Βονιφάτιος ο Μομφερατικός

Ο Βονιφάτιος ο Μομφερρατικός (Bonifacio I del Monferrato, 1150 -1207) ήταν Μαρκήσιος του Μομφερράτου - Montferrato (Ιταλία) (1192-1207) και Βασιλιάς της Θεσσαλονίκης (1204-1207) και ένας από τους ηγετικούς αρχηγούς της Δ΄ Σταυροφορίας. Τρίτος γιος του Γουλιέλμου Ε΄ του Μομφερράτου και της Ιουδήθ της Βαβεμβέργης, γεννημένος μετά την επιστροφή του πατέρα του από την Β΄ Σταυροφορία.

Νεώτερος αδελφός του Γουλιέλμου, κόμητος της Γιάφα και της Ασκαλόν, και του Κονράδου των Ιεροσολύμων.

Ιπποτικά κατορθώματα

Η στέψη του Βονιφάτιου του Μομφεράτου ως αρχηγός της Δ΄ Σταυροφορίας - έργο του Henri Decaisne (1840)

Οι νεανικές συμμετοχές του σε εκστρατείες την δεκαετία του 1170 ήταν αιτία να υμνηθεί από τον φίλο του τροβαδούρο Ραιμπώ ντε Βακέιρας σαν υπόδειγμα ιππότη. Διέσωσε την Ιακωβίνα του Βεντιμίλια από τον θείο της, Κόμη Όθωνα, που ήθελε να την απαγάγει για να μη διεκδικήσει την κληρονομιά της, και την έστειλε στην Σαρδηνία.

Όταν ο Αλβέρτος Μαλασπίνα, σύζυγος μιας από τις αδελφές του Βονιφάτιου, απήγαγε την Σαλντίνα ντε Μαρ από επιφανή Γενοβέζικη οικογένεια, την έσωσε και την παρέδωσε στον αγαπημένο της, Πονσέ του Αγκιλάρ. Όπως και η υπόλοιπη οικογένεια του, υποστήριζε τον Γερμανό αυτοκράτορα Φρειδερίκο Α΄ Βαρβαρόσσα στους πολέμους του κατά της Λομβαρδικής Ένωσης.

Ο μεγάλος του αδελφός, Γουλιέλμος, πέθανε το 1177, αμέσως μετά τον γάμο του με την Σιβύλλα, διάδοχο του βασιλείου των Ιεροσολύμων. Ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Μανουήλ Α΄ Κομνηνός πρόσφερε την κόρη του, Μαρία Κομνηνή, σε έναν από τους γιους του Γουλιέλμου Ε΄ του Μομφερατικού. Ο μόνος ελεύθερος ήταν ο μικρός αδελφός του, Ρενιέ, που δολοφονήθηκε με την επανάσταση κατά του αυτοκράτορα Ανδρόνικου.

Το 1183, ο ανιψιός του, Βαλδουίνος Ε΄, στέφθηκε συμβασιλέας των Ιεροσολύμων. Ο πατέρας του, Γουλιέλμος Ε΄, πήγε να υποστηρίξει τον εγγονό του, αφήνοντας στο Μομφεράτ τους γιους του Κονράδο και Βονιφάτιο. Ο Κονράδος αναχώρησε για την Ανατολή (1187), ενώ ο αυτοκράτορας Ισαάκιος Β΄ Άγγελος προκειμένου να ανανεώσει την συμμαχία προσέφερε την αδελφή του Θεοδώρα στον Βονιφάτιο. Αλλά ο Βονιφάτιος είχε ήδη παντρευτεί για δεύτερη φορά, ενώ ο Κονράδος ήταν ήδη πρόσφατα χήρος.

Το 1189 έγινε αντιβασιλιάς για λογαριασμό του Θωμά Α΄ της Σαβοΐας, γιου του ξαδέλφου του, Ουμβέρτου Γ΄, για δύο χρόνια. Ο νέος αυτοκράτορας Ερρίκος ΣΤ΄ της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας τον έχρισε κόμη της Ίνκιζα, και ξέσπασε 15ετής πόλεμος με τις γειτονικές πόλεις Άστι και Αλεσάντρια. Ο Βονιφάτιος τάχθηκε με την ομάδα της Κρεμόνας, ενώ οι δύο πόλεις με το Μιλάνο. Ο Βονιφάτιος τις νίκησε τελικά στο Μοντίλιο τον Ιούνιο του ίδιου έτους. Στο Κουάρτο έσωσε τον κουνιάδο του Αλμπέρτο του Μαλασπίνα όταν έπεσε από το άλογο του. Τελικά αναδείχθηκε μαρκήσιος του Μομφερράτου μετά τον θάνατο του πατέρα του (1191), και την δολοφονία του αδελφού του Κονράδου (1192).

