Δισακχαρίτης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Με το όνομα δισακχαρίτης (αγγλ.: disaccharide) φέρεται ένα «διπλό σάκχαρο», δηλαδή ένας υδατάνθρακας όπως το καλαμοσάκχαρο, το οποίο σχηματίζεται όταν δύο μονοσακχαρίτες υποβληθούν σε μια αντίδρασης συμπύκνωσης, η οποία περιλαμβάνει την εξάλειψη ενός μικρού μορίου, όπως του νερού. Όπως οι μονοσακχαρίτες, έτσι και οι δισακχαρίτες, σχηματίζουν ένα υδατικό διάλυμα όταν διαλύονται στο νερό.

Από τα πιο γνωστά παραδείγματα είναι η σακχαρόζη (συστατικό των φρούτων και η κυριότερη πηγή γλυκόζης για τους ζωϊκούς οργανισμούς), η λακτόζη (το σάκχαρο του γάλακτος) και η μαλτόζη (προκύπτει από τη διάσπαση του αμύλου κατά την πέψη).[1]

Οι δισακχαρίτες είναι μία από τις τέσσερις χημικές ομάδες των υδατανθράκων, οι άλλες τρεις είναι οι μονοσακχαρίτες, οι ολιγοσακχαρίτες και οι πολυσακχαρίτες.

Ταξινόμηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Υπάρχουν δύο διαφορετικοί τύποι δισακχαριτών: Οι ανάγοντες δισακχαρίτες, στους οποίους ένας μονοσακχαρίτης, το ανάγον σάκχαρο, έχει ακόμα μια ελεύθερη ημιακεταλική ομάδα και οι μη ανάγοντες δισακχαρίτες, στους οποίους τα συστατικά συνδέονται μέσω μιας ακεταλικής σύνδεσης μεταξύ των ανωμερών κέντρων τους και κανένας μονοσακχαρίτης δεν έχει μια ελεύθερη ημιακεταλικη ομάδα.

Η κελλοβιόζη και η μαλτόζη είναι παραδείγματα αναγόντων δισακχαρίτων, ενώ η σακχαρόζη και η τρεχαλόζη παραδείγματα μη αναγόντων δισακχαρίτων (βλέπε πιο κάτω πίνακα).[2] [3]

Σχηματισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι δισακχαρίτες σχηματίζονται όταν δύο μονοσακχαρίτες ενώνονται και ένα μόριο νερού έχει αφαιρεθεί. Για παράδειγμα το σάκχαρο του γάλακτος (λακτόζη) παράγεται από γαλακτόζη και γλυκόζη ενώ το σάκχαρο από ζαχαροκάλαμο και τα ζαχαρότευτλα (σακχαρόζη) παράγεται από γλυκόζη και φρουκτόζη.

Ο σχηματισμός των δισακχαριτών πραγματοποιείται όταν οι δύο μονοσακχαρίτες συνδέονται με ένα γλυκοζιτικό δεσμό μέσω μιας αντίδρασης συμπύκνωσης (επίσης ονομάζεται αντίδραση αφυδάτωσης ή σύνθεση αφυδάτωσης) η οποία οδηγεί στην απώλεια ενός μορίου νερού.

Ιδιότητες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο γλυκοζιτικός δεσμός μπορεί να σχηματιστεί μεταξύ οποιασδήποτε υδροξυλικής ομάδας ενός από τους συνιστώντες μονοσακχαρίτες. Έτσι, ακόμη και αν αμφότερα τα συνιστώντα σάκχαρα είναι τα ίδια (π.χ. γλυκόζη) διαφορετικοί συνδυασμοί δεσμών και στερεοχημεία έχουν ως αποτέλεσμα δισακχαρίτες με διαφορετικές χημικές και φυσικές ιδιότητες.

Ανάλογα με τα συστατικά μέρη του μονοσακχαρίτη, οι δισακχαρίτες είναι μερικές φορές κρυσταλλικοί, μερικές φορές υδατοδιαλυτοί και μερικές φορές γλυκοί στη γεύση και κολλώδεις στην αίσθηση.

Συνήθεις δισακχαρίτες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δισακχαρίτης Μονοσακχαρίτης 1 Μονοσακχαρίτης 2 Δεσμός Αναγωγιμότητα
Σακχαρόζη Γλυκόζη Φρουκτόζη α(1→2)β Red XN
Λακτόζη Γαλακτόζη Γλυκόζη β(1→4) Green tickY
Μαλτόζη Γλυκόζη Γλυκόζη α(1→4) Green tickY
Λακτουλόζη Γαλακτόζη Φρουκτόζη β(1→4) Green tickY
Τρεχαλόζη Γλυκόζη Γλυκόζη α(1→1)α Red XN
Κελλοβιόζη Γλυκόζη Γλυκόζη β(1→4) Green tickY

Η μαλτόζη και η κελλοβιόζη είναι προϊόντα υδρόλυσης των πολυσακχαριτών, αμύλου και κυτταρίνης αντίστοιχα.

Σημειώσεις και παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. IUPAC, Compendium of Chemical Terminology, 2nd ed. (the "Gold Book") (1997). Online corrected version:  (2006–) "disaccharides".
  2. «Nomenclature of Carbohydrates (Recommendations 1996)2-Carb-36 Disaccharides». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Αυγούστου 2017. Ανακτήθηκε στις 6 Δεκεμβρίου 2011. 
  3. «Disaccharides and Oligiosaccharides». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Νοεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 2008.