Ιωάννης Κομνηνός Τζελέπης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Ιωάννης Κομνηνός Τζελέπης
Γενικές πληροφορίες
Γέννηση 1112[1]
Θάνατος 12ος αιώνας
Χώρα πολιτογράφησης Βυζαντινή Αυτοκρατορία
Θρησκεία Ισλάμ
Οικογένεια
Τέκνα d:Q2375924
Σουλεϊμάν Σαχ
Γονείς Ισαάκιος Κομνηνός
Αδέλφια Ανδρόνικος Α΄ Κομνηνός

O Ιωάννης Κομνηνός ή Τζελέπης (γεν. περί το 1112) ήταν μεγαλύτερος γιος του Σεβαστοκράτωρ Ισαάκιου Κομνηνού και της Ειρήνης των Βαγρατιδών, εγγονός του Βυζαντινού αυτοκράτορα Αλέξιου Α΄ Κομνηνού.[2] Δεν υπάρχουν πολλές πληροφορίες σχετικά με την μητέρα του, το πιθανότερο καταγόταν από την Ρωσία.[3] Στην νεότητα του ακολούθησε στην εξορία τον πατέρα του και τον μικρότερο αδελφό του Ανδρόνικο που στασίασαν απέναντι στον θείο τους Ιωάννη Β΄ Κομνηνό.[4] Διέσχισαν την Μικρά Ασία, την Ανατολική και κατέληξαν στο Αρμενικό Βασίλειο της Κιλικίας όπου ο Ιωάννης παντρεύτηκε για λίγο σε πρώτο γάμο μία κόρη του Λέων Α΄ της Αρμενίας.

Όταν συμφιλιώθηκε ο πατέρας του με τον θείο του η οικογένεια επέστρεψε στην Βυζαντινή αυτοκρατορία στην αυλή του Ιωάννη Β΄ (1138) αλλά την επόμενη χρονιά οι Ντανισμεντίδες επιτέθηκαν στην Νεοκαισάρεια (1139). Ο Ιωάννης Κομνηνός δραπέτευσε στο Σουλτανάτο του Ρουμ έγινε δεκτός με ενθουσιασμό από τον Σουλτάνο Μασούντ Α΄ που του έδωσε σύζυγο την κόρη του, ασπάστηκε το Ισλάμ και πήρε το όνομα "Τζελέπης"'. Οι σύγχρονες ιστορικές έρευνες έδειξαν ότι η Οθωμανική Δυναστεία κατάγεται από τον Τζελέπη και την μουσουλμάνα σύζυγο του αν και δεν είναι βέβαιο.

Εξορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Υπέρπυρον του αυτοκράτορα Ιωάννη Β΄ Κομνηνού, θείου του Ιωάννη Τζελέπη.

Οι σχέσεις ανάμεσα στον Ισαάκιο και τον μεγαλύτερο αδελφό του Ιωάννη Β΄ αρχικά ήταν καλές αλλά σταδιακά χειροτέρευσαν, μετά το 1130 αποξενώθηκαν πλήρως. Δεν υπάρχουν σαφείς πληροφορίες σχετικά με την αιτία, όπως γράφουν οι συγγραφείς Νικήτας Χωνιάτης και Ιωάννης Κίνναμος ο Ιωάννης Β΄ ήταν έντονα δυσαρεστημένος με τις φιλοδοξίες του αδελφού του στον θρόνο.[5][6] Η σύγκρουση ξεκίνησε όταν έστεψε ο Ιωάννης Β΄ τον μεγαλύτερο γιο του Αλέξιο Κομνηνό Συναυτοκράτορα (1122).[7] Την εποχή που ο Ιωάννης Β΄ είχε εκστρατεύσει στο Σουλτανάτο του Ρουμ ο Ισαάκιος ενεπλάκη σε συνωμοσία για την ανατροπή του (1130). Μετά την αποκάλυψη του γεγονότος ο Ισαάκιος δραπέτευσε μαζί με τους δύο του γιους στην αυλή του Ντανισμεντίδη Εμίρη στην Μαλάτεια.[8] Ο Ιωάννης συνόδευσε τον πατέρα του και τον αδελφό του στις περιοδείες τους στην εξορία το διάστημα αυτό ταξίδευσε στις περισσότερες πόλεις σε Μικρά Ασία και την Ανατολή με στόχο την αναζήτηση συμμάχων είτε μουσουλμάνων είτε χριστιανών απέναντι στον αδελφό του.[9][10]

