Εμφύλιος Πόλεμος του Λιβάνου

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Εμφύλιος Πόλεμος του Λιβάνου
الحرب الأهلية اللبنانية
Lebanon 2002 CIA map.jpg
Χάρτης του Λιβάνου
Ημερομηνία 13 Απριλίου 1975 – 13 Οκτωβρ. 1990
(15 χρόνια και 6 μήνες)
(Η συριακή κατοχή έληξε 30 Απριλίου 2005)
Τόπος Λίβανος
Έκβαση
Εμπλεκόμενες πλευρές
Ηγετικά πρόσωπα
"Πλατεία των Μαρτύρων", Βηρυττός, 1982

Ο Εμφύλιος Πόλεμος του Λιβάνου (αραβικά: الحرب الأهلية اللبنانية) υπήρξε πολυετής πολεμική σύγκρουση που διήρκησε μεταξύ 1975-1990 και σύμφωνα με τις εκτιμήσεις αποτέλεσε την αιτία για 120.000 θανάτους.[1][2] Σήμερα, περίπου 76.000 άνθρωποι παραμένουν εκτοπισμένοι στο εσωτερικό του Λιβάνου.[3] Υπήρξε επίσης μια μαζική έξοδος από σχεδόν ένα εκατομμύριο άτομα από το Λίβανο, ως αποτέλεσμα του πολέμου.[4]

Πριν από τον πόλεμο, ο Λίβανος αποτελούνταν από πολλές σέχτες, με Σουνίτες να κυριαρχούν στις ακτές, Σιίτες στο νότο, ενώ στην κυβέρνηση του Λιβάνου κυριαρχούσαν Χριστιανοί Μαρωνίτες.[5][6] Η σχέση μεταξύ πολιτικής και θρησκείας είχε ενισχυθεί στο πλαίσιο της εντολής των γαλλικών αποικιακών δυνάμεων την περίοδο 1920 με 1943, ενώ η κοινοβουλευτική δομή ευνοούσε την ηγετική θέση των χριστιανών. Ωστόσο, η χώρα είχε μεγάλο μουσουλμανικό πληθυσμό, και πολλές παναραβικές και αριστερές ομάδες που αντιτίθονταν στην φιλοδυτική κυβέρνηση. Η ίδρυση του κράτους του Ισραήλ και της μετατόπισης των εκατό χιλιάδων Παλαιστινίων προσφύγων στον Λίβανο, άλλαξε τη δημογραφική ισορροπία υπέρ του μουσουλμανικού πληθυσμού. Ο Ψυχρός Πόλεμος είχε ισχυρή αποδιοργανωτική επίδραση στο Λίβανο, η οποία συνδέεται στενά με την πόλωση που προηγήθηκε της πολιτικής κρίσης του 1958, δεδομένου ότι οι Μαρωνίτες πρόσκεινταν στη Δύση, ενώ οι αριστερές και παναραβικές ομάδες πρόσκεινταν στις σοβιετικά ευθυγραμμισμένες αραβικές χώρες.[7]

Οι μάχες μεταξύ των Μαρωνιτών και των παλαιστινιακών δυνάμεων ξεκίνησαν το 1975, ενώ αριστερές, παναραβικές και μουσουλμανικές ομάδες του Λιβάνου συμμάχησαν αργότερα με τους Παλαιστίνιους.[8] Κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι συμμαχίες μετατοπίζονταν γρήγορα και απρόβλεπτα. Επιπλέον, ξένες δυνάμεις, όπως το Ισραήλ και η Συρία, ενεπλάκησαν στον πόλεμο και αγωνίστηκαν στο πλευρό διαφορετικών παρατάξεων. Ειρηνευτικές δυνάμεις, όπως η Πολυεθνική Δύναμη στο Λίβανο και η UNIFIL, στάθμευσαν επίσης στην περιοχή.

