Σουβλάκι
 | |
| Προέλευση | |
|---|---|
| Τόπος προέλευσης | Ελλάδα |
| Πληροφορίες | |
| Πιάτο | Γρήγορο φαγητό |
| Κύρια συστατικά | Κρέας (συνήθως χοιρινό) |
| Παραλλαγές | Κρέας από: κοτόπουλο, μοσχάρι, αρνί |
 Σχετικά πολυμέσα | |
| δεδομένα (π) | |
Το σουβλάκι αποτελεί ελληνικό έδεσμα από ψημένα κομμάτια κρέατος. Είναι γνωστό παγκοσμίως και σερβίρεται κυρίως σε ειδικά καταστήματα (σουβλατζίδικα). Συνήθως, συνοδεύεται από πίτα, λαχανικά, σάλτσες και τηγανητές πατάτες. Λογίζεται ως ένας τύπος γρήγορου φαγητού. Στην Ελλάδα και την Κύπρο, χρησιμοποιείται συνήθως κατά βάση χοιρινό κρέας, με δεύτερο σε απήχηση το σουβλάκι από κοτόπουλο,[1] αλλά μπορεί σπανιότερα, σε λίγα εστιατόρια, και από άλλα κρέατα.
Ετυμολογία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η λέξη «σουβλάκι» είναι υποκοριστικό της μεσαιωνικής ελληνικής γλώσσας κατόπιν δανεισμού από τον λατινικό τύπο subula.[2][3]
Ιστορία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Η συνταγή είναι γνωστή από την ελληνική αρχαιότητα. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά του Αθήναιου στο έργο του Δειπνοσοφιστές, ότι ο Ηγήσιππος στον Οψαρτυτικό του, δηλ. στον οδηγό μαγειρικής που έγραψε, αναφέρει ένα έδεσμα που λεγόταν κάνδαυλος και ήταν κάτι ανάλογο με το σημερινό σουβλάκι. Συνδύαζε κομμάτια από ψητό κρέας, πίτα, τυρί και άνηθο, και σερβιριζόταν με ζουμί (Αθήναιος, Δειπνοσοφιστές, 12, 516d).[4]
Συστατικά
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Αποτελείται από κομμάτια κρέατος, συνήθως χοιρινού, περασμένου σε μικρή ξύλινη σούβλα από καλαμιά (για αυτό το λόγο σε κάποιες περιοχές ονομάζεται «σουβλάκι καλαμάκι») τα οποία για να καταναλωθούν πρέπει να ψηθούν.[5]
Μπορεί να φτιαχτεί και από κρέας κοτόπουλου, που αν τυλιχτεί με μπέικον αποκαλείται «κοτομπέικον». Επίσης, μπορεί να συνδυαστεί με πίτα, και τότε αναφέρεται ως «σουβλάκι με πίτα», σε αντιδιαστολή με το σκέτο, που ιδίως συχνότερα στη Νότια Ελλάδα ονομάζεται «σουβλάκι καλαμάκι» (δείτε παρακάτω).
Σπανιότερα φτιάχνεται και από κρέας αρνιού.[6] Στην Ελλάδα, το αρνίσιο σουβλάκι (ντονέρ) δεν είναι τόσο διαδεδομένο, όπως για παράδειγμα είναι στις ανατολικές χώρες (Τουρκία, Αίγυπτος). Υπάρχουν ακόμα σουβλάκια με μοσχαρίσιο κρέας.
Παραλλαγές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Εκτός από το κλασσικό σουβλάκι, στα εστιατόρια φτιάχνονται και μεγαλύτερα σουβλάκια (μερίδες), όπου ανάμεσα στο κρέας υπάρχουν υλικά όπως κομμάτια ντομάτας ή και πιπεριάς, που συνοδεύονται από πατάτες.
Το κοντοσούβλι είναι παραλλαγή του σουβλακίου που ψήνεται μακριά και λεπτή μεταλλική σούβλα και καταναλώνεται συνήθως το Πάσχα.[7][εκκρεμεί παραπομπή] Τα κομμάτια του κρέατος πρέπει να είναι κομμένα μεγάλα, περίπου τρία έως πέντε εκατοστά.[7][εκκρεμεί παραπομπή]
Εναλλακτικά υπάρχει και το «εξοχικό» που συνήθως αποτελείται από κομμάτια χοιρινού, βοδινού ή κατσικίσιου κρέατος.[εκκρεμεί παραπομπή]
Σουβλάκια ανά τις Περιοχές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ελλάδα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Σερβίρεται σε μερίδες (συνοδευόμενο από διάφορα εδέσματα όπως πατάτες κ.τ.λ. ή σαλάτες), ως μονάδα (σαν σουβλάκι με κομμάτι ψωμιού), ως τυλιχτό (τυλιγμένο σε πίτα ή μικρή μπαγκέτα και παραγγέλνεται ως σουβλάκι σε πίτα ή μπαγκέτα μαζί με πατάτες, ντομάτα, κρεμμύδι, κέτσαπ και μουστάρδα, ενώ προαιρετικά μπορεί να προστεθεί κάποιο είδος σαλάτας σε μορφή σάλτσας, όπως τζατζίκι, τυροκαυτερή, κηπουρού, αγγουρομαγιονέζα κ.τ.λ.) και σκεπαστό (με πίτα πάνω-κάτω και στη μέση το κρέας με όλους τους πιθανούς προαναφερθέντες συνδυασμούς).
