Ευστάθιος Θεσσαλονίκης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Μέρος της αγιογραφίας του Ευσταθίου του Θεσσαλονικέως από το Καθολικό της Μονής Βατοπεδίου, (1312).

Ο Ευστάθιος Θεσσαλονίκης (περ. 1115 – 1195/6) ήταν Βυζαντινός λόγιος και κληρικός. Γέννημα-θρέμμα Κωνσταντινοπολίτης, έγινε Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης περίπου το 1178. Είναι ιδιαίτερα γνωστός για την ιστορία του αναφορικά με τη λεηλασία της Θεσσαλονίκης από τους Νορμανδούς το 1185 (στην οποία αιχμαλωτίστηκε προσωρινά), [1] αλλά και τα ερμηνευτικά σχόλιά του για τον Όμηρο.

Η ζωή του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Υπήρξε μοναχός στην Ιερά Μονή Αγίου Φλώρου της Κωνσταντινούπολης και μετέπειτα σύμβουλος επί των δεήσεων, «μαΐστωρ ρητόρων» (δηλαδή καθηγητής ρητορικής) και διάκονος της εκκλησίας της Κωνσταντινούπολης. Έγινε επίσκοπος Μύρων και τελικά Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης γύρω στα 1178, όπου παρέμεινε μέχρι το θάνατό του. Τους επικήδειους λόγους του διάβασαν οι Ευθύμιος ο Μέγας και Μιχαήλ Χωνιάτης, αποσπάσματα των οποίων σώζωνται σε βιβλιοθήκη της Οξφόρδης. Ο μαθητής του Νικήτας Χωνιάτης τον επαίνεσε, επίσης, ως τον πιο καλλιεργημένο άνθρωπο της γενιάς του, κάτι που είναι δύσκολο να αμφισβητήσει κανείς ιστορικά.

Το έργο του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Προθεωρία τῆς τοιαύτης συγγραφῆς

Πόλεων ἁλώσεις ἱστορούμεναι εἴτε συγγραφόμεναι μεθόδοις διοικοῦνται ὡς τὰ πολλὰ ταῖς αὐταῖς. Οὔτε δὲ ἁπάσας τὰς ἐπιβαλλούσας ἠναγκασμένως ὁ γράφων διαχειρίσεται, οὐδὲ μὴν τὰς ἀμφοτέρωθι χρηστὰς ὡσαύτως διοικονομήσεται· ἀλλὰ καθιστορῶν μὲν καὶ ἀπαθῶς γράφων καὶ θεολογήσει ἔστιν οὗ καὶ πρὸς φύσεως λόγον ἐμπλατυνεῖται καὶ τὴν φράσιν δὲ ψιμυθιώσει πρὸς κάλλος ἀφειδέστερον καὶ τοπογραφήσει καὶ ἐκφράσεσιν ἐναγλαΐσεται καὶ ὅλως, οἷα ἔξω πάθους λαλῶν, πολλὰ διαθήσεται πρὸς χάριν ἀκοῆς, οὐκ ἀφέξεται δὲ οὐδὲ τῶν ὡς εἰκός, στοχαζόμενος αὐτὸς ἐνταῦθά γε, ὅτι μηδὲ παρῆν τοῖς ἀφηγουμένοις κακοῖς, ὡς καὶ παθαίνεσθαι καὶ αὐτὰ δὴ φράζειν ἐκεῖνα...

— Από την εισαγωγή του «Ιστορικού της Αλώσεως της Θεσσαλονίκης»

Ο Ευστάθιος έγραψε εκτενώς σχόλια για αρχαίους ποιητές, θεολογικές πραγματείες, ομιλίες, επιστολές, εγκώμια, επιτάφιους, καθώς και μια ιστορία της άλωσης της Θεσσαλονίκης το 1185.
Αναλυτικά, τα σημαντικότερα έργα του είναι τα ακόλουθα: [2]

