Άνω Πόλη Θεσσαλονίκης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 40°38′31″N 22°57′7″E / 40.64194°N 22.95194°E / 40.64194; 22.95194

Άνω Πόλη
Τοποθεσία στο χάρτη
Τοποθεσία στο χάρτη
Άνω Πόλη
40°38′31″N 22°57′7″E
ΧώραΕλλάδα
Διοικητική υπαγωγήΔήμος Θεσσαλονίκης
Οδός Θεοφίλου, Άνω Πόλη

Η Άνω Πόλη της Θεσσαλονίκης αποτελεί τη Γ΄ Κοινότητά της και είναι κτισμένη σε δρόμο με βραχώδες έδαφος μεγάλων κλίσεων. Εκτείνεται από τη βόρεια πλευρά της οδού Αγίου Δημητρίου ως τα τείχη της Ακρόπολης – Επταπυργίου, ενώ ανατολικά, από τα τείχη επί της οδού Ελένης Ζωγράφου, έως δυτικά στην πλατεία Μουσχουντή (Παλιά Λαχαναγορά).

Στην περιοχή βρίσκονται σημαντικά μνημεία όπως το Επταπύργιο, ο ναός του Οσίου Δαβίδ (Μονή Λατόμου), ο ναός του Αγίου Νικολάου Ορφανού, η Μονή Βλατάδων, η Εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης, ο Ναός των Ταξιαρχών, η Εκκλησία του Προφήτη Ηλία, το Βυζαντινό λουτρό στην πλατεία Κρίσπου, το Μουσείο Ατατούρκ, ο Τουρμπές Μουσά Μπαμπά και η κρήνη Τσινάρι.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η κρήνη στο Τσινάρι

Κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής περιόδου εκεί κατοικούσαν οι Τούρκοι ενώ οι Έλληνες, Δυτικοευρωπαίοι και Εβραίοι κάτοικοι της πόλης ζούσαν γύρω από το λιμάνι[εκκρεμεί παραπομπή]. Η περιοχή πυκνοκατοικήθηκε τα τελευταία χρόνια του 19ου αιώνα και ιδιαίτερα μετά την άφιξη των Μικρασιατών προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής.

Καφέ Ουζερί “Τσινάρι”, Άνω Πόλη

Πέρα από τα ιστορικά μνημεία, στην περιοχή της Άνω Πόλης διασώζεται σε πολλά τμήματα ο αυθεντικός πολεοδομικός ιστός με τους στενούς λιθόστρωτους δρόμους, τα αδιέξοδα, τα μικρά ξέφωτα και τις πλατείες και προπάντων λιτά και κομψά κτίσματα.

Τα οικήματα αυτά, που σε μεγάλο βαθμό απαντώνται στους δρόμους Δημητρίου Πολιορκητού, Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου, Θεοφίλου, Αντιόχου, Αμφιτρύωνα, Ηροδότου, Τσαμαδού και Σαχτούρη, δεν έχουν να επιδείξουν τίποτα το πομπώδες. Επιβάλλονται με τη μορφή και τη λειτουργική (εσωτερική και εξωτερική) τους δομή, με πολλά στοιχεία κληροδοτημένα από την αρχαία ελληνική και βυζαντινή παράδοση. Διακρίνονται από τις "προεξοχές" (σαχνισιά, το "ηλιακόν" των βυζαντινών), τα φουρούσια (τα στηρίγματα των προεξοχών), καθώς και τους στεγασμένους εξώστες ("χαγιάτια"), που αποτελούν χαρακτηριστικά στοιχεία της παραδοσιακής μακεδονίτικης αρχιτεκτονικής.

Οδός Ακρίτα, Άνω Πόλη

Εξαίρετο δείγμα της οικιστικής ενότητας της Άνω Πόλης, αποτελούν τα Καστρόπληκτα σπίτια δηλαδή που κτίστηκαν από Μικρασιάτες πρόσφυγες μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή πληθυσμών. Τα σπίτια αυτά εφάπτονται των βυζαντινών τειχών και καταδεικνύουν την ταχεία, πρόχειρη και ραγδαία εγκατάσταση προσφύγων στην πόλη, οι οποίοι, λόγω έλλειψης χώρου έχτισαν δίπλα στα τείχη μικρά ισόγεια σπίτια με σκοπό την στεγαστική τους εξασφάλιση.[1]

