Σουβλάκι

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ένα πιάτο γεμάτο με σουβλάκια

Το σουβλάκι-καλαμάκι είναι χαρακτηριστικό ελληνικό έδεσμα από ψημένα κομμάτια κρέατος, το οποίο είναι ονομαστό σε όλο τον κόσμο και σερβίρεται κυρίως σε ειδικά καταστήματα (σουβλατζίδικα). Είναι επίσης και ένας τύπος γρήγορου φαγητού που συναντάται σε υπαίθριες εκδηλώσεις εορταστικού χαρακτήρα. Στα ελληνικά πανηγύρια, σχεδόν πάντα συναντώνται πρόχειρες ψησταριές που πουλούν σουβλάκια-καλαμάκια με ψωμί.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η συνταγή είναι γνωστή από την ελληνική αρχαιότητα. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά του Αθήναιου στο έργο του Δειπνοσοφιστές, ότι ο Ηγήσιππος στο Οψαρτυτικό του, δηλ. στον οδηγό μαγειρικής που έγραψε, αναφέρει ένα έδεσμα που λεγόταν κάνδαυλος και ήταν κάτι ανάλογο με το σημερινό σουβλάκι. Συνδύαζε κομμάτια από ψητό κρέας, πίτα, τυρί και άνηθο και σερβιριζόταν με ζουμί (Αθήναιος, Δειπνοσοφιστές, 12, 516d).
Το σουβλάκι από εντόσθια αναφέρεται σε ρωμαϊκά κείμενα του 1ου αιώνα μ.Χ. αλλά και αργότερα στην Κωνσταντινούπολη, όπου μετά την άλωση, μικροπωλητές πωλούσαν στους δρόμους εκτός από φρούτα ή λαχανικά, και σουβλάκι με πίτα. Η λέξη «σουβλάκι» προέρχεται από τη σούβλα που με τη σειρά της προέρχεται από το Λατινικό Subulus.

Συστατικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κρέας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αποτελείται από κομμάτια χοιρινού κρέατος περασμένα σε μικρή ξύλινη σούβλα από καλαμιά (για αυτό το λόγο σε κάποιες περιοχές το ονομάζουν καλαμάκι) τα οποία για να καταναλωθούν πρέπει να ψηθούν.

Δευτερεύοντα συστατικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μπορεί να φτιαχτεί από κρέας κοτόπουλου, που αν συνδυαστεί με μπέικον, αποκαλείται "κοτομπέικον". Μπορεί να συνδυαστεί με πίτα.

Σπανιότερα φτιάχνεται και από κρέας αρνιού. Στην Ελλάδα το αρνίσιο σουβλάκι (Ντονέρ) δεν είναι τόσο διαδεδομένο, όπως για παράδειγμα είναι στις ανατολικές χώρες (Τουρκία, Αίγυπτο).

Σε ορισμένες περιοχές της Νότιας Ελλάδας, αποκαλείται καλαμάκι (που του αποδίδεται στο υλικό κατασκευής της σούβλας), ενώ σε κάποιες περιοχές της Βόρειας Ελλάδας αποκαλείται σουβλάκι (που του αποδίδεται λόγω οτι το κρέας διαπερνάται από σούβλα).

Σερβίρεται σε:

μερίδες, συνοδευόμενο από διάφορα εδέσματα (πατάτες, κτλ), ή κάποιες σαλάτες.

μονάδα, σαν σουβλάκι-καλαμάκι με κομμάτι ψωμιού

τυλιχτό, τυλιγμένο σε πίτα ή μικρή μπαγκέτα (και παραγγέλνεται ως "σουβλάκι-καλαμάκι σε πίτα ή μπαγκέτα " μαζί με πατάτες, ντομάτα, κρεμμύδι, κέτσαπ και μουστάρδα, ενώ προαιρετικά μπορεί να προστεθεί κάποιο είδος σαλάτας σε μορφή σάλτσας (τζατζίκι, τυροκαυτερή, κηπουρού, αγγουρομαγιονέζα κλπ).

