Δούκας (λόγιος)

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Ο Δούκας ήταν Βυζαντινός ιστορικός και λόγιος του 15ου αιώνα. Είναι γνωστός για το έργο του Ιστορία που αποτελεί πολύ σημαντική πηγή για την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς το 1453.

Βιογραφικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τόσο το μικρό όνομα του Δούκα όσο και ο χρόνος και τόπος γέννησης του δεν είναι γνωστά. Εικάζεται ότι το βαφτιστικό του όνομα ήταν Μιχαήλ, καθώς από πληροφορίες του ιδίου του Βυζαντινού ιστορικού φέρεται να ήταν εγγονός του Βυζαντινού αξιωματούχου Μιχαήλ Δούκα, ο οποίος στις συγκρούσεις της περιόδου 1341-1347 είχε υποστηρίξει τον Ιωάννη Καντακουζηνό. Πιθανολογείται επίσης ότι γεννήθηκε στη Λέσβο ή στη Φώκαια γύρω στο 1400 επειδή το 1421 ήταν ήδη γραμματέας και σύμβουλός του Γενουάτη ηγεμόνα της Φώκαιας, Τζοβάνι Αντόρνο. Από την ιδιότητα του αυτή φαίνεται ότι ο Δούκας πρέπει να ήταν πολύ μορφωμένος και γλωσσομαθής. Έπειτα υπηρέτησε τους επίσης Γενουάτες, Γατελούζους της Λέσβου, πρώτα το Δορινό και στη συνέχεια το διάδοχό του Δομένικο ως πρεσβευτής του οποίου ανέλαβε διάφορες αποστολές προς τον Τούρκο σουλτάνο Μωάμεθ Β', τον οποίο επισκέφθηκε το 1456 στην Αδριανούπολη προκειμένου να του προσκομίσει το φόρο υποτέλειας της Λέσβου. Ούτε όμως ο χρόνος θανάτου του Δούκα είναι γνωστός αλλά πιθανολογείται ότι πέθανε ή σκοτώθηκε γύρω στο 1470, καθώς η Ιστορία του τελειώνει απότομα (στο μέσο μιας φράσης) και ενώ αφηγείται τα γεγονότα του 1462.

Στην Ιστορία του ο Δούκας δίνει μια περιληπτική περιγραφή των γεγονότων <<από κτίσεως κόσμου>> μέχρι το 1204 και εξιστορεί λεπτομερώς τα γεγονότα από το 1204 μέχρι το 1462. Δίνει πολύ σημαντικές πληροφορίες για τη σταδιακή επέκταση των Οθωμανών και την Μάχη του Κοσσυφοπεδίου (1389) καθώς και για την προετοιμασία της πολιορκίας της Κωνσταντινούπολης, την πολιορκία καθ' εαυτή και την Άλωση της Πόλης από τον Μωάμεθ τον Β' τον Πορθητή.

Ως πηγές χρησιμοποίησε έργα προγενέστερων συγγραφέων, όπως του Νικήτα Χωνιάτη και του Ιωάννη Αναγνώστη αλλά και ιταλικά και τουρκικά κείμενα η δε γλαφυρή του γλώσσα ήταν ένα κράμα αρχαΐζουσας και δημώδους. Η Ιστορία χαρακτηρίζεται από αμεροληψία και πιστότητα στα γεγονότα αν και ο Δούκας υποστήριζε τους ενωτικούς, ίσως επειδή πίστευε ότι μόνο έτσι υπήρχε πιθανότητα να σωθεί η Κωνσταντινούπολη καθώς και επειδή δεν μπορούσε να ανεχτεί τις ακρότητες στις οποίες πολλές φορές κατέφευγαν οι ανθενωτικοί. Για τον δε αρχηγό των ανθενωτικών Γεννάδιο Σχολάριο, τον μετέπειτα πατριάρχη, δε γράφει ούτε μια λέξη. Ο Δούκας δεν ήταν αυτόπτης μάρτυρας της Άλωσης (μάλλον τότε βρισκόταν στην Λέσβο), όπως ο Γεώργιος Φραντζής, παρόλ' αυτά όμως η περιγραφή της είναι ιδιαίτερα παραστατική.

Η Ιστορία σώζεται σε χειρόγραφο κώδικα της Παρισινής Βιβλιοθήκης από το 15ο έως το 16 αιώνα και σε μια ιταλική μετάφραση του 15ου αιώνα και μια ελληνική μεταγλώττιση από κώδικα του 18ου αιώνα.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Ιωάννης Αναστασίου, «Ο ιστορικός Δούκας εξιστορεί τις θρησκευτικές αντιθέσεις στην Πόλη πριν από την Άλωση»,Ελληνική Ιστορική Εταιρεία, Ζ' Πανελλήνιο Ιστορικό Συνέδριο-Πρακτικά, Αθήνα, 1986, σελ.7-14