Από την Μαλάτεια ταξίδευσε στην Τραπεζούντα, ο κυβερνήτης της πόλης Κωνσταντίνος Γαβράς συγκρούστηκε με την Βυζαντινή αυτοκρατορία (1126) και αποστασιοποιήθηκε στην Χαλδία σαν ανεξάρτητος πρίγκιπας.[11] Ο Μιχαήλ ο Σύριος γράφει ότι τον χειμώνα του 1130 - 1131 ο Ισαάκ συνάντησε τον Γαβρά και δημιούργησε συμμαχία εναντίον του αδελφού του στην οποία συμμετείχε ο Εμίρης της Μαλάτειας και ο Σουλτάνος του Ρουμ Μεσούντ Α΄ (1095 – 1156).[12] Ο Ισαάκιος πήγε στο Αρμενικό Βασίλειο της Κιλικίας και προσπάθησε να πείσει τον Λέων Α΄ της Αρμενίας να ενωθεί μαζί τους στην συμμαχία. Ο Ισαάκιος έγινε δεκτός με τιμές στην Κιλικία, ο Ιωάννης παντρεύτηκε μία από τις κόρες του Λέοντα και δέχτηκε σαν προίκα την Μοψουεστία και τα Άδανα. Σύντομα όμως συγκρούστηκε και με τον Λέοντα, δραπέτευσε στην αυλή του Σουλτάνου Μεσούντ Α΄ εγκαταλείποντας τα δώρα του στην Κιλικία.[13]

Αποστασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η συμμαχία του Ισαάκιου απέτυχε πλήρως, η θέση του Ιωάννη Β΄ ενισχύθηκε σημαντικά όταν κατέκτησε το Πριγκιπάτο της Αντιόχειας, μετά την Συριακή εκστρατεία (1137 - 1138) οι οπαδοί του Ισαάκιου άρχισαν να αποσύρονται.[14] Ο Ισαάκιος αναζήτησε συμφιλίωση με τον αδελφό του, ο Ιωάννης Β΄ την δέχτηκε με ενθουσιασμό την άνοιξη του 1138 μετά την επιστροφή του από την Αντιόχεια και συγχώρεσε τον αδελφό του. Ο Νικήτας Χωνιάτης γράφει ότι ο αυτοκράτορας ήταν περισσότερο ενθουσιασμένος επειδή συμφιλιώθηκε με τον αδελφό του παρά με τις κατακτήσεις του.[15][4]

Την επόμενη χρονιά συνόδευσε τον θείο του Ιωάννη Β΄ σε εκστρατεία εναντίον του Ντανισμεντίδη σουλτάνου Μελίκ Μεχμέτ στην Νεοκαισάρεια, ένα επεισόδιο με τον θείο του στάθηκε η αφορμή να αποστατήσει στο Τουρκικό στρατόπεδο.[16] Ο Ιωάννης Β΄ ζήτησε από τον ανεψιό του να παραδώσει το άλογο του σε κάποιο πεζό Λατίνο ιππότη, ο Ιωάννης αρνήθηκε, προσκάλεσε τον Λατίνο ιππότη σε μονομαχία και τον νίκησε. Ο Ιωάννης Β΄ έδωσε στον Λατίνο το άλογο του ανεψιού του με την βία, ο ανεψιός εξοργισμένος ανέβηκε σε ένα νέο άλογο, μπήκε στο Τουρκικό στρατόπεδο και δήλωσε την υποταγή του στον Σουλτάνο. Ο Μελίκ Μεχμέτ που τον γνώριζε και τον συμπαθούσε από την εποχή της εξορίας του τον δέχτηκε με ενθουσιασμό, ο Ιωάννης έδωσε όλες τις πληροφορίες στους Τούρκους σχετικά με τις αδυναμίες του Βυζαντινού στρατού και την έλλειψη προμηθειών, οι πληροφορίες αυτές βοήθησαν σημαντικά τους Τούρκους να αποκρούσουν και να εκδιώξουν τον Ιωάννη Β΄ και τον στρατό του από την Νεοκαισάρεια.[17]

