Αραβικό αλφάβητο

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Αραβικό αμπτζάντ
Arabic albayancalligraphy.svg
Είδος Αμπτζάντ
Γλώσσες Αραβική
Χρονική περίοδος 400 έως σήμερα
Προέλευση Αιγυπτιακό
ISO 15924 Arab, 160
Κατεύθυνση Δεξιά προς αριστερά
Unicode alias Arabic
Unicode range

U+0600 to U+06FF
U+0750 to U+077F
U+08A0 to U+08FF
U+FB50 to U+FDFF
U+FE70 to U+FEFF

U+1EE00 to U+1EEFF

Το αραβικό αλφάβητο χρησιμοποιείται για τη γραφή της Αραβικής γλώσσας. Αποτελείται από 28 γράμματα, από τα οποία μόνο τα 3 είναι φωνήεντα και μάλιστα μακρά, ενώ όλα τα υπόλοιπα είναι σύμφωνα. Η γραφή είναι επισεσυρμένη και στην τυπωμένη και στη χειρόγραφη μορφή της. Τα κείμενα γράφονται πάντοτε από τα δεξιά προς τα αριστερά.

Το αραβικό αλφάβητο χρησιμοποιείται στη Βόρεια Αφρική, στο Κέρας της Αφρικής και στη Μέση Ανατολή.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξέλιξη της αραβικής καλλιγραφίας. (1) Αρχές του 9ου αιώνα χωρίς τελείες και σημεία στίξης[1] (2) και (3) κατά τον ύστερο 9ο αιώνα και τον 10ο αιώνα το χαλιφάτο των Αββασιδών χρησιμοποιούσε κόκκινες τελείες ως ένδειξη παρουσίας διαφορετικού βραχέως φωνήεντος. Αργότερα χρησιμοποιήθηκε και ένα συμπληρωματικό σύστημα με μαύρες τελείες για να διαφοροποιεί μεταξύ παρομοίων λέξεων.[2] (4) κατά τον 11ο αιώνα, οι τελείες άλλαξαν σε σχήματα που μοιάζουν με τα γράμματα ώστε να μεταφράφονται τα αντίστοιχα μακρά φωνήεντα. Αυτό είναι και το σύστημα που χρησιμοποιείται στη σύγχρονη αραβική γραφή.[3]

Το αραβικό αλφάβητο έχει τις ρίζες του στο αλφάβητο των Ναβαταίων το οποίο χρησιμοποιούνταν για την γραφή της Αραμαϊκής γλώσσας. Το πρώτο γνωστό κείμενο γραμμένο με αραβικούς χαρακτήρες είναι μια επιγραφή που χρονολογείται στον 4ο αιώνα από την περιοχή του Τζαμπάλ Ραμ, 50 χλμ ανατολικά της Άκαμπα στην Ιορδανία, και η πρώτη που αναφέρει ημερομηνία είναι μια επιγραφή του 6ου αιώνα (512) που βρέθηκε στο Ζεμπέντ της Συρίας. Ωστόσο γενικά το επιγραφικό υλικό στην αραβική γραφή είναι εξαιρετικά σπάνιο καθώς είναι γνωστές μόνο 5 επιγραφές. Αργότερα εισήχθη η χρήση τελειών πάνω και κάτω από τα γράμματα για την υποβοήθηση της ανάγνωσης τους, με το πρώτο γνωστό κείμενο που κάνει χρήση αυτής της τεχνικής να είναι αραβικός πάπυρος που βρέθηκε στην Αίγυπτο (PERF 558), και χρονολογείται το 643. Κατά τον ύστερο 7ο αιώνα, εμφανίστηκαν και τα σύμβολα των φωνηέντων, τα οποία αρχικά σημειώνονταν με κόκκινες τελείες.

Το πρώτο έντυπο βιβλίο με αραβικούς χαρακτήρες, φέρεται να εκδόθηκε το 1514 και ήταν ένα βιβλίο προσευχών το οποίο προορίζονταν για τις χριστιανικές κοινότητες στις αραβικές χώρες. Οι πρώτες αραβικές γραμματοσειρές σχεδιάστηκαν τον 16ο αιώνα από τον Γάλλο χαράκτη Ρομπέρ Γκρανζόν (Robert Granjon), ενώ ο εκδοτικός οίκος των Μεδίκων συνέχισε τις εκδόσεις χριστιανικών βιβλίων στα αραβικά κατά το υπόλοιπο του αιώνα.

