Γιώργος Ιωάννου (λογοτέχνης)

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Γιώργος Ιωάννου
Γέννηση
Θεσσαλονίκη
Θάνατος
Υπηκοότητα Ελλάδα
Ιδιότητα συγγραφέας

Ο Γιώργος Ιωάννου (20 Νοεμβρίου 192716 Φεβρουαρίου 1985) είναι ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες λογοτέχνες της μεταπολεμικής εποχής.

Η ζωή του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Γιώργος Ιωάννου (ψευδώνυμο και στη συνέχεια κατοχυρωμένο νομικά ονοματεπώνυμο του Γιώργου Σορολόπη) γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το Νοέμβριο του 1927. Σπούδασε στο τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, όπου και υπηρέτησε για ένα διάστημα ως βοηθός στην έδρα της Αρχαίας Ιστορίας. Από το 1960 εργάστηκε ως φιλόλογος στη μέση εκπαίδευση στην Αθήνα και σε άλλα μέρη της Ελλάδας. Από το 1962 και για δύο χρόνια δίδαξε στο ελληνικό γυμνάσιο στη Βεγγάζη της Λιβύης. Το 1974 ορίστηκε μέλος της Επιτροπής για τη συγκρότηση ανθολογίου κειμένων λογοτεχνίας για το Δημοτικό σχολείο, καθώς και για την ανανέωση των Νεοελληνικών Αναγνωσμάτων του Γυμνασίου. Πέθανε στα 58 του χρόνια.

Το έργο του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1954 εξέδωσε την πρώτη ποιητική του συλλογή Ηλιοτρόπια και εννιά χρόνια αργότερα ακολούθησε η συλλογή Τα χίλια δέντρα. Κύρια λογοτεχνική ενασχόληση όμως του Ιωάννου υπήρξε η πεζογραφία, προς την οποία στράφηκε οριστικά από το 1964 με την έκδοση μιας συλλογής 22 πεζογραφημάτων με τίτλο Για ένα φιλότιμο και όπου καθιέρωσε ένα εντελώς προσωπικό ύφος και τρόπο γραφής, από το οποίο επηρεάστηκαν αρκετοί μεταγενέστεροι συγγραφείς. Τα κυριότερα πεζά του είναι:

  • Για ένα φιλότιμο (1964)
  • Η Σαρκοφάφος (1971)
  • Η μόνη κληρονομιά (1974)
  • Το δικό μας αίμα (1978) [Πρώτο Κρατικό Βραβείο Διηγήματος 1979]
  • Επιτάφιος θρήνος (1980)
  • Ομόνοια (1980)
  • Κοιτάσματα (1981)
  • Πολλαπλά κατάγματα (1981)
  • Εφήβων και μη (1982)
  • Εύφλεκτη χώρα (1982)
  • Καταπακτή (1982)
  • Η πρωτεύουσα των προσφύγων (1984)
  • Ο της φύσεως έρως. Παπαδιαμάντης, Καβάφης, Λαπαθιώτης [Δοκίμια] (1986)

Το 1981 εξέδωσε ένα θεατρικό έργο για παιδιά με τίτλο Το αυγό της κότας. Μετά το θάνατό του εκδόθηκε το παιδικό ανάγνωσμά του Ο Πίκος και η Πίκα (1986).

Επιπλέον, ο Ιωάννου ασχολήθηκε πολυσχιδώς με την νεοελληνική παράδοση, καταγράφοντας και εκδίδοντας δημοτικά τραγούδια, παραμύθια και έργα του θεάτρου σκιών. Σχετικά εργασίες που εξέδωσε είναι:

  • Δημοτικά τραγούδια της Κυνουρίας (1965)
  • Μαγικά παραμύθια του ελληνικού λαού (1966)
  • Το δημοτικό τραγούδι. Παραλογές (1970)
  • Καραγκιόζης (1971–1972, Τόμοι 3)
  • Παραμύθια του λαού μας (1973)

Εξέδωσε το περιοδικό Φυλλάδιο από το 1978 έως το 1985 (συνολικά 8 τεύχη εκ των οποίων τα δύο τελευταία κυκλοφόρησαν μετά το θάνατό του).

Ακόμη επιμελήθηκε την έκδοση του Ημερολογίου του Φ.Σ. Δραγούμη (1984) με εισαγωγή, επιμέλεια και σχόλια δικά του.