Πιθανός γενάρχης της Οθωμανικής δυναστείας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ιωάννης Κομνηνός μεταφέρθηκε στην αυλή του Σελτζούκου Σουλτάνου Μεσούντ Α΄, εκεί ασπάστηκε το Ισλάμ και πήρε μία από της κόρες του Σουλτάνου για σύζυγο, ο Μακάριος Μελισσηνός που έζησε τον 16ο αιώνα και πλαστογράφησε τον Σφραντζή καταγράφει το όνομα της συζύγου του "Καμερώ".[18][4][19] Οι μετέπειτα πληροφορίες σχετικά με την ζωή του βρίσκονται στην αφάνεια, ελάχιστα είναι γνωστά σχετικά με την παρουσία του στο Ικόνιο όπως και το έτος θανάτου του.[20] Δέχτηκε τεράστιες εκτάσεις γής από τους Τούρκους, τον τίμησαν ιδιαίτερα και τον σεβόντουσαν χάρη στην μεγάλη προσαρμογή του με τους Άραβες.[21][22] Η σύζυγος του ήταν η ίδια αρχηγός του Τουρκικού στρατού, απέκρουσε επιτυχώς τους Βυζαντινούς όταν ο ξάδελφος του Μανουήλ Α΄ Κομνηνός επιτέθηκε στο Ικόνιο, ο Ιωάννης πιθανότατα πέθανε τότε.[23][24]

Το προσωνύμιο "Τζελέπης" αποτελεί την Ελληνική απόδοση του αντίστοιχου Τουρκικού ονόματος "Σελεμπί", ένας όρος που σημαίνει "λόρδος" ή "ευγενής εκ γενετής".[25] Ο ψευδογράφος του Φραντζή το απορρίπτει ωστόσο γράφοντας ότι το όνομα Τζελέπης υποδεικνύει ίσως κάποιο άλλο πρόσωπο.[18] Οι μετέπειτα παραδόσεις λένε ότι ο γιος του Ιωάννη και της Καμερώ ήταν ο Σουλεϊμάν Σαχ, εγγονός τους ο Ερτογρούλ και δισέγγονος τους ο Οσμάν Α΄ ιδρυτής της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.[26] Ο Μωάμεθ Β΄ ο Πορθητής όταν κατέκτησε την Κωνσταντινούπολη ισχυρίστηκε ότι είναι ο νόμιμος διάδοχος της αυτοκρατορίας σαν απ΄ ευθείας απόγονος των Κομνηνών.[4][27][28] Ο Κωνσταντίνος Βαρζός απορρίπτει τις παραδόσεις αυτές σαν εφεύρεση του Μωάμεθ Β΄ με τον ισχυρισμό ότι δεν ταιριάζουν οι ημερομηνίες, δεν αποκλείεται ωστόσο και η περίπτωση να είχε ο Σουλεϊμάν Σαχ σχέση με κάποια κόρη ή εγγονή του Ιωάννη.[29]

Οικογένεια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Νυμφεύτηκε πρώτα το 1131 την κόρη του Λέων Α΄ της Αρμενίας, κυρίου των βουνών της Μικράς Αρμενίας (Κιλικίας) και γιος του ήταν ο:

  • Ισαάκιος, απεβίωσε από βασανιστήρια.