Η συμφωνία του Ταΐφ το 1989 σηματοδότησε την αρχή του τέλους του πολέμου. Τον Ιανουάριο του 1989, μια επιτροπή διορισμένη από τον Αραβικό Σύνδεσμο άρχισε να διατυπώνει λύσεις για τη διαμάχη. Τον Μάρτιο του 1991, το κοινοβούλιο ψήφισε ένα νόμο αμνηστίας, με τον οποίο δόθηκε χάρη από όλα τα πολιτικά εγκλήματα πριν από την ψήφιση του.[9] Τον Μάιο του 1991, οι πολιτοφυλακές διαλύθηκαν, με εξαίρεση την Χεζμπολάχ, ενώ οι ένοπλες δυνάμεις του Λιβάνου άρχισαν την ανοικοδόμηση σιγά σιγά, ως το μόνο μεγάλο μη θρησκευτικό ίδρυμα.[10] Οι εντάσεις μεταξύ Σουνιτών και Σιιτών παρέμειναν μετά τον πόλεμο.[11]

Η περικαλλής πρωτεύουσα πόλη του Λιβάνου, η Βηρυτός, το "Παρίσι της Μέσης Ανατολής" όπως ονομαζόταν στα χρόνια πριν τον πόλεμο, σωριάστηκε σε ερείπια και ολόκληρη η χώρα μετακύλισε στην άβυσσο του χάους, με ομάδες πολιτικές δρώσες προϊόντος του χρόνου με όρους μαφιόζικων συμμοριών, οδηγώντας τελικώς τον Λίβανο σε ομηρεία στις γειτονικές χώρες και μεγάλα τμήματά του υπό ξενική κατοχή, συριακή και ισραηλινή (Νότιος Λίβανος, εισβολή 1982). Η οικονομία της χώρας για χρόνια προσανατολίστηκε στην εξαγωγή ναρκωτικών, το εμπόριο όπλων και τη διεξαγωγή ποικίλων μορφών λαθρεμπορίου, προκειμένου να χρηματοδοτηθούν οι τεράστιες ανάγκες εξοπλισμού, προπαγάνδας και κατασκοπείας των αντιμαχόμενων παρατάξεων, καθηγμάζοντας στην κυριολεξία τη χώρα, αποσαθρώνοντας τον παραγωγικό ιστό και αφήνοντας την μια χώρα παρία στο επισφαλές διεθνές περιβάλλον του Ψυχρού Πολέμου και της μάχης ΗΠΑ και ΕΣΣΔ για παγκόσμια πρωτοκαθεδρία.

Παράλληλα, η εμφύλια σύρραξη λειτούργησε ως καθρέφτης των ταξικών ανισοτήτων στην κοινωνική δομή, που καλύφθηκαν εν μέρει με την άνοδο οργανώσεων όπως η Χεζμπολάχ, οι οποίες με όπλο τη λαϊκή τους πολιτική και τη στρατιωτική πειθαρχία τους καθώς και την χρηματοδότηση εξωχώριων κέντρων (Ιράν και Συρία στην περίπτωση της Χεζμπολάχ), εισέδυσαν σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής, εκφράζοντας την ταυτότητα επιμέρους εθνοθρησκευτικών θυλάκων και αποτελώντας στην ουσία "κράτος εν κράτει" στην πολύπαθη χώρα.

Ο πόλεμος αυτός λοιπόν, καίτοι ξεκίνησε ως εμφύλιος, αναπόδραστα ενείχε μια ευρύτερη σύγκρουση συμφερόντων και ευσεβών πόθων, από τον παναραβισμό του Νάσερ μέχρι το αλυτρωτικό παλαιστινιακό κίνημα και την προσπάθεια της ΟΑΠ να οικειοποιηθεί τη χώρα ως βάση εξόρμησης στο Ισραήλ, καθορίζοντας την πολιτική της, όσο και από τη δράση αριστερών οργανώσεων που σε συμμαχία με ισλαμιστικές ομάδες αντιδρούσαν στον αμερικανικό ηγεμονισμό. Το πολυφυλετικό μωσαϊκό της λιβανέζικης εθνικής ταυτότητας ενέπλεκε άλλωστε, με τον ένα ή άλλο τρόπο, όλους τους σημαντικούς παίχτες της πολυσήμαντης αυτής γεωγραφικής περιοχής. Η οπληφόρος δε οικονομική υπερδομή και στοχοθεσία, οι αβδηριτισμοί των κρατούντων και ο ανηλεής και πολύρριζος χαρακτήρας της σύρραξης, το μόνο που προοιωνίζονταν ήταν την "αειφορία" των συγκρούσεων και την μέχρι σήμερα παρασιτική μετατροφία της λιβανέζικης κοινωνίας.

Οι βαθύτερες ρίζες του εμφυλίου πολέμου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σταυροφορίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την πτώση της χριστιανικής βυζαντινής Ανατολίας στους μουσουλμάνους Σελτζούκους Τούρκους, οι Βυζαντινοί, έστω και με καχυποψία, ζήτησαν τη βοήθεια του Πάπα τον 11ο αιώνα. Το αποτέλεσμα ήταν μια σειρά πολέμων γνωστών με την ονομασία "Σταυροφορίες", που εξαπέλυσαν οι Φράγκοι για να ανακτήσουν τις πρώην ρωμαϊκές επαρχίες της Ανατολικής Μεσογείου, κυρίως τη Συρία και την Παλαιστίνη.