Μελοποιημένοι στίχοι του κυκλοφόρησαν σε δίσκο με τίτλο Κέντρο διερχομένων σε μουσική και ενορχήστρωση Νίκου Μαμαγκάκη. Τραγουδούν: Δημήτρης Ψαριανός, Δημήτρης Κοντογιάννης και Ελευθερία Αρβανιτάκη, LYRA 1982

Γνωρίσματα της γραφής του Ιωάννου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η λογοτεχνική παραγωγή του Γιώργου Ιωάννου μπορεί σχηματικά να διαιρεθεί σε δύο περιόδους: στις συλλογές του μέχρι Το δικό μας αίμα ο Ιωάννου γράφει ρεαλιστικότερα και με τρόπο εντονότερα συσπειρωμένο γύρω από τις ιστορικές εμπειρίες του νεότερου ελληνισμού (από τη Μικρασιατική Καταστροφή και μέχρι τα μετεμφυλιακά χρόνια), ενώ στις κατοπινότερες το ύφος γίνεται στοχαστικότερο και υποβλητικότερο, εμφανώς πιο τολμηρό και τείνει συχνά προς την ονειροπόληση.

Βασική παράμετρος της λογοτεχνίας του Ιωάννου είναι το βιωματικό φορτίο της, ο τρόπος με τον οποίο μεταστοιχειώνονται λογοτεχνικά οι εμπειρίες του από τα μέρη όπου έζησε στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και το κοινωνικό και ιστορικό του περιβάλλον (η οικογένεια, οι φτωχογειτονιές, ο κόσμος των εργατών και οι έρωτές τους κ.ά.). Ιδιαίτερο ρόλο, εξάλλου, παίζει η γενέτειρά του Θεσσαλονίκη, η οποία δίνεται όχι μόνο ως ένας συγκεκριμένος χώρος με τα μνημεία, τις γειτονιές, τους δρόμους, τους πρόσφυγες και την πολυπολιτισμικότητά της, αλλά και ως χώρος στον οποίο έζησε τα παιδικά και νεανικά του χρόνια.

Για τη βιωματικότητα στο έργο του, ο Ιωάννου είπε:[1]

«Λέγοντας λοιπόν βιωματική, εννοώ τη λογοτεχνία εκείνη που αντλείται από προσωπικά βιώματα του συγγραφέα [...]. Τα βιώματα πάλι δεν είναι μονάχα εκείνα που προέρχονται από την εμπειρία, αλλά και οι φαντασιώσεις και οι ισχυρές πνευματικές καταστάσεις που έχει ζήσει ο άνθρωπος [...]. Ανακουφίζομαι γράφοντας σε πρώτο πρόσωπο. Είναι για μένα κάτι σαν ψυχολογική ανάγκη. Ωστόσο τα περισσότερα από αυτά που γράφω δεν είναι βιογραφικά και δεν συνέβησαν ακριβώς έτσι, όπως μεταφέρονται στο χαρτί. Άλλωστε, στα πεζογραφήματά μου υποδύομαι και πολλά πρόσωπα που θα ήθελα να είμαι.»

Στοιχεία τεχνικής που χαρακτηρίζουν το έργο του Ιωάννου είναι η μονοεστιακότητα στην αφήγηση, ο κατακερματισμός του θέματος και η ιδιαίτερη μεταχείριση του αφηγηματικού χρόνου. Η μονοεστιακή αφήγηση δημιουργεί έναν πεζογραφικό λόγο στον οποίο τα πάντα μας δίνονται από την οπτική γωνία ενός μόνο προσώπου, το οποίο άλλοτε μετέχει σε αυτά που εξιστορούνται και άλλοτε μένει θεατής και τα αφηγείται (η αφήγηση αυτή δεν γίνεται απαραίτητα σε πρώτο πρόσωπο, αν και είναι το συνηθέστερο). Ως προς το χειρισμό της πλοκής, η κλασική μορφή διηγήματος με αρχή, μέση και τέλος απουσιάζει σχεδόν πλήρως, ενώ τα γεγονότα αποτελούν ψηφίδες που συνθέτουν το αφήγημα, διανθισμένες από σκέψεις και συναισθήματα του συγγραφέα. Τέλος, ως προς την παράμετρο του αφηγηματικού χρόνου, η αφήγηση με παρόμοια λογική εγκαταλείπει τη γραμμική προώθηση, μπορεί δηλαδή να ξεκινά αδιαφόρετα από το παρόν ή το παρελθόν και δεν προχωρεί γραμμικά προς μεταγενέστερες στιγμές, αφού η μετάβαση από το παρόν στο παρελθόν και αντίστροφα είναι συνεχής. Τα γνωρίσματα αυτά της γραφής του Ιωάννου συνοψίζονται σχηματικά στην ιδέα του πεζογράφηματος, του ιδιαίτερου δηλαδή λογοτεχνικού είδους που ο ίδιος ευαγγελιζόταν πως εισηγήθηκε και καλλιέργησε συνδυάζοντας στοιχεία παραδοσιακών ειδών πεζογραφίας μικρής φόρμας, όπως το διήγημα και το δοκίμιο.