Έπειτα έκανε δεύτερο γάμο το 1140 με την κόρη του σουλτάνου των Σελτζούκων Μεσούντ του Ικονίου και γιος του ήταν ο:

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 Ανακτήθηκε στις 23  Νοεμβρίου 2018.
  2. Κωνσταντίνος Βαρζός (1984), "Η Γενεαλογία των Κομνηνών", σσ. 254, 480
  3. Jurewicz 1970, σσ. 36–37
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Norwich, John Julius (1996). Byzantium: The Decline and Fall. New York: Alfred A. Knopf, σελ. 81–82. ISBN 0-679-41650-1. 
  5. Κωνσταντίνος Βαρζός (1984), "Η Γενεαλογία των Κομνηνών", σ. 239
  6. Magdalino 2002, σ. 193
  7. Λινάρδου Καλλιρρόη (2016), "Αυτοκρατορικές πλαστοπροσωπίες: Μεταμφιεσμένα πορτρέτα ενός Κομνηνού πρίγκιπα και του πατέρα του", σ. 158
  8. Κωνσταντίνος Βαρζός (1984), "Η Γενεαλογία των Κομνηνών", σ. 239
  9. Magdalino 1993, σ. 193
  10. Κωνσταντίνος Βαρζός (1984), "Η Γενεαλογία των Κομνηνών", σσ. 240–241
  11. Κωνσταντίνος Βαρζός (1984), "Η Γενεαλογία των Κομνηνών", σσ. 239-241
  12. Κωνσταντίνος Βαρζός (1984), "Η Γενεαλογία των Κομνηνών", σ. 241
  13. Κωνσταντίνος Βαρζός (1984), "Η Γενεαλογία των Κομνηνών", σ. 241
  14. Κωνσταντίνος Βαρζός (1984), "Η Γενεαλογία των Κομνηνών", σ. 243
  15. Κωνσταντίνος Βαρζός (1984), "Η Γενεαλογία των Κομνηνών", σσ. 243-244
  16. Κωνσταντίνος Βαρζός (1984), "Η Γενεαλογία των Κομνηνών", σ. 481–482
  17. Κωνσταντίνος Βαρζός (1984), "Η Γενεαλογία των Κομνηνών", σσ. 482–483
  18. Κωνσταντίνος Βαρζός (1984), "Η Γενεαλογία των Κομνηνών", σ. 482
  19. O city of Byzantium: annals of Niketas Choniatēs By Nicetas Choniates, Harry J. Magoulias, pg. xxiv
  20. Κωνσταντίνος Βαρζός (1984), "Η Γενεαλογία των Κομνηνών", σ. 485
  21. Jurewicz 1970, σ. 36.
  22. Κωνσταντίνος Βαρζός (1984), "Η Γενεαλογία των Κομνηνών", σ. 483
  23. Jurewicz 1970, σ. 36.
  24. Κωνσταντίνος Βαρζός (1984), "Η Γενεαλογία των Κομνηνών", σ. 483
  25. Jurewicz 1970, σ. 36 (Σημείωση 55).
  26. Jurewicz 1970, σ. 36.
  27. Jurewicz 1970, σ. 36.
  28. Κωνσταντίνος Βαρζός (1984), "Η Γενεαλογία των Κομνηνών", σ. 484
  29. Κωνσταντίνος Βαρζός (1984), "Η Γενεαλογία των Κομνηνών", σσ. 484–485 (Σημείωση 27)

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Βαρζός, Κωνσταντίνος (1984). Η Γενεαλογία των Κομνηνών. A. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών. http://www.kbe.auth.gr/sites/default/files/bkm20a1.pdf. 
  • Jurewicz, Oktawiusz (1970). Andronikos I. Komnenos (in German). Amsterdam: Adolf M. Hakkert.
  • Magdalino, Paul (2002) [1993]. The Empire of Manuel I Komnenos, 1143–1180. Cambridge: Cambridge University Press.
  • Norwich, John Julius (1996). Byzantium: The Decline and Fall. New York: Alfred A. Knopf
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα John Tzelepes Komnenos της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).