόρ αυτό ξεκίνησε από το πρώτο παιχνίδι του στον πάγκο της Εθνικής (στον φιλικό αγώνα εναντίον της Σερβίας, 11/8/2010) και "έσπασε" στην φιλική ήττα κόντρα στην Ρουμανία με 3-1, στις 15/11/2011.

Στις 15/6/2012, οδήγησε την Εθνική Ελλάδος σε νίκη επί της Ρωσίας με 1-0 και πρόκριση στα προημιτελικά του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος όπου αντιμετώπισε την εθνική Γερμανίας και ηττήθηκε με σκορ 4-2.

Οι τίτλοι ως προπονητής

• 1999 Πορτογαλικό Πρωτάθλημα, Πορτογαλικό Σουπερ κάπ
• 2000 Πορτογαλικό Κύπελλο, Πορτογαλικό Σουπερ κάπ
• 2001 Πορτογαλικό Κύπελλο
• 2002 Ελληνικό Κύπελλο