Μεταφράσεις του Ιωάννου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μεταφράσεις του έργου του Ιωάννου (επιλογή)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • El sarcófago, trad. R.Bermejo- E.Ibáñez- A.López, Valladolid, Servicio de Publicaciones de la Universidad de Valladolid, 1998.
  • López Jimeno A., “Un relato de Yorgos Ioanu (1927-1985): +13-12-43, de la colección Por amor propio (Για ενα φιλοτιμο, 1964)”, Fortunatae 9, 1997, 41-57.
  • López Jimeno A., “Los judíos sefarditas de Tesalónica en los relatos de Yorgos Ioanu (1927-1985): Las tumbas judías, Las Incantadas y La cama", Hermeneus 4, 2001.

Βιβλιογραφία για τον Γιώργο Ιωάννου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Γιώργος Αράγης, Γιώργος Ιωάννου, Στοιχεία προσωπογραφίας, Αθήνα, Εταιρεία Συγγραφέων, 1988.
  • Άρης Δρουκόπουλος, Γιώργος Ιωάννου. Ένας οδηγός για την ανάγνωση του έργου του, Αθήνα, Ειρμός, 1992
  • Ελευθερία Κρούπη-Κολώνα, Ο Έρωτας και ο Θάνατος στη λογοτεχνία του Γιώργου Ιωάννου, Αθήνα, Κέδρος, 1992.
  • Anna Di Benedetto Zimbone, Ghiorgos Ioannu. Saggio criticο, Catania, Università di Catania, 1994.
  • Θ. Δ. Σαρρηγιάννης, Φύλλα κισσού για τον Γιώργο Ιωάννου. Δοκιμή βιβλιογραφίας Γιώργου Ιωάννου – Μια πρώτη καταγραφή, Σέρρες, έκδ. περ. «Γιατί», 1995.
  • Έλενα Χουζούρη, Η Θεσσαλονίκη του Γιώργου Ιωάννου. Περιπλάνηση στο χώρο και στο χρόνο, Αθήνα, Πατάκης, 1995.
  • Γιώργος Αναστασιάδης (επιμ.) Ο λόγος είναι μεγάλη ανάγκη της ψυχής. Συνεντεύξεις (1974-1985), Αθήνα, Κέρδος 1996.
  • Αντιγόνη Βλαβιανού (επιμ.), Δέκα ανέκδοτα γράμματα στον Χρήστο Σαμουηλίδη 1949-1951, Αθήνα, Εστία, 2000.
  • Βύρων Πισσαλίδης, Διαπολιτισμικότητα και λογοτεχνία. Διαπολιτισμικές σχέσεις, λογοτεχνικές συγκρίσεις : η σημασία του τόπου στο λογοτεχνικό έργο του Γιώργου Ιωάννου και του Λεονάρντο Σάσα, Θεσσαλονίκη, Ανικούλας, 2003.
  • Sophie Iakovidou, G. Ioannou: Le corps de l’œuvre. Psyché de l’écrivain, sociopoétique de l’œuvre, Lille, ANRT, 2004.
  • Θωμάς Κοροβίνης, Θεσσαλονίκη 2005 – Ρεπορτάζ : Γράμμα στον αδερφό Γιώργο Ιωάννου που λείπει είκοσι χρόνια στην καταπακτή, Θεσσαλονίκη, Μυγδονία, 2005.
  • Ελευθερία Κρούπη – Κολώνα, Ο Γιώργος Ιωάννου και τα πεζογραφήματά του, Αθήνα, Γρηγόρης, 2005.
  • Έλενα Χουζούρη, Γιώργος Ιωάννου. «Σαν σπόρος αγκαθιού…» [στη σειρά «Βίοι Αγίων (Υπόγειες διαδρομές)»], Αθήνα, Ηλέκτρα, 2005.
  • Γιώργος Αναστασιάδης (επιμ.), Γιώργος Ιωάννου 1927-1985. Λόγος και Μνήμη [=συλλογικός τόμος], Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 2006.
  • Νάσος Βαγενάς, Γιάννης Κοντός, Νινέττα Μακρυνικόλα (επιμ.), Με τον ρυθμό της ψυχής. Αφιέρωμα στον Γιώργο Ιωάννου [= συλλογικός τόμος], Αθήνα, Κέδρος, 2006.
  • Νινέττα Μακρυνικόλα (επιμ.), Εικαστικές ματιές στο έργο του Γιώργου Ιωάννου [= συλλογικός τόμος με έργα ζωγραφικής], Αθήνα, Κέδρος, 2006.
  • Γιώργος Αράγης, Για τον Γιώργο Ιωάννου, Αθήνα, Ίνδικτος, 2007.
  • Αναστασία Ζηβανού, "Η Θεσσαλονίκη της κατοχής και του Εμφυλίου μέσα από τα μάτια της Λούλας Αναγνωστάκη και του Γιώργου Ιωάννου" (διπλωματική εργασία στο Τμήμα Θεάτρου Α.Π.Θ.), Θεσσαλονίκη, 2008. [1]
  • Ξενοφών Α. Κοκόλης, Η διαμάχη Μαρωνίτη – Ιωάννου 1977-2007, Αθήνα, Ίνδικτος, 2008.
  • Anna Zimbone, Ρεαλιστική παράσταση και ποιητική ενόραση στην πεζογραφία του Γιώργου Ιωάννου, Αθήνα, Γαβριηλίδης, 2008.
  • Δημήτριος Κόκορης (εισαγωγή - ανθολόγηση κειμένων), Για τον Ιωάννου. Κριτικά κείμενα, Λευκωσία, Αιγαίον, 2013.