Η τυπογραφία στη Μέση Ανατολή εμφανίστηκε αρχικά από Μαρωνίτες μοναχούς στο όρος του Λιβάνου, οι οποίοι χρησιμοποίησαν τυπογραφική μηχανή μεταγράφοντας τα αραβικά στο συριακό αλφάβητο. Η πρώτη τυπογραφική μηχανή η οποία υποστήριζε αραβικούς χαρακτήρες, φέρεται πως δημιουργήθηκε από τον μελκίτη ελληνοκαθολικό μοναχό Αμπντάλα Ζαχίρ (عبد الله زاخر‎) στο μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη στην πόλη Ντουρ Ελ Σουέιρ (ضهور الشوير) επίσης στο όρος του Λιβάνου, με το πρώτο βιβλίο να εκτυπώνεται το 1734, και η μηχανή να χρησιμοποιείται έως και το 1899.[4]

Σύμφωνα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αλφαβητική σειρά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο αραβικό αλφάβητο χρησιμοποιούνται δύο βασικές σειρές:

  • Η πρωτότυπη σειρά είναι η ’abjadī (أَبْجَدِي), προέρχεται από τη σειρά των γραμμάτων στο φοινικικό αλφάβητο και γι αυτό είναι παρόμοια με αυτή των υπόλοιπων αλφαβήτων που προήλθαν από το φοινικικό, όπως π.χ. το εβραϊκό αλφάβητο. Χρησιμοποιείται στις γραμματοσειρές.
  • Η σειρά hijā’ī (هِجَائِي) ή ’alifbā’ī (أَلِفْبَائِي) βασίζεται στην ομοιότητα των σχημάτων των γραμμάτων. Χρησιμοποιείται σε ταξινομημένους καταλόγους λέξεων, όπως οι τηλεφωνικοί κατάλογοι, λεξικά και κατάλογοι αιθουσών διδασκαλίας.
Η συνηθέστερη σειρά αμπτζάντι είναι η ακόλουθη:
غ ظ ض ذ خ ث ت ش ر ق ص ف ع س ن م ل ك ي ط ح ز و ه د ج ب ا
gh dh kh th t sh r q f s n m l k y ar z w h d j b ā
28 27 26 25 24 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 12 11 10 09 08 07 06 05 04 03 02 01
Η επικρατέστερη σειρά χιτζά’ι είναι η ακόλουθη:
ي و ه ن م ل ك ق ف غ ع ظ ط ض ص ش س ز ر ذ د خ ح ج ث ت ب ا
y w h n m l k q f gh sh s z r dh d kh j th t b ā
28 27 26 25 24 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 12 11 10 09 08 07 06 05 04 03 02 01

Σημείωση: στις παραπάνω σειρές, τα γράμματα διαβάζονται από τα δεξιά προς τα αριστερά, δηλαδή κατά τον αραβικό τρόπο γραφής.

Μορφές γραμμάτων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από τα σύμφωνα, 22 γράφονται διαφορετικά, ανάλογα με τη θέση τους στην αρχή, τη μέση ή το τέλος της λέξης. Έτσι διακρίνονται τέσσερεις μορφές του ίδιου γράμματος: η αρχική, η μέση, η τελική και η μεμονωμένη. Ωστόσο, 6 σύμφωνα (و ز ر ذ د ا) δεν έχουν μέση μορφή και η αρχική μορφή τους ταυτίζεται με τη μεμονωμένη.

Στον παρακάτω πίνακα, η προφορά που παραδίδεται είναι αυτή της λογοτεχνικής αραβικής η οποία είναι και η καθιερωμένη μορφή που διδάσκεται στα πανεπιστήμια.