Ο Λίβανος ήταν στο μονοπάτι της προέλασης των στρατιών της Πρώτης Σταυροφορίας στην Ιερουσαλήμ. Οι Φράγκοι ευγενείς, κατέκτησαν τον σημερινό Λίβανο και τον έκαναν τμήμα των νοτιοανατολικών Σταυροφορικών Κρατών. Το νότιο τμήμα του σημερινού Λιβάνου σχημάτισε το βόρειο σύνορο του Βασιλείου της Ιερουσαλήμ. Το βόρειο μισό της χώρας αποτέλεσε την καρδιά της Κομητείας της Τρίπολης. Παρόλο δε που ο Σαλαντίν επανέκτησε τους Αγίους Τόπους περίπου το 1190 μ.Χ., τα σταυροφορικά κράτη στον Λίβανο και τη Συρία κράτησαν περισσότερο λόγω της καλύτερης αμυντικής τους οργάνωσης.

Αποτέλεσμα της αρχικής φραγκικής κατάκτησης στην περιοχή, υπήρξε η επαφή μεταξύ των Φράγκων και των Μαρωνιτών. Η επαφή αυτή, σε αντίθεση με τις περισσότερες άλλες χριστιανικές κοινότητες στην περιοχή, οδήγησε στην πρόσδεση των Μαρωνιτών στο θρησκευτικό άρμα της Καθολικής Εκκλησίας, γεγονός που οδήγησε στην υποστήριξη της Γαλλίας και της Ιταλίας σε αυτούς κατά τη διάρκεια των επόμενων αιώνων. Οι Μαρωνίτες αποτέλεσαν έτσι "κόκκινο πανί" για τους μουσουλμάνους Δρούζους, πολύ περισσότερο που η ελίτ των Μαρωνιτών αποτελούσε το ισχυρότερο τμήμα της σύνθετης λιβανέζικης ελίτ.

Αποικιοκρατία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τη δεκαετία του 1860, ο Λίβανος βρισκόταν υπό οθωμανική κατοχή. Τα ξένα συμφέροντα, που ήδη διέβλεπαν τη μελλοντική αποσύνθεση της αυτοκρατορίας, παρενέβησαν με έντονο τρόπο στα εσωτερικά πράγματα του Λιβάνου, εκμεταλλευόμενα τη διαίρεση το έτος 1842 της περιοχής του όρους "Λίβανος", μεταξύ Μαρωνιτών και Δρούζων, αναζωπυρώνοντας έτσι τη θρησκευτική διαμάχη, η οποία επανήλθε δυναμικά στο προσκήνιο, προστιθέμενη στις υπάρχουσες κοινωνικές και πολιτικές διαφορές των εθνοτικών αυτών κοινοτήτων. Οι εμφύλιες συγκρούσεις μεταξύ Μαρωνιτών και Δρούζων δεν άργησαν να ξεσπάσουν στην οθωμανική επαρχία του όρους "Λίβανος", καταλήγοντας στο θάνατο 10.000 ανθρώπων.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. UN Human Rights Council. "IMPLEMENTATION OF GENERAL ASSEMBLY RESOLUTION 60/251 OF 15 MARCH 2006 ENTITLED HUMAN RIGHTS COUNCIL"
  2. Commission of Enquiry on Lebanon, 23 November 2006, p.18.
  3. CIA World Factbook. "CIA World Factbook: Lebanon: Refugees and internally displaced persons". CIA World Factbook, 10 September 2012.
  4. "Things Fall Apart: Containing the Spillover from an Iraqi Civil War" By Daniel Byman, Kenneth Michael Pollack, Page. 139
  5. Islam and Assisted Reproductive Technologies, Marcia C. Inhorn, Soraya Tremayne - 2012, p 238
  6. Who are the Maronites?
  7. "Beware of Small States: Lebanon, Battleground of the Middle East", p.62
  8. Halliday,2005: 117
  9. Ex-militia fighters in post-war Lebanon
  10. Lebanon's History: Civil War - Ayman Ghazi
  11. Lebanon: Current Issues and Background - Page 144, John C. Rolland - 2003


Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Lebanese Civil War της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).