Ηρακλειά (νησίδα)

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 36°50′00″N 25°27′00″E / 36.8333°N 25.45°E / 36.8333; 25.45

Ηρακλειά
Φωτογραφία της Ηρακλειάς από δορυφόρο. Το νησί που φαίνεται στα όρια της εικόνας δεξιά (ανατολικά) είναι η Σχοινούσα και οι νησίδες αριστερά (δυτικά) είναι τα Αβελονήσια.
Γεωγραφία
Αρχιπέλαγος Αιγαίο Πέλαγος
Νησιωτικό σύμπλεγμα Κυκλάδες
Έκταση 18,078 χλμ2
Υψόμετρο 419 μ
Υψηλότερη κορυφή Πάπας
Χώρα
Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου
Νομός Κυκλάδων
Πρωτεύουσα Ηρακλειά
Δημογραφικά
Πληθυσμός 151 (απογραφής 2001)
Πρόσθετες πληροφορίες
Ιστοσελίδα www.iraklia.gr

Η Ηρακλειά ή Ηράκλεια (λέγεται και Ρακλειά ή και Αρακλειά και ήταν παλαιότερα γνωστή και ως Άγιος Γεώργιος ή Άη Γιώργης), είναι νησίδα έκτασης μόλις 18,078 km² και βρίσκεται μεταξύ των νήσων Νάξου και Ίου που ισαπέχει αυτών 12 μίλια, και των Κουφονησίων.

Γενικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Είναι το δυτικότερο κατοικήσιμο νησί του συμπλέγματος των λεγομένων Μικρών Ανατολικών Κυκλάδων. Οι τρεις συνοικισμοί της, Άγιος Αθανάσιος, Άγιος Γεώργιος και Παναγιά αποτελούν ανεξάρτητη κοινότητα, την Ηρακλειά, που υπάγεται στην επαρχία Θήρας (Σαντορίνη). Πρωτεύουσα της νήσου είναι ο συνοικισμός Παναγιά. Οι κάτοικοί της το 1940 αριθμούσαν τους 227 ενώ το 2001 έφθαναν τους 151.

Ωστόσο, ο οικισμός "Αγ.Αθανάσιος", τα τελευταία χρόνια έχει ερημωθεί και την θέση των σπιτιών πήραν οι στάνες και τα ζώα για την κτηνοτροφική δραστηριότητα του νησιού.

Μορφολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Έχει σχήμα ρομβοειδές με μία βόρεια απόληξη που καταλήγει στο ακρωτήριο Μεγάλη Πούντα σε αντιδιαστολή με το νοτιότερο των ανατολκών ακτών ακρωτήριο Μικρή Πούντα όπου και ο όρμος Τουρκαύλακο ή Αγίου Γεωργίου. Άλλοι όρμοι στην ίδια πλευρά είναι το Λιβάδι, απέναντι από το οποίο βρίσκεται η νησίδα Βενέτικο και νοτιότερα βρίσκεται ο ορμίσκος Τουρκοπήγαδο. Δυτικά βρίσκεται ο ορμίσκος της Αλημνιάς, απέναντι από το οποίο βρίσκονται οι βραχονησίδες Μικρός και Μεγάλος Αβέλας, (κοινώς Αβελονήσια), και ΒΔ. οι όρμοι Βουρκαριά , του "Σμυρνιού τ΄ αυλάκι" και βορειότερα ο ορμίσκος "Βορεινή Σπηλιά",όπου υπάρχει βυθισμένο σε μικρό βάθος και αεροπλάνο του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου. Γενικά είναι λοφώδης νήσος με υψηλότερη κορυφή του Πάπα που έρχεται σχεδόν κάθετα προς τη θάλασσα σχηματίζοντας κάθετους βράχους με απρόσιτα μικροσπήλαια. Στους πρόποδες αυτού βρίσκεται η θέση Μέριχας όπου υφίστανται δύο πηγές. Στους ΒΔ. πρόποδες του Πάπα βρίσκονται δύο αξιόλογα σπήλαια το μεγαλύτερο των οποίων είναι του Αγίου Ιωάννη, καλούμενο και σπήλαιο Αη Γιάννη ή σπήλαιο τ(ου) Αγιάννη, που κοσμείται και με σταλακτίτες.