Χρήση αραβικών γραμμάτων στη λογοτεχνική Αραβική
Ονομασία Μεταγραφή Προφορά κατά IPA Τύπος ανάλογα με
τη θέση στη λέξη
Μεμονωμένος
τύπος
Τελικός Μέσος Αρχικός
alif ā /  ’  (επίσης  ʾ  ) /aː/ [a] ـا ـا ا ا
bā’ b b
(κάποιες φορές p, σε λεξικά δάνεια)[b]
ـب ـبـ بـ ب
tā’ t t ـت ـتـ تـ ت
thā’ th (επίσης ṯ ) θ ـث ـثـ ثـ ث
jīm j (επίσης ǧ, g ) d͡ʒ [c] ـج ـجـ جـ ج
ḥā’ ħ ـح ـحـ حـ ح
khā’ ḵ ) x ـخ ـخـ خـ خ
dāl d d ـد ـد د د
dhāl dh (επίσης ḏ ) ð ـذ ـذ ذ ذ
rā’ r r ـر ـر ر ر
zayn / zāy z z ـز ـز ز ز
sīn s s ـس ـسـ سـ س
shīn sh (επίσης š ) ʃ ـش ـشـ شـ ش
ṣād ـص ـصـ صـ ص
ḍād ـض ـضـ ضـ ض
ṭā’ ـط ـطـ طـ ط
ẓā’ ðˤ ـظ ـظـ ظـ ظ
‘ayn  ‘  (επίσης  ʿ  ) ʕ ـع ـعـ عـ ع
ghayn ḡ ) ɣ
(κάποιες φορές ɡ, σε λεξικά δάνεια)[c]
ـغ ـغـ غـ غ
fā’ f f
(κάποιες φορές v, σε λεξικά δάνεια)[b]
ـف ـفـ فـ ف [d]
qāf q q
(κάποιες φορές ɡ, σε λεξικά δάνεια)[c]
ـق ـقـ قـ ق [d]
kāf k k
(κάποιες φορές ɡ, σε λεξικά δάνεια)[c]
ـك ـكـ كـ ك
lām l l ـل ـلـ لـ ل
mīm m m ـم ـمـ مـ م
nūn n n ـن ـنـ نـ ن
hā’ h h ـه ـهـ هـ ه
wāw w / ū / aw w, /uː/, /aw/,
κάποιες φορές u, o, and oː, σε λεξικά δάνεια
ـو ـو و و
yā’ y / ī / ay j, /iː/, /aj/,
κάποιες φορές i, e, and eː, σε λεξικά δάνεια
ـي ـيـ يـ ي [e]


Φωνήεντα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βραχέα φωνήεντα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα βραχέα φωνήεντα (α, ε, ι, ο, ου) υποδηλώνονται με κάποια πνεύματα τα οποία τοποθετούνται πάνω ή κάτω από τα σύμφωνα με φωνήεν ή πάνω ή κάτω από τα μακρά φωνήεντα. Συνήθως τα πνεύματα δεν χρησιμοποιούνται στο γραπτό λόγο, πέρα από ειδικές περιπτώσεις όπως στο Κοράνι και στη στοιχειώδη εκπαίδευση, ιδιαίτερα σε σχολικά βιβλία γραμματικής.

Βραχύ φωνήεν
(για κείμενο με όλα τα πνεύματα)
Ονομασία Μεταγρ. Αξία
(IPA)
064E
َ
fatḥah a /a/
064F
ُ
ḍammah u /u/
0650
ِ
kasrah} i /i/

Μακρά φωνήεντα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Για την πλήρη προφορά των αραβικών κειμένων, που βρέθηκαν σε κείμενα όπως το Κοράνι, το μακρό ā που ακολουθεί σύμφωνο, εκτός του hamzah, είναι γραμμένο με ένα μικρό σημάδι (fatḥah) ανάλογα με το σύμφωνο και ένα ’alif μετά από αυτό. Το μακρό ī είναι γραμμένο όπως το σημάδι για το βραχύ i (kasrah) και ένα yā’, και το μακρό ū όπως το σημάδι για το βραχύ u (ḍammah) και ένα wāw. Εν συντομία, ᵃa = ā, ⁱy = ī και ᵘw = ū. Το μακρό ā που ακολουθεί το σύμφωνο hamzah μπορεί να εμφανίζεται ως ’alif maddah ή ελεύθερα ως hamzah που το ακολουθεί ένα ’alif.

Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τα φωνήεντα τοποθετημένα πάνω ή κάτω από ένα διακεκομμένο κύκλο σε αντικατάσταση ενός πρωτογενούς γράμματος συμφώνου ή ενός σημαδιού shaddah. Για λόγους σαφήνειας στον πίνακα, τα πρωτογενή γράμματα στα αριστερά χρησιμοποιούνται για να χαρακτηρίσουν τα μακρά φωνήεντα που εμφανίζονται μόνο στην απομονωμένη μορφή τους. Παρακαλώ σημειώστε ότι κατά το πλήστον συμφώνων στη σύνδεση από αριστερά με τα ’alif, wāw και yā’, γραμμένα στη συνέχεια με μεσαία ή την τελική τους μορφή. Επιπλέον, το γράμμα yā’ στην τελευταία γραμμή μπορεί να συνδεθεί με το γράμμα στα αριστερά του, και στη συνέχεια χρησιμοποιεί ένα μεσαίο ή την αρχική του μορφή. Χρησιμοποιήστε τον πίνακα των πρωτογενών γραμμάτων για να δείτε την πραγματική τους χάραξη και την ένταξή τους σε τύπους.

Μακρά φωνήεντα
(για κείμενο με όλα τα πνεύματα)
Ονομασία Μεταγρ. Αξία
064E 0627
َا
fatḥah ’alif ā /aː/
064E 0649
َى
fatḥah ’alif maqṣūrah ā / á /aː/
064F 0648
ُو
ḍammah wāw ū /uː/
0650 064A
ِي
kasrah yā’ ī' /iː/
Μακρά φωνήεντα
(σε κείμενο χωρίς βραχέα πνεύματα)
Ονομασία Μεταγρ. Αξία
(IPA)
0627
ا
(υπονοεί fatḥah) ’alif ā /aː/
0649
ى
(υπονοεί fatḥah) ’alif maqṣūrah ā / aỳ /aː/
0648
و
(υπονοεί ḍammah) wāw ū / uw /uː/
064A
ي
(υπονοεί kasrah) yā’ ī / iy /iː/

Επιπρόσθετα, όταν μεταγράφονται ονόματα και δάνειες λέξεις, οι αραβόφωνοι γράφουν όλα τα φωνήεντα ως μακρά (ā με ا ’alif, ē και ī με ي ya’, και ō και ū με و wāw), προσεγγίζοντας την έννοια του πλήρους αλφαβήτου.

Αριθμητικά σύμβολα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στα αραβικά κείμενα υπάρχουν δύο βασικά είδη αριθμητικών συμβόλων: τα δυτικά αραβικά και τα ανατολικά αραβικά. Στο μεγαλύτερο μέρος της σημερινής Βόρειας Αφρικής, χρησιμοποιούνται τα συνήθη δυτικά αριθμητικά. Όπως και στα δυτικά αραβικά αριθμητικά σύμβολα, έτσι και τα ανατολικά οι μονάδες τοποθετούνται στο άκρο δεξιά και οι υψηλότερες αξίες προς τα αριστερά.

Δυτικά
(Μαγκρέμπ, Ευρώπη)
Κεντρικά
(Μέση Ανατολή)
Ανατολικά/Ινδικά
(Περσική, Ουρντού)
0 ٠ ۰
1 ١ ۱
2 ٢ ۲
3 ٣ ۳
4 ٤ ۴
5 ٥ ۵
6 ٦ ۶
7 ٧ ۷
8 ٨ ۸
9 ٩ ۹

Γράμματα ως αριθμητικά σύμβολα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επιπρόσθετα, τα γράμματα του αλφαβήτου μπορούν να χρησιμοποιηθούν και αυτά ως αριθμητικά σύμβολα. Η χρήση αυτή βασίζεται στην αλφαβητική σειρά ’abjadī. Έτσι, أ ’alif είναι το 1, ب bā’ είναι το 2, ج jīm είναι το 3, κ.ο.κ. μέχρι το ي yā’ = 10, ك kāf = 20, ل lām = 30, …, ر rā’ = 200, …, غ ghayn = 1000.


Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Arabic alphabet της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).
  1. File:Basmala kufi.svg - Wikimedia Commons
  2. File:Kufi.jpg - Wikimedia Commons
  3. File:Qur'an folio 11th century kufic.jpg - Wikimedia Commons
  4. Arabic and the Art of Printing – A Special Section, by Paul Lunde