Δίκτη

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 35°07′08″N 25°29′51″E / 35.1190°N 25.4975°E / 35.1190; 25.4975

Δίκτη

20090412 oroseira Dikth apo oropedio Limnakarou.jpg
Η ψηλότερη κορυφή (Σπαθί) της Δίκτης όπως φαίνεται από το οροπέδιο του Λιμνάκαρου.

Δίκτη στον χάρτη: Ελλάδα
Δίκτη
Ύψος 2.148 μέτρα
Κορυφή Σπαθί
Γεωγραφικά στοιχεία
Γεωγραφικό Διαμέρισμα Κρήτη

Η Δίκτη ή Λασιθιώτικα Όρη είναι οροσειρά στην Κρήτη, που εκτείνεται στα ανατολικά του νησιού, σχηματίζοντας το Οροπέδιο Λασιθίου (μέσο ύψος 866 μ.) που είναι το μεγαλύτερο σε ολόκληρη την Κρήτη. Η περιοχή της Δίκτης υπάγεται διοικητικά στους δήμους Οροπεδίου Λασιθίου, Αγίου Νικολάου, Ιεράπετρας, Βιάννου, Μινώα Πεδιάδος και Χερσονήσου.

Μορφολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η κορυφή με το μεγαλύτερο ύψος λέγεται Σπαθί ή Εντίχτης (2.148 μ). Η κύρια κορυφογραμή της Δίκτης βρίσκεται νότια του οροπεδίου Λασιθίου σχηματίζοντας ένα πέταλο γύρω από την δασωμένη κοιλάδα του Σελάκανου. Αποτελείται από τις κορυφές Σκαφιδαράς (1673 μ), Λάζαρος (2.085 μ), Σπαθί (2148 μ) στη βόρεια πλευρά του Σελάκανου και Αφέντης Χριστός (2141 μ) με την ανατολική της προέκταση γνωστή ως Ψαρή Μαδάρα (2094 μ) και Μαδάρα (1783 μ) στη νότια πλευρά. Στα νοτιοανατολικά του οροπεδίου Λασιθίου βρίσκεται ένα δεύτερο μεγάλο οροπέδιο, το Καθαρό στα 1140 μ. Ανατολικά του Καθαρού βρίσκονται οι κορυφές Τσίβη (1664) και Πλατιά Κορυφή (1489). Στα νοτιοδυτικά του οροπεδίου Λασιθίου βρίσκονται οι κορυφές Σαρακηνό (1588 μ), Αφέντης (1571 μ), Τούμπα Μούτσουνας (1538 μ), και Βιργιωμένο όρος (1414 μ). Τέλος Βορειοανατολικά του οροπεδίου Λασιθίου υψώνεται ο όγκος της Σελένας (1559 μ) που στα ανατολικά εκτείνεται στην κορυφή Μαχαιράς (1487 μ). Εκτός από το οροπέδιο Λασιθίου και το Καθαρό στη Δίκτη υπάρχουν ακόμα μερικά μικρότερα όπως το Λιμνάκαρο (1125), η Λάπαθος (1260), ο Ομαλός του Αμιρά (1325), η Έργανος (950) και η Νίσσιμος (930). Αρκετά φαράγγια διασχίζουν τον ορεινό όγκο της Δίκτης. Δύο από αυτά έχουν το όνομα Χαυγάς, το ένα συνδέει τα οροπέδια Καθαρού και Λασιθίου, ενώ το δεύτερο ξεκινάει από την κορυφή Αφέντης Χριστός και αποτελεί την αρχή του ποταμού Αναποδάρη. Επίσης σημαντικά είναι τα φαράγγια της Λαπάθου, της Σαρακίνας και του Μπουφάνη (των γυπαετών) στα νοτιοανατολικά καθώς και της Κριτσάς και του Αδριανού στα ανατολικά. Στον ευρύτερο όγκο της Δίκτης μπορούν να συμπεριληφθούν τα άγριας ομορφιάς και δυσπρόσιτα φαράγγια της Βιάννου όπως της Άρβης του Καλαμιού και της Πορτέλας. Την πλούσια μορφολογία συμπληρώνουν επιβλητικοί γκρεμοί (δέτες) όπως του Λιμνάκαρου, της Ψαρής Μαδάρας και της Εμπάρου/Μηλιαράδων στα νοτιοδυτικά. Σημαντικές ορθοπλαγιές συναντώνται στη ΒΔ πλευρά του Σπαθιού (πάνω από το Λιμνάκαρο), στη δυτική πλευρά του Αφέντη Χριστού (πάνω από την Έργανο), στη βόρεια πλευρά της Ψαρής Μαδάρας (πάνω από το Σελάκανο) και στη βόρεια πλευρά της Τσίβης (Χαλασάς). Όπως και στους άλλους δύο μεγάλους ορεινούς όγκους της Κρήτης η νότια πλευρά της Δίκτης είναι η πιο απότομη με μεγάλες κλίσεις.

Στη Δίκτη βρίσκονται οι πηγές χειμάρων/ποταμών όπως οι Αποσελέμης, στα βόρεια και κεντρικά, ο Αναποδάρης στα νοτιοδυτικά και ο Kρυός ή Σαραντάπηχος ή Ψωριάρης στα νοτιοανατολικά. Η λεκάνη απορροής του Αποσελέμη ξεκινάει νοτίως του οροπεδίου του Καθαρού στα σύνορα των δήμων Αγίου Νικολάου και Ιεράπετρας. Στη συνέχεια αφού διασχίσει το οροπέδιο Καθαρού εισέρχεται στο οροπέδιο Λασιθίου μέσω του φαραγγιού του Χαυγά. Επειδή τα νερά του Αποσελέμη δε βρίσκουν υπέργειο πέρασμα από το οροπέδιο Λασιθίου στην κυριολεξία εξαφανίζονται στην περιοχή του Χώνου και υπογείως κατεβαίνουν στην επαρχία Πεδιάδος του νομού Ηρακλείου. Τελικά εκβάλλει στο Κρητικό πέλαγος στην περιοχή της Ανάληψης. Ο ανατολικός παραπόταμος του Αναποδάρη πηγάζει από την κορυφή Αφέντης Χριστός και με δυτική ροή διασχίζει την κοιλάδα της Εμπάρου. Στη συνέχεια μετά τη συμβολή και με νότια ροή εκβάλει στο Λυβικό πέλαγος. Ο Κρυός πηγάζει από τις κορυφές Σπαθί (νότια) και Αφέντης Χριστός (ανατολικά) και αφού διασχίσει το Σελάκανο με νοτιοανατολική ροή και στη συνέχεια νότια εκβάλλει στο Λυβικό πέλαγος στο χωριό Μύρτος. Σημαντική είναι επίσης η κοιλάδα της περιοχής του χωριού Ποτάμοι μεταξύ των κορυφών Σελένας/Μαχαιρά στα βόρειοανατολικά και Τσίβης στα νότια όπως και η Γερακιανή λαγκάδα στα δυτικά.

Η κορυφή Σπαθί (ΒΔ ορθοπλαγιά) το χειμώνα.

Οικολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η κύρια κορυφογραμμή της Δίκτης και το Σελάκανο.

Η περιοχή της Δίκτης είναι οικολογικής σημασίας καθώς αποτελεί τόπο διαμονής αρπακτικών πτηνών όπως ο γύπας (Gyps fulvus), ο γυπαετός ή κοκκαλάς (Gypaetus barbatus) και ο Χρυσαετός (Aquila chrysaetos) η περίφημη βιτσίλα στην τοπική λαλιά. Στα νοτιοανατολικά, κυρίως στη κοιλάδα του Σελάκανου, αλλά και στα ορεινά των δήμων Βιάννου, Ιεράπετρας και Αγίου Νικολάου υπάρχουν σημαντικά δάση. Τα δασικά είδη που κυριαρχούν είναι τραχεία πεύκη (Pinus brutia), πρίνος (πουρνάρι) (Quercus coccifera, Quercus calliprinos), κρητικός σφένδαμος (Acer sempervirens), άγριο κυπαρίσσι (Cupressus sempervirens, var horizontalis) και λιοπρίνι (Phillyrea latifolia). Ο πρίνος είτε στη δενδρώδη είτε στη θαμνώδη μορφή (κατσοπρίνι) είναι το κυρίαρχο δασικό είδος στη Δίκτη σχηματίζοντας εκτεταμένους πρινώνες μέχρι και το υψόμετρο των 1700 μέτρων στις νότιες πλαγιές. Τα πευκοδάση, αντίθετα, περιορίζονται στη νότια και ανατολική πλευρά και σε σχετικά χαμηλότερα υψόμετρα (μέχρι 1350 μ). Συστάδες άγριου κυπαρισσιού υπάρχουν κυρίως στο Σελάκανο και στη νότια πλευρά της Τσίβης. Στα βορειοανατολικά της Σελένας υπάρχει δάσος από Αριές (Quercus ilex) (Αζιλακόδασος). Επίσης οι περιοχές μέσου υψομέτρου αποτελούν καταφύγιο του απειλούμενου και ενδημικού (για την Κρήτη) είδους Αμπελιτσά (Zelkova Abelicea). Τα δάση της Δίκτης έχουν μειωθεί δραματικά σε σχέση με την περίοδο ως την Τουρκοκρατία, οπότε υπήρχαν πυκνά δάση με αγριοκάτσικα. Στα χρόνια της Κατοχής (1941-44) πολλά δάση καταστράφηκαν από τους Γερμανούς, επειδή αποτελούσαν προστασία για τους αντιστασιακούς αγωνιστές. Οι πλαγιές με χαμηλά υψόμετρα είναι κατάφυτες από πουρνάρια, ελιές, χαρουπιές και πεύκα στα νοτιοανατολικά. Στα βράχια και τους γκρεμούς, ευδοκιμεί το κρητικό δίκταμο ή έρωντας (Origanum dictamnus) το οποίο έχει πάρει το όνομά του από τη Δίκτη.