Τον Ιούνιο του 1194, διορίστηκε από τον Γερμανό αυτοκράτορα Ερρίκο ΣΤ΄ ως ένας από τους στρατιωτικούς του αρχηγούς στην Σικελία. Εκεί έγινε φορέας ενός ακόμα κατορθώματος προστατεύοντας τον αυτοκράτορα με την ασπίδα του, πράξη που υμνήθηκε σημαντικά από τους τροβαδούρους μετά από την επιτυχή λήξη της εκστρατείας. Την δεκαετία 1180 - 1190 έγινε ο μεγαλύτερος δέκτης της εποχής σε τροβαδούρους και ποιητική ιπποσύνη.

Αρχηγός της Δ΄ Σταυροφορίας, και κλοπή της αρχηγίας από τον Δάνδολο

Όταν ο εκλεγμένος αρχηγός της Δ΄ Σταυροφορίας Θεοβάλδος Γ΄ της Καμπανίας πέθανε πολύ πρόωρα το 1201, ο Βονιφάτιος εξελέγη νέος αρχηγός σαν ικανός και έμπειρος. Ήταν η καλύτερη ευκαιρία γι' αυτόν να αποκαταστήσει το κύρος του μετά τις αποτυχίες του στην Ιταλία. Η οικογένεια του είχε αναδείξει δύο βασιλείς στα Ιεροσόλυμα, τον αδελφό του Κονράδο, και τον ανιψιό του Βαλδουίνο.

Ο ξάδελφος του Βονιφάτιου, Φίλιππος της Σουαβίας, παντρεύτηκε την Ειρήνη Αγγελίνα, κόρη του εκθρονισμένου αυτοκράτορα Ισαάκιου Β΄ Άγγελου. Τα Χριστούγεννα του 1201 συναντήθηκε με τον Αλέξιο Άγγελο γιο του Ισαάκ Β΄, δραπετεύοντας από την συνοδεία του θείου του Αλέξιου Γ΄ Άγγελου. Συζήτησαν το πιθανό ενδεχόμενο χρήσης του Σταυροφορικού στρατού, προκειμένου να διεκδικήσει ο Αλέξιος τα δικαιώματα του στον θρόνο από τον σφετεριστή θείο του.

Στην συνέχεια, ο Βονιφάτιος κατέφυγε στον πάπα της Ρώμης Ιννοκέντιο Γ΄ να ζητήσει την γνώμη του, και αν προχωρήσει η επέμβαση να πάρει την ευλογία του. Αλλά ο πάπας του είπε να μην ασχοληθεί καθόλου σε επιθέσεις κατά των χριστιανών ούτε καν στους Ορθόδοξους βυζαντινούς.

Ο Σταυροφορικός στρατός είχε χρέη στον δόγη της Βενετίας Ερρίκο Δάνδολο, που είχε εξοπλίσει τον στόλο τους. Ο γηραιότατος δόγης τους ζήτησε να χτυπήσουν τις πόλεις Τεργέστη, Μόλι και Ζαντάρ, προτού πλεύσουν προς το Κάιρο, πόλεις που και ο πάπας ήταν εξοργισμένος μαζί τους. Ο Σταυροφορικός στρατός τις χτύπησε και ο πάπας ενθουσιασμένος έδωσε στον Ερρίκο Δάνδολο την αρχηγία της Σταυροφορίας.

Ο Αλέξιος Άγγελος πήγε στον γηραιό δόγη του εξήγησε τα αιτήματα του και του ζήτησε να πείσει τον πάπα. Ο Ερρίκος Δάνδολος προσπάθησε να αλλάξει γνώμη στον Πάπα, λέγοντας του ότι ο νέος αυτοκράτορας θα στρέψει την θρησκεία του βυζαντινού κράτους στον Καθολικισμό, επιτυγχάνοντας την ένωση των δύο εκκλησιών (1203). Ο πάπας ενθουσιάστηκε και έδωσε την συγκατάθεση του.