Στην Ηρακλειά έχουν εντοπιστεί επίσης κοιτάσματα σμύριδας και ορυκτού σιδήρου και πολλές πηγές γλυκού ύδατος. Η πρώτη γεωλογική έρευνα της νήσου έγινε από τον Σωκρ. Παπαβασιλείου ο οποίος δημοσίευσε τα αποτελέσμα των ερευνών του το 1907 στο περιοδικό Αρχιμήδης με γεωλογικό χάρτη της Ηρακλειάς σε κλίμακα 1:73.000. Σύμφωνα μ΄ αυτόν η Ηρακλειά αποτελείται στο μεγαλύτερο μέρος της από κρυσταλλοφυείς σχιστόλιθους που εναλλάσονται με παχιές στοιβάδες μαρμαρυγιακού και αμφιβολικού σχιστόλιθου και μαρμάρου. Τα πετρώματα αυτά βρίσκονται "εμπτυγμένα" μέσα σε ρηξιγενείς λεκάνες ενώ προς τη βόρεια ακτή φέρονται άπτυκτα ως ανοικτόχρωα αποθέματα (ασβεστολιθικού ψαμμίτη) με νεογενή σχετικά ηλικία.

Η καλλιεργήσιμη γη της, έφθανε άλλοτε (το 1960) τα 1.000 περίπου στρέμματα. Έτσι ανάλογη ήταν και η παραγωγή σε δημητριακά, καπνό και όσπρια, καθώς και σε τυρί, μυζήθρα και μέλι.

Είναι αξιοσημείωτο ότι το νησί, παρά τη μικρή του έκταση, χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα πλούσια βιοποικιλότητα. Τα πουλιά είναι ο τομέας της πανίδας που έχει μελετηθεί περισσότερο στην Ηρακλειά. Μέχρι το τέλος του 2010 είχαν καταγραφεί 175 είδη πουλιών, αρκετά εκ των οποίων απειλούμενα και προστατευόμενα σε παγκόσμιο επίπεδο. Από αυτά τα 26 ήταν αρπακτικά.

Σε αυτα τα απόκρημνα βράχια της Ηρακλειάς φωλιάζουν τα όρνια

Ο κύριος λόγος για τον οποίο η Ηρακλειά είναι κατάλληλη για καταφύγιο των αρπακτικών, είναι οι απότομοι, κατακόρυφοι γκρεμοί στους οποίους, λόγω της έντονης διάβρωσης που έχουν υποστεί, έχουν δημιουργηθεί κατάλληλες θέσεις για το φώλιασμα των αρπακτικών. Τα πιο σημαντικά αρπακτικά που συναντάμε στην Ηρακλειά είναι το Όρνιο (Gyps fulvus), ο Μαυροπετρίτης (Falco eleonorae) και ο Σπιζαετός (Hieraaetus fasciatus).

Η θέση της Ηρακλειάς στις Κυκλάδες

Οικισμοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Ηρακλειά υπάρχουν οι οικισμοί Άγιος Γεώργιος που βρίσκεται στον ομώνυμο όρμο, απ΄ όπου είχε πάρει το όνομα κατά καιρούς και η νήσος, ο οικισμός Παναγιά, πρωτεύουσα της νήσου που βρίσκεται στους πρόποδες του Πάπα, και ο οικισμός Άγιος Αθανάσιος που βρίσκεται στο δυτικό μέρος του νησιού. Στον όρμο Λιβάδι αναπτύχθηκε μικρός οικισμός παρά το περίβολο παλαιού φρουρίου καλούμενο "Κάστρο". Η πρωτεύουσα Παναγιά συνδέεται με ασφαλτοστρωμένο δρόμο μήκους 4,5 χλμ. με το λιμάνι του Αγ. Γεωργίου. Επίσης ένας άλλος ασφαλτοστρωμένος επίσης δρόμος συνδέει την Παναγιά με την παραλία Τουρκοπήγαδο μήκους 2,5 χλμ. περίπου.
Τα ονόματα των οικισμών προέρχονται από τς ομώνυμες εκκλησίες που έχουν ανεγερθεί σ΄ αυτούς ιδιαίτερα εκείνη του οικισμού Παναγίας είναι αφιερωμένη στα Εισόδια της Παναγίας που οι εργασίες ανέγερσης ξεκίνησαν το 1919 μέχρι το 1930 και τελικά ολοκληρώθηκε στη δεκαετία του 1980. Αντίθετα ο ναός του Αγίου Γεωργίου, του ομώνυμου οικισμού είναι παλαιότερος, φέρεται να χτίστηκε το 1834 και και να ανακαινίσθηκε το 1987.