Αφιερώματα σε περιοδικά (επιλογή)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Η Λέξη, τχ. 39 (1984).
  • Γράμματα και Τέχνες, τχ. 39 (1985), τχ. 62 (1991) και τχ. 78 (1996).
  • Οδός Πανός, τχ. 18 (1985) και τχ. 86-87 (1996).
  • Εντευκτήριο, τχ. 2 (1988), τχ. 10 (1990) και τχ. 68 (2005).
  • Διαβάζω, τχ. 452 (2004).
  • Φιλόλογος, τχ. 124 (2006).

Υποσημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Συνέντευξη στη Μ. Θερμού, εφ. Η Καθημερινή, 24/7/1977 (αντιγραφή από το περιοδικό Ο παρατηρητής, τεύχος 8, σελ. 62).

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Β. Αγγελικόπουλος, «Γιώργος Ιωάννου — Ενας συγγραφέας με "Το δικό μας αίμα"», Η Καθημερινή, 13/2/2005
  • Γιώργος Ιωάννου (1927-1985) των Κ. Ολυμπίου και Κ. Χρίστη
  • Γραπτά του Γ. Ιωάννου στα Κείμενα του Νίκου Σαραντάκου
  • Βιογραφικό και βιβλιογραφία του Γιώργου Ιωάννου στη Βιβλιονέτ
  • Α.Κ. Πετρίδης, "H Θεσσαλονίκη του Γιώργου Ιωάννου (1927-1985): (α) 'Στου Κεμάλ το Σπίτι' [2]", ιστολόγιο Λωτοφάγοι [3]
  • Α.Κ. Πετρίδης, "H Θεσσαλονίκη του Γιώργου Ιωάννου (1927-1985): (β) 'Το Κρεβάτι [4]",ιστολόγιο Λωτοφάγοι [5]
  • Α.Κ. Πετρίδης, "H Θεσσαλονίκη του Γιώργου Ιωάννου (1927-1985): (γ) 'Τα Εβραίικα Μνήματα [6]",ιστολόγιο Λωτοφάγοι [7]
  • Ζηβανού, Αναστασία Μαργαρίτη, «Η Θεσσαλονίκη της κατοχής και του εμφυλίου μέσα από τα μάτια της Λούλας Αναγνωστάκη και του Γιώργου Ιωάννου », Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Σχολή Καλών Τεχνών, Τμήμα Θεάτρου, 2009[8]
  • Nuvola apps kaboodle.png Γιώργος Ιωάννου (Αρχείο ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ)