Γύρος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Για άλλες χρήσεις, δείτε: γύρος (αποσαφήνιση).
Γύρος
Gyro sandwich (1).jpg
Μία πίτα με γύρο, τζατζίκι, ντομάτα,
κρεμμύδι και αγγουράκι.
Προέλευση
Τόπος προέλευσηςΕλλάδα
Πληροφορίες
ΠιάτοΠρόχειρο φαγητό
Κύρια συστατικάΧοιρινό κρέας
ΠαραλλαγέςΚρέας από: μοσχάρι, κοτόπουλο, κιμά
Άλλες πληροφορίεςΠροέρχεται από το τουρκικό ντόνερ κεμπάπ, το οποίο δημιουργήθηκε στην πόλη Προύσα τον 19ο αιώνα
Commons page Σχετικά πολυμέσα
δεδομένα (π)

Γύρος ονομάζεται ελληνικό παραδοσιακό έδεσμα που παρασκευάζεται από κομμάτια χοιρινού κρέατος ή κοτόπουλου μαγειρεμένα με ειδικό τρόπο.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο γύρος πήρε το όνομά του από την ελληνική λέξη "γύρα", ή αλλιώς περιστροφή, γύρω από τον άξονά της, που κάνει το κρέας στην κατακόρυφη μεταλλική σούβλα όπου περνιέται για να ψηθεί με τη φωτιά στη μια πλευρά.

Τα μικρομάγαζα που άνοιξαν το 1922-1923 οι πρόσφυγες από τη Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη μετά τον πόλεμο εξαπλώθηκαν σε κάθε γωνιά της Ελλάδας. Οι συνταγές του γύρου εξαπλώθηκαν με την μετανάστευση ως τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Αυστραλία.

Σήμερα, μεγάλες εταιρίες εστίασης όπως τα Goody's, τα Everest (πολίτικο) και τα McDonald's προσφέρουν παραλλαγές γύρου στο μενού τους. Στη Γερμανία και τη Γαλλία το ντονέρ κεμπάπ αποτελεί εδώ και χρόνια αγαπημένο έτοιμο φαγητό, ενώ και ο γύρος των Ελλήνων αποτελεί γνωστό φαγητό. Πλέον πωλείται σε όλη την Ελλάδα ακόμη και μέσω Διαδικτύου.

Υλικά και σερβίρισμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Pita giros.JPG

Ο γύρος παρασκευάζεται κυρίως με κρέας χοιρινό ή κοτόπουλου, ωστόσο υπάρχουν παραλλαγές με κρέας αρνιού και κιμά - όπως το κεμπάπ. Προσφέρεται τυλιγμένος σε πίτα, αλλά και ως μερίδα. Σερβίρεται με διάφορες σαλάτες: ο χοιρινός γύρος με τζατζίκι κυρίως στην Αθήνα και στην Πελοπόννησο ή στραγγιστό πρόβειο γιαούρτι στην Κρήτη και σε νησιά ή μουστάρδα, κέτσαπ στη βόρεια Ελλάδα, ή σάλτσα στιφάδου στην Κέρκυρα, ο γύρος κοτόπουλου με σως ή στραγγιστό πρόβειο γιαούρτι ή κέτσαπ και μουστάρδα. Επίσης, μπορεί να συνοδεύεται από ντομάτα, κρεμμύδι και τηγανητές πατάτες. Σήμερα στην Ελλάδα ο γύρος με κιμά έχει απαγορευθεί με σχετική αγορανομική διάταξη λόγω των υγειονομικών παραβάσεων που είχαν σημειωθεί.[1] Ο πιο γευστικός γύρος παράγεται από το κρέας λαιμού του χοίρου.

Θερμίδες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Συνήθως, ένας χοιρινός γύρος με αλάδωτη πίτα έχει γύρω στις 350 με 400 θερμίδες, οι οποίες μπορεί να φτάσουν τις 600-700 ανάλογα τι συνοδευτικά υπάρχουν (π.χ. τζατζίκι, πατάτες, μουστάρδα κτλ), ενώ ανάλογα και την περιεκτικότητα σε λιπαρά λόγω της πίτας, καθώς και άλλων συστατικών (π.χ. σως), μπορεί να φτάσει και τις 1.000 θερμίδες.[2]

Παρόμοια φαγητά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το αραβικό φαγητό σαουαρμά και το μεξικάνικο τάκος αλ παστόρ είναι όλα παρόμοια με τον γύρο, και όλα προέρχονται από το τουρκικό ντόνερ κεμπάπ (απ'το τουρκικό dönmek= γυρίζω) που δημιουργήθηκε στην πόλη Προύσα στα μέσα του 19ου αιώνα. Το ντονέρ κεμπάπ αποτελείται από αρνίσιο ή μοσχαρίσιο κρέας ή κοτόπουλο, ωστόσο στην Ελλάδα επικράτησε παραλλαγή με χοιρινό, αφού οι Χριστιανοί μπορούν να καταναλώσουν αυτό το κρέας.[3] Αρχικά και στην Ελλάδα ο γύρος αποκαλούνταν ντονέρ (ή ντονέρ κεμπάπ), αλλα στις αρχές ή στα μέσα της δεκαετίας του 1970 υιοθετήθηκε ο ελληνικός όρος "γύρος".[4]

Στα Αραβικά Εμιράτα βάζουν αντί για τζατζίκι ψιλοκομμένο φιστίκι, στην Κρήτη χρησιμοποιούν γιαούρτι.

Ο γύρος είναι ένα από τα σημαντικότερα εδέσματα που έχει σκοπό να δοκιμάσει ο τουρίστας κατά την επίσκεψη του στην Ελλάδα, μαζί με το μουσακά και το σουβλάκι.

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Κωδικοποίηση της αγορανομικής διάταξης 14/89, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 19. ΕΙΔΙΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΚΑΙ ΠΟΤΑ, Άρθρο 289: Απαγόρευση παρασκευής γύρου από κιμά [1], όπως δημοσιεύθηκε από το Υπουργείο Ανάπτυξης (Δελτίο Τύπου, 12 Μαΐου 2005)
  2. IEFIMERIDA.GR, NEWSROOM (4 Μαΐου 2015). «Διατροφική «βόμβα»-Πόσες θερμίδες έχει τελικά μια πίτα με γύρο [λίστα] | ΥΓΕΙΑ». iefimerida.gr. Ανακτήθηκε στις 6 Μαΐου 2019. 
  3. Kenneth F. Kiple, Kriemhild Coneè Ornelas, eds., Cambridge World History of Food, Cambridge, 2000. ISBN 0-521-40216-6. Vol. 2, p. 1147.
  4. Glaser, Milton; Snyder, Jerome (7 December 1970). Spit and Image. New York Magazine. New York Media, LLC. Retrieved 18 October 2018 – via Google Books

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]