σκεπαστό, με πίτα πάνω-κάτω και στη μέση το κρέας με όλους τους πιθανούς, προαναφερθέντες συνδυασμούς ... με πατάτες, ντομάτα, κρεμμύδι, κέτσαπ και μουστάρδα, ενώ προαιρετικά μπορεί να προστεθεί κάποιο είδος σαλάτας σε μορφή σάλτσας (τζατζίκι, τυροκαυτερή, κηπουρού, αγγουρομαγιονέζα κλπ).

Στην Κύπρο η αναφορά στο έδεσμα γίνεται συνήθως στον πληθυντικό (εκτός και αν η αναφορά γίνεται για να καθοριστεί το κύριο υλικό, π.χ. κοτόπουλο σουβλάκι), καθώς στα σουβλατζίδικα σερβίρεται πάντοτε σε κυπριακή πίτα, η οποία (με το περιεχόμενό της) αποτελεί πλήρες γεύμα. Η παραδοσιακή (κυπριακή) πίτα, εκτός από χοιρινά σουβλάκια, περιλαμβάνει ντομάτα, μαϊντανό και κρεμμύδι, ενώ συχνά μπαίνει αγγουράκι και ψιλοκομμένο λάχανο. Αναφορικά με τα δευτερεύοντα συστατικά που συνοδεύουν τα σουβλάκια, υπάρχουν και ακόμη πιο τοπικές διαφοροποιήσεις, όπως για παράδειγμα το διαδεδομένο συνήθειο στη Λάρνακα να βάζουν στην πίτα και ταχίνι, και στη Λεμεσό να βάζουν και πίκλες. Εκτός από χοιρινό σουβλάκι, τα σουβλατζίδικα στην Κύπρο σήμερα προσφέρουν επίσης κοτόπουλο σουβλάκι και σεφταλιά, τα οποία μπορούν να παραγγελθούν και σε συνδυασμό (π.χ. μια πίτα "μιξ", η οποία περιέχει κατά το ήμισυ σουβλάκια και κατά το ήμισυ σεφταλιά), καθώς και άλλα είδη σχάρας, όπως χαλούμι ή μανιτάρια στην πίτα.

Το σουβλάκι-καλαμάκι αποτελεί θέμα εννοιολογικής διαμάχης μεταξύ των κατοίκων της Βορείου και της Νοτίου Ελλάδας. Αναφέρεται συχνά χιουμοριστικά ότι αν κάποιος στη Θεσσαλονίκη ζητήσει ένα «καλαμάκι», του προσφέρουν το αντικείμενο για τη κατάποση αναψυκτικών.

Σουβλάκι σε εστιατόριο και σε ταβέρνα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκτός από το κλασσικό σουβλάκι στα εστιατόρια φτιάχνονται και μεγαλύτερα σουβλάκια (μερίδες) που ανάμεσα στο κρέας υπάρχουν κομμάτια ντομάτας, πιπεριάς, κτλ, ενώ συνοδεύονται από πατάτες κατά το σερβίρισμά τους.

Σε ταβέρνες συναντάμε συνήθως σε μεταλλική σούβλα (κοντοσούβλι) το οποίο αποτελείται από εντόσθια αρνιού τυλιγμένα με άντερα αρνιού, που σερβίρονται ως μερίδα μαζί με πατάτες, σαλάτα και κάποια σως. Στο κοντοσούβλι κατά την παρασκευή του, πρέπει να πλένουμε πάρα πολύ καλά τόσο τα εντόσθια όσο και τα έντερα.

Εναλλακτικά υπάρχει και το "εξοχικό" που συνήθως είναι από κομμάτια χοιρινού ή βοδινού κρέατος.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

wiktionary logo
Το Βικιλεξικό έχει σχετικό λήμμα:
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Souvlaki της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).