Βασιλιάς της Θεσσαλονίκης

Ενώ του είχαν εγγυηθεί ότι θα είναι ο νέος αυτοκράτορας της Λατινικής Αυτοκρατορίας της Κων/πολης μετά την κατάληψη της πόλης από τους Σταυροφόρους, οι Βενετοί και ο δόγης τους έθεσαν βέτο λόγω των καλών σχέσεων που είχε πρωτύτερα με τους κατακτημένους. Έτσι, πρώτος Λατίνος αυτοκράτορας εξελέγη ο Βαλδουίνος, κόμης της Φλάνδρας. Ο Βονιφάτιος εξοργίστηκε και για να τον εξευμενίσουν του έδωσαν το βασίλειο της Θεσσαλονίκης, όπως και περιοχές της Κρήτης. Το δικαιολόγησαν λόγω του μικρού αδελφού του Ρενιέ με τον γάμο του με την Μαρία Κομνηνή (1180) που ήταν παλιότερα βασιλιάς της Θεσσαλονίκης και είχε από αυτόν τα δικαιώματα του.

Την Κρήτη την πούλησε αμέσως στους Βενετούς. Οι Θεσσαλονικείς παραδόθηκαν εύκολα στον Μομφερράτο, αφού μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης δεν ήταν διατεθειμένοι να αντισταθούν. Διαπραγματεύθηκαν πριν την παράδοση τους, ζητώντας μονάχα διατήρηση των προνομίων τους, κάτι που ο Βονιφάτιος συμφώνησε. Είναι ο ιδρυτής του βασιλείου της Θεσσαλονίκης που θα διατηρηθεί για 20 χρόνια.

Εύκολη κατάληψη των Αθηνών

Στο μαρκήσιο Βονιφάτιο Μομφερατικό, γνωστό στρατηγό της άλωσης της Κων/πόλεως παραχωρήθηκε ήδη από το Σεπτέμβριο του 1204 το ιδρυθέν τότε Φραγκικό βασίλειο της Θεσσαλονίκης, το οποίο περιελάμβανε και την χώρα των Αθηνών. Έτσι οδηγήθηκε ο Βονιφάτιος προς κατάκτηση των περιοχών του. Η Αθήνα μετά της Ακροπόλεως καταλήφθηκαν αμαχητί. Η πόλη είχε παραμεληθεί τελείως υπό των Βυζαντινών και από αρκετών δε ετών στερούταν διοικητικής κεφαλής. Η «θρυλούμενη και χρυσή πόλη Αθήνα η «πάλαι μεν μήτηρ σοφίας παντοδαπής και πάσης καθηγεμών αρετής» στις παραμονής της Δ΄ Σταυροφορίας καταπιεσμένη από τους φόρους και την απληστία των αρχόντων και λησμονημένη από τους ανθρώπους, είχε χάσει, σύμφωνα με την μαρτυρία του Μιχαήλ Χωνιάτη, την παλαιά της δόξα και είχε μεταβληθεί σε μικρό και «αοίκητο χωριό» . Εξουθενωμένη η πόλη και από τους πολέμους αντίστασης κατά του Λέοντα Σγουρού, οι Φράγκοι χωρίς να δώσουν μάχη, κυριεύουν την πόλη και εγκαθίστανται εκεί.

Ο Βονιφάτιος σκοτώθηκε στην επιδρομή των Βουλγάρων στην Θεσσαλονίκη στην μάχη της Μοσυνούπολης και η κεφαλή του στάλθηκε στον τσάρο Καλογιάννη.

Κληρονόμοι

Το 1204 είχε κάνει ήδη δύο γάμους και παιδιά του ήταν :

• Γουλιέλμος ΣΤ΄ ο Μομφερατικός (1173 - 1226)
• Βεατρίκη
• Αγνή η Μομφερατική (πέθανε το 1207) που παντρεύτηκε τον Λατίνο αυτοκράτορα Ερρίκο της Φλάνδρας.

Το 1204 παντρεύτηκε στην Κωνσταντινούπολη την Μαργαρίτα της Ουγγαρίας, κόρη του βασιλιά Μπέλα Γ΄ της Ουγγαρίας και χήρα του αυτοκράτορα Ισαάκιου Β΄ Άγγελου. Γιος τους ο Δημήτριος Μομφερατικός (1205 - 1230), βασιλιάς της Θεσσαλονίκης.

Πηγές

• Linskill, Joseph (1964). The Poems of the Troubadour Raimbaut de Vaqueiras.
• Magoulias (1984). O City of Byzantium, Annals of Niketas Choniates. Vaqueiras, Raimbaut de. The Epic Letter
• Villehardouin, Geoffrey de . "The Conquest of Constantinople", Chronicles of the Crusades.
• Ιστοσελίδα Δήμου Πειραιά http://www.portnet.gr/texn-poli/politistika/Porto_leone.htm