  1. «Ιστορικόν της Αλώσεως της Θεσσαλονίκης υπό των Νορμανδών». Πρόκειτα για μαρτυρία του ίδιου τόσο της άλωσης όσο και των δεινών που υπέφεραν οι πολίτες κατόπιν [1]. Στις πρώτες σελίδες των απομνημονευμάτων του, ο Ευστάθιος περιγράφει τις πολιτικές εξελίξεις στην Κωνσταντινούπολη από το θάνατο του Μανουήλ Α΄ Κομνηνού ως τη σύντομη βασιλεία του Αλέξιου Β΄ Κομνηνού και το σφετεριστή Ανδρόνικο Α’ Κομνηνό. Στις γραμμές του περιλαμβάνει επίσης σχόλια για τις πράξεις ευγενών και άλλων σημαντικών προσωπικοτήτων της εποχής.
  2. «Παρεκβολαὶ εις την Ομήρου Ιλιάδα καὶ Οδύσσειαν». Δεν πρόκειτα για δικά του κείμενα, αλλά για συλλογή από πονήματα προηγουμένων σχολιαστών. Η απέραντη αυτή συλλογή δείχνει υψηλού επιπέδου επιμέλεια εκ μέρους του Ευστάθιου, ώστε να διασφαλίσει το σεβασμό απέναντι στις αυθεντικές πηγές. Οι Παρεκβολές αποτελούν το κορυφαίο μεσαιωνικό σύγγραμμα σχετικά με τα Ομηρικά έπη, ιδίως αφού οι πηγές του Ευστάθιου που ήταν διαθέσιμες στις τότε βιβλιοθήκες της Κωνσταντινούπολης (Αρίσταρχος Σαμοθράκης, Ζηνόδοτος, Αριστοφάνης ο Βυζαντινός, Δειπνοσοφιστές) μας έχουν χαθεί.
  3. Παρατηρήσεις για τον Διονύσιο τον Περιηγητή, που αφιέρωσε στον Ιωάννη Δούκα, γιό του Ανδρόνικου Καματηρού. Το βιβλίο αυτό μας μεταφέρει αρκετό περιεχόμενο από τις «Γεωγραφίες των Ελλήνων» του Διονυσίου.
  4. Σχόλια για τον Πίνδαρο. Δυστυχώς, μόνο η εισαγωγή τους διασώζεται σήμερα.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Angold, Michael (1995). Church and society in Byzantium under the Comneni, 1081–1261. Cambridge University Press. σελ. 179–196. ISBN 0-521-26432-4.  (αγγλικά)
  • Kazhdan, Alexander, επιμ. (1991). Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford University Press. σελ. 754. ISBN 978-0-19-504652-6.  (αγγλικά)
  • Magdalino, Paul (2002), The Empire of Manuel I Komnenos, 1143–1180, Cambridge University Press, ISBN 0-521-52653-1, http://books.google.com/books?id=0cWZvqp7q18C  (αγγλικά)
  • Smith, William (editor); Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, "Eustathius (7)", Boston, (1867)
  • Schaff, Philip, Eustathius of Thessalonica, from History of the Christian Church, 1882. (αγγλικά)
  • Eustathius. Eustathii archiepiscopi Thessalonicensis commentarii ad Homeri Iliadem pertinentes, vols. 1-4 (ed. Marchinus van der Valk). Leyden: Brill, 1:1971; 2:1976; 3:1979; 4:1987. (λατινικά)
  • Κονιδάρης Ιωάννης, Η μοναστική ζωή στον 12ο αιώνα μέσα από το έργο του Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης Ευσταθίου, Πρακτικά Δ´ Επιστημονικού Συμποσίου «Χριστιανική Θεσσαλονίκη: από της εποχής των Κομνηνών μέχρι και της Αλώσεως της Θεσσαλονίκης υπό των Οθωμανών (1430)» [Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης του Δήμου Θεσσαλονίκης. Αυτοτελείς Εκδόσεις αρ. 10] Θεσσαλονίκη 1992, σσ. 133-141
  • Χρονικά των αλώσεων της Θεσσαλονίκης, εκδόσεις ΑΓΡΑ, 2010, ISBN 978-960- εκδ. ISBN 978-960-325-857-5
Wikisource logo
Στη Βικιθήκη υπάρχει υλικό που έχει σχέση με το θέμα:
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Eustathius of Thessalonica της Αγγλόγλωσσης Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).