Εννοιολογική διαμάχη
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Το σουβλάκι αποτελεί θέμα εννοιολογικής διαμάχης. Στη Μακεδονία και σε άλλες περιοχές της Βόρειας Ελλάδας, προτιμάται η ορολογία «σουβλάκι», ενώ στη Νότια Ελλάδα, με επίκεντρο την Αττική, αποκαλείται «καλαμάκι», κάτι που αποδίδεται στους τοπικούς καλαμιώνες που αξιοποιούνταν τη δεκαετία του 1970, ελλείψει άλλου υλικού, για την παρασκευή του συγκεκριμένου γεύματος.[5]
Κύπρος
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στην Κύπρο, η αναφορά στο έδεσμα γίνεται στον πληθυντικό (εκτός και αν η αναφορά γίνεται για να καθοριστεί το κύριο υλικό, π.χ. κοτόπουλο σουβλάκι), καθώς στα σουβλατζίδικα σερβίρεται πάντοτε σε κυπριακή πίτα, η οποία (με το περιεχόμενό της) αποτελεί πλήρες γεύμα. Η παραδοσιακή (κυπριακή) πίτα, εκτός από χοιρινά σουβλάκια, περιλαμβάνει ντομάτα, μαϊντανό και κρεμμύδι, ενώ συχνά μπαίνει αγγουράκι και ψιλοκομμένο λάχανο (όπου στην Κύπρο λέγεται «κραμπί»). Αναφορικά με τα δευτερεύοντα συστατικά που συνοδεύουν τα σουβλάκια, υπάρχουν και ακόμη πιο τοπικές διαφοροποιήσεις, όπως για παράδειγμα το διαδεδομένο συνήθειο στη Λάρνακα να βάζουν στην πίτα και ταχίνι (όπου στην Κύπρο λέγεται «τασιή»), και στη Λεμεσό να βάζουν και πίκλα. Εκτός από χοιρινό σουβλάκι, τα σουβλατζίδικα στην Κύπρο σήμερα προσφέρουν επίσης κοτόπουλο σουβλάκι καθώς και σεφταλιά, τα οποία μπορούν να παραγγελθούν και σε συνδυασμό (π.χ. μία πίτα «μιξ», η οποία περιέχει κατά το ήμισυ σουβλάκια και κατά το ήμισυ σεφταλιά), καθώς και άλλα είδη σχάρας, όπως χαλούμι ή μανιτάρια στην πίτα.
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ Leavitt, Marilena (23 Μαΐου 2023). «Greek Pork Souvlaki (Souvlaki Recipe)». The Mediterranean Dish (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Μαρτίου 2026.
- ↑ «Λεξικό της κοινής νεοελληνικής». www.greek-language.gr. Ανακτήθηκε στις 18 Μαρτίου 2026.
- ↑ «Όταν οι Μινωίτες έτρωγαν "subulus" ή αλλιώς... σουβλάκι». Neakriti. 15 Μαΐου 2017. Ανακτήθηκε στις 18 Μαρτίου 2026.
- ↑ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ, ΠΑΥΛΟΣ (27 Απριλίου 2018). «Όταν εμείς ψήναμε Σουβλάκια, άλλοι τρώγανε βελανίδια». News 24/7. Ανακτήθηκε στις 17 Μαρτίου 2026.
- 1 2 «Το καλαμάκι (σουβλάκι) σχετίζεται μάλλον με τους καλαμιώνες της Αττικής». Βοτανική. 4 Ιουνίου 2019. Ανακτήθηκε στις 18 Μαρτίου 2026.
- ↑ «Αρνίσια σουβλάκια μαριναρισμένα σε κόλιανδρο, μαϊντανό και ξύσμα λεμονιού | ΣΥΝΤΑΓΗ». Gastronomos.gr. Ανακτήθηκε στις 18 Μαρτίου 2026.
- 1 2 «5 Μυστικά για το τέλειο κοντοσούβλι | Kathimerini». www.kathimerini.gr. Ανακτήθηκε στις 6 Μαΐου 2019.
Γενικές πηγές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Bonanos, Christopher (2005). Gods, Heroes, and Philosophers: A Celebration of all Things Greek. New York: Citadel Press (Kensington Publishing Corp.). ISBN 9780806536811.
- Dalby, Andrew (2010). Tastes of Byzantium. London and New York: I.B. Tauris & Co. Limited. ISBN 9781848851658.
- Gold, David L. (2009). Studies in Etymology and Etiology With Emphasis on Germanic, Jewish, Romance and Slavic Languages. San Vincente de Raspeig: Universidad de Alicante. ISBN 9788479085179.
- Hruby, Julie (2017). «3 Finding haute cuisine: Identifying shifts in food styles from cooking vessels». Στο: Hruby, Julie· Trusty, Debra, επιμ. From Cooking Vessels to Cultural Practices in the Late Bronze Age Aegean. Oxford and Philadelphia: Oxbow Books. σελίδες 15–26. ISBN 9781785706325.
- Liddell, Henry George· Scott, Robert (1940). A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press.
- Matalas, Antonia-Leda· Yannakoulia, Mary (2000). «Greek Street Food Vending: An Old Habit Turned New». Στο: Simopoulos, Artemis P.· Bhat, Ramesh Venkataramana, επιμ. Street Foods. Basel (Switzerland): Karger. σελίδες 1‒24. ISBN 9783805569279.
- Sophocles, Evangelinus Apostolides (2004) [1888]. Greek Lexicon of the Roman and Byzantine Periods (From B. C. 146 to A. D. 1100). Athens: Pelekanos Books. ISBN 9789604007257.
- Wright, Clifford A. (1999). A Mediterranean Feast
. New York: William Morrow. ISBN 9780688153052.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
- «How to Cook Like a Mycenaean». Archaeology Magazine. Archaeological Institute of America. 9 Ιανουαρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2020.