Εκπαίδευση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Ηρακλειά λειτουργεί δημοτικό σχολείο και νηπιαγωγείο. Η επίσημη έδρα των σχολείων πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης βρίσκεται στο χωριό Παναγιά αν και κατά τα τελευταία χρόνια, λόγω οικοδόμησης νέου διδακτηρίου, τα ανωτέρω σχολεία φιλοξενούνται στο κτίριο του Γυμνασίου με λυκειακές τάξεις που βρίσκεται στον οικισμό Αγ.Γεώργιος. Κατά το διδακτικό έτος 2012-2013 στο δημοτικό σχολείο φοιτούν 8 μαθητές ενώ στο νηπιαγωγείο 2 μαθητές.

Γυμνάσιο Λ.Τ. Ηρακλειάς

Αρχαιότητες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επίσης στη νησίδα αυτή σώζονται λείψανα αρχαίων οικισμών και τάφων καθώς και ερείπια των αρχαίων ιερών της θεάς Τύχης και του Λοφίτου Διός. Στοιχεία που δηλώνουν ότι από το 3.000 π.Χ. είχε σημαντική ανάπτυξη στον ευρύτερο κυκλαδικό πολιτισμό. Στους νεότερους χρόνους τα πολλά σπήλαια της νήσου χρησίμευσαν κατά καιρούς ως κρησφύγετα πειρατών και λαθρεμπόρων, εξ ου και οι διάφορες ονομασίες των ορμίσκων.Στη θέση Λιβάδι έχει εντοπιστεί φρούριο Ιστορικών Χρόνων.Το νησί υπήρξε κρησφύγετο πειρατών επί Τουρκοκρατίας.

Εκκλησιαστικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά τον 16ο αιώνα η Ηρακλειά με το όνομα Ηρακλείτσα αποτελούσε εκκλησιαστικά μέρος της πατριαρχικής εξαρχίας όπου ο Πατριάρχης Κωνσταντινούπολης Ματθαίος παραχώρησε τη νήσο στον πρωτοκανόναρχο της Μεγάλης Εκκλησίας Μιχαήλ. Την παραχώρηση αυτή επεκύρωσε τον Φεβρουάριο του 1602 ο αμέσως επόμενος Πατριάρχης Νεόφυτος ο από Αθηνών. Το 1646 η νήσος περιήλθε στην τότε Αρχιεπισκοπή Σίφνου, μαζί με τα νησιά Αμοργός, Πολύκανδρος (η σημερινή Φολέγανδρος), Ανάφη, Νιός (σημερινή Ίος), Μύκονος, Σέριφος, Σίκινος και Αστυπάλαια.
Σήμερα η Ηρακλειά υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Θήρας Αμοργού και Νήσων και ειδικότερα στην αρχιερατική περιφέρεια Αμοργού. Αποτελεί ιδιοκτησία της Ιεράς Μονής της Παναγίας της Χαζοβιώτισσας της Αμοργού. Κατόπιν σχετικής αδείας της Ιεράς Μονής, το 1826, επιτράπηκε σε Αμοργιανούς η εποίκηση της νήσου.

Αξιοθέατα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στα αξιοθέατα που παρέχει η Ηρακλειά περιλαμβάνονται:

  1. Η κορυφή του Πάπα, με υψόμετρο 420 μ. Βρίσκεται στο νότιο τμήμα κοντά στον οικισμό Παναγιά.
  2. Το κάστρο του Λιβαδιού πέριξ του οποίου έχουν εντοπιστεί πολλά αρχαιολογικά ευρήματα από τη νεολιθική εποχή.
  3. Ο οικισμός Άγιος Αθανάσιος που σήμερα έχει σχεδόν εγκαταλειφθεί πλην όμως παρουσιάζει μία ενδιαφέρουσα ρυμοτομία με κυκλαδική αρχιτεκτονική.
  4. Το Σπήλαιο του Αη-Γιάννη με το πλούσιο διάκοσμο από σταλακτίτες και σταλαγμίτες.Είναι το μεγαλύτερο σπήλαιο των Κυκλάδων με έκταση 2000 τ.μ. Κοντά σ΄ αυτό βρίσκεται ένα μικρότερο με την ονομασία Σπηλιά του Κύκλωπα. Και τα δύο βρίσκονται στο βόρειο τμήμα της νήσου.
  5. Ο όρμος Μέριχας, στη ΝΑ. πλευρά της νήσου, με τις απότομες και βραχώδεις ακτές του ύψους 100 μ. ιδιαίτερα ασφαλής όρμος σε δυτικούς, βορειοδυτικούς και βορείους ανέμους.
  6. Καθώς και τα εξωκλήσια Ταξιάρχης, Προφήτης Ηλίας, Αγίας Παρασκευής, Αγίου Μάμα, Αγίου Αθανασίου και Αγίου Ιωάννη.