Γεωργία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η περιοχή της Δίκτης αποτελεί μια από τις ευφορότερες περιοχές της Κρήτης. Τα εύφορα οροπέδια και οι ορεινές κοιλάδες παράγουν ποικιλία γεωργικών προϊόντων όπως πατάτες, κηπευτικά, αχλάδια, σταφύλια, μήλα και καρύδια. Επίσης στα ορεινά υπάρχει σημαντική παραδοσιακή κτηνοτροφία αιγοπροβάτων. Τα δάση τραχείας πεύκης στην νοτιοανατολική πλευρά της Δίκτης παράγουν μεγάλες ποσότητες μελιού. Το παράσιτο των πέυκων Marchalina hellenica, γνωστό στους μελισσοκόμους ως αργάτης (από το εργάτης), που ευθύνεται για την παραγωγή του μελιού, είναι μέρος του οικοσυστήματος και όχι αποτέλεσμα εμβολιασμού. Χιλιάδες μελίσσια από όλη την Κρήτη φιλοξενούνται στα ορεινά και ημιορεινά. Τα νερά της Δίκτης είναι ζωτικής σημασίας για την ανατολική Κρήτη. Εκτός από τις δεκάδες πηγές και πηγάδια στα ορεινά, τα νερά της Δίκτης τροφοδοτούν περιφερειακά τους υδροφόρους ορίζοντες στα πεδινά όπου υπάρχουν δεκάδες γεωτρήσεις. Επιπλέον, δύο φράγματα, σημαντικά για την ύδρευση και τη γεωργία της ανατολικής Κρήτης, του Αποσελέμη (ΒΔ) και των Μπραμιανών (ΝΑ), αξιοποιούν τα υπέργεια νερά από τον ορεινό όγκο.

Προστασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σημαντική απειλή για το οικοσύστημα της οροσειράς αποτελεί η εκτεταμένη και αυθαίρετη όργωση του ορεινού όγκου με αγροτικούς δρόμους που έχουν σαν συνέπεια την ανθρώπινη ανεξέλεγκτη παρέμβαση. Σημαντικές δασικές πυρκαγιές προκαλούν συχνά τρομακτική ζημιά στα πευκοδάση και στους πρινώνες. Σε βραχώδη μέρη με σχετικά μικρή βροχόπτωση και εκτεταμένη κτηνοτροφία η ανανέωση των δασών γίνεται με πολύ αργούς ρυθμούς. Επιπλέον απειλές αποτελούν η λαθροθηρία, η αυθαίρετη δόμηση, η παράνομη υλοτομία, και τα σκουπίδια. Η ανθρώπινη απειλή συντηρείται από την έλλειψη σχεδιασμού από την πλευρά των τοπικών φορέων για την ορθολογική αξιοποίηση των πόρων αλλά και την προστασία του ορεινού όγκου.

Το Δίκταιο Άντρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο οροπέδιο Λασιθίου, κοντά στο χωριό Ψυχρό, βρίσκεται το Δικταίο Άντρο, το σπήλαιο στο οποίο γενήθηκε και ανατράφηκε ο Δίας, σύμφωνα με τη μυθολογία.

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Εγκυκλοπαίδεια Παιδεία, εκδ. Μαλλιάρης - Παιδεία, τ.8, 2007.