Στη τουριστική αξιοποίηση της νήσου περιλαμβάνονται και 8 μονοπάτια που διαμορφώθηκαν πάνω σε παλαιά που προσφέρουν την ευκαιρία στον επισκέπτη να γνωρίσει περισσότερο τη φυσική ομορφιά των τοπίων με την πανίδα και χλωρίδα της νήσου σε συνδυασμό άθλησης, εξερεύνησης και φωτογράφησης. Τα μονοπάτια αυτά είναι:

  1. Διαδρομή οικισμός Παναγιά – κορυφή Πάπα, απόσταση 2 χλμ., χρόνος 1 ώρα.
  2. Διαδρομή οικισμός Παναγιά – Φτερό Μέριχα, απόσταση 1,5 χλμ. χρόνος 45 λεπτά
  3. Διαδρομή οικισμός Παναγιά – Σπήλαιο, απόσταση 2,6 χλμ., χρόνος 1,5 ώρα.
  4. Διαδρομή οικισμός Άγ. Αθανάσιος – Σελλάδι, απόσταση 1 χλμ., χρόνος 30 λεπτά.
  5. Διαδρομή οικισμός Άγ. Αθανάσιος – Αβέρου, απόσταση 3,4 χλμ., χρόνος 1,5 ώρα
  6. Διαδρομή Αβέρου – Σπήλαιο, απόσταση1,5 χλμ., χρόνος 45 λεπτά.
  7. Διαδρομή οικισμός Άγ. Γεώργιος – Άγιος Αθανάσιος, απόσταση 2,9 χλμ., χρόνος 1 ώρα.
  8. Διαδρομή οικισμός Άγ. Γεώργιος – Βορεινή Σπηλιά, απόσταση 1,3 χλμ., χρόνος μισή ώρα.

Επίσης επί ασφαλτοστρωμένου δρόμου οι δύο διαδρομές:

  1. Οικισμός Παναγία – Τουρκοπήγαδο απόσταση 2,3 χλμ. και
  2. Λιμάνι Αγ. Γεωργίου – Λιβάδι – Οικισμός Παναγιά, απόσταση 4,5 χλμ.

Συγκοινωνία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Έχει ένα λιμένα από τον οποίο συγκοινωνεί με τα πλησιέστερα νησιά και με γραμμή αγόνου με τη Σύρο και τον Πειραιά.

Μόλος Ηρακλειάς

Τεχνολογική πρωτοπορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πλωτή αιολική μονάδα αφαλάτωσης

Στην Ηρακλειά και ειδικότερα στον όρμο του Αγίου Γεωργίου, τον Ιούνιο του 2007 εγκαταστάθηκε η πρώτη στον κόσμο αυτόματη πλωτή ανεμογεννήτρια που σε συνδυασμό φωτοβολταϊκών αποτελεί ταυτόχρονα μονάδα αφαλάτωσης. Η μονάδα αυτή που φέρει το ελληνικό όνομα «Υδριάδα» παράγει ενέργεια από ανανεώσιμη πηγή χωρίς να μολύνει το περιβάλλον δίνοντας την ιδανικότερη λύση στη λειψυδρία που μαστίζει κυρίως τους θερινούς μήνες το νησί.

Σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λεπτομερείς ναυτιλιακές πληροφορίες για την Ηρακλειά παρέχει ο Ελληνικός Πλοηγός 2ος τόμος και ιδιαίτερα ο χάρτης ελληνικής έκδοσης: ΧΕΕ-34, που αποτελεί τον λιμενοδείκτη του λιμένα της, καθώς και ο ΧΕΕ-423 που καλύπτει όλες τις ΝΑ. Κυκλάδες.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]