Σημαντικά κτίρια της Άνω Πόλης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Η Οικία του Αλβανού βοεβόδα με τον φούρνο στο ισόγειο στη συμβολή των Οδών Θεοφίλου 32 & Αγ. Σοφίας 107
    Η Οικία του Αλβανού βοεβόδα με τον φούρνο στο ισόγειο στη συμβολή των οδών Θεοφίλου 32 & Αγ. Σοφίας 107, Δείγμα Μακεδονίτικης αρχιτεκτονικής που κατασκευάστηκε μάλλον στα τέλη του 19ου αιώνα, με νεοκλασικές επιδράσεις (περίτεχνα φουρούσια, οξυκόρυφο αέτωμα, ξύλινοι ψευδοκιονίσκοι). Το ισόγειο του κτιρίου ήταν φούρνος, ενώ ο πρώτος όροφος ήταν κατοικία Αλβανού βοεβόδα. [2][3][4]
  • Καρίπειον Μέλαθρον, τέλη του 19ου αι. (1870-1880)
    Το Καρίπειον Μέλαθρον στη συμβολή των οδών Ολυμπιάδος και Στ. Δραγούμη που χρονολογείται στα τέλη του 19ου αι. (1870-1880). [5][6][7]
  • Το Καφενείο "Τσινάρι" βρίσκεται στη συμβολή των οδών Αλεξ. Παπαδόπουλου 74 και Κλειούς 15. Αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα παραδοσιακού καφενείο με στέγαστρο. Αρχικά, το 1885 λειτούργησε ως καφενείο, από έναν οθωμανό τον Κιοσσέ. Μετά την αναταλλαγή πληθυσμών, το 1923 ο Κιοσσές έφυγε και το καφενείο ανέλαβε κάποιος Έλληνας από τη Σμύρνη σερβιρίζοντας ούζο και σμυρνέικους μεζέδες. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, λειτουργεί ως ταβέρνα-ουζερί με την επωνυμία Καφέ Ουζερί “Τσινάρι”. [8][9][10]
  • Η Δημοτική Βιβλιοθήκη της Άνω Πόλης (1892) στην οδό Κρίσπου αρχικά κατοικία του στρατιωτικού διοικητή Θεσσαλονίκης Χατζή Μπέη Καϊμακάμη και για πολλά χρόνια Λύκειο Αρρένων[11][12][13]
  • Κτήριο του Πολιτιστικού Οργανισμού “εν Χορδαίς” στην οδό Κλειούς 9
    Το Κτήριο του Πολιτιστικού Οργανισμού “εν Χορδαίς” στην οδό Κλειούς 9. Αρχικά η οικία ήταν μία μονοκατοικία σε δύο στάθμες και με ημιυπόγειους βοηθητικούς χώρους.[14]
  • Το Κτήριο του ΣΑΘ στην οδό Επιμενίδου 19. Η οικία, επηρεασμένη από την μακεδονίτικη αρχιτεκτονική βρίσκεται στο άμεσο περιβάλλον του βυζαντινού ναού του Οσίου Δαυϊδ. Αποτελεί πλατυμέτωπη, διώροφη κατοικία με δύο σαχνισιά στην όψη, που στηρίζονται σε κοιλόκυρτα φουρούσια.[15]
  • Οικία Κρίσπου 17 & Μουσών 9

Κρήνες της Άνω Πόλης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σε διάφορα σημεία της Άνω Πόλης συνολικά σώζονται έξι κρήνες:

  • Κρήνη στο Τσινάρι. Η Κρήνη βρίσκεται σ' ένα από τα πιο γραφικά σημεία της Άνω Πόλης στη διασταύρωση των οδών Αλεξ. Παπαδόπουλου και Κλειούς, κάτω από ένα πλάτανο απέναντι από το Καφέ-ουζερί Τσινάρι. Σύμφωνα με την παράδοση θεωρείται ίδρυμα του Μουράτ Β’. Η Κρήνη είναι κατασκευασμένη από πωρόλιθο και διακοσμείται από βυζαντινό θωράκιο με περιστέρια και έναν μισό γρύπα, ενώ στο κάτω μέρος υπάρχει μια μαρμάρινη ρωμαϊκή σαρκοφάγος με ελληνική επιγραφή αρκετά φθαρμένη που χρησιμεύει ως λεκάνη συλλογής του νερού. Στο πίσω μέρος της κρήνης υπάρχει δεξαμενή χωρητικότητας περίπου 9 κυβικών για την αποθήκευση του νερού που ερχόταν από τον Χορτιάτη. [16][17][18][19][20][21]

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • ΥΑ ΔΙΛΑΠ/Γ/1483/40983/15-6-1979 - ΦΕΚ 680/Β/14-8-1979

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «Πηγή: Ιστοσελίδα Μνημεία της Θεσσαλονίκης». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Ιουνίου 2007. Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2007. 
  2. «ΚΤΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΘΕΟΦΙΛΟΥ ΜΕ ΑΓΙΑΣ ΣΟΦΙΑΣ». thessarchitecture (στα Αγγλικά). 26 Ιουλίου 2016. Ανακτήθηκε στις 23 Μαΐου 2022. 
  3. Archive, Saloni ca (12 Φεβρουαρίου 2018). «Το τέλος της Αγ. Σοφίας στο Κουλέ Καφέ». Saloni.ca Archive. Ανακτήθηκε στις 23 Μαΐου 2022. 
  4. Archive, Saloni ca (8 Μαΐου 2019). «Από την Κρίσπου, γωνία Αγ. Σοφίας με Θεοφίλου». Saloni.ca Archive. Ανακτήθηκε στις 23 Μαΐου 2022. 
  5. «ΚΑΡΙΠΕΙΟΝ ΜΕΛΑΘΡΟΝ». thessarchitecture (στα Αγγλικά). 1 Δεκεμβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 25 Μαΐου 2022. 
  6. «Καρίπειο Μέλαθρο: ένα ιστορικό κτίριο απέκτησε μοντέρνα αύρα». Andro. 7 Φεβρουαρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 25 Μαΐου 2022. 
  7. «Καρίπειον Μέλαθρον». parallaximag.gr. 19 Μαΐου 2013. Ανακτήθηκε στις 25 Μαΐου 2022. 
  8. Τομανάς, Κώστας (1990). Τα Καφενεία της Παλιάς Θεσσαλονίκης. Εκδοτική Ομάδα. 
  9. «Το καφενείο του Κιοσσέ στο Τσινάρι». Thessalonikiartsandculture.gr. Ανακτήθηκε στις 24 Μαΐου 2022. 
  10. «Το καφέ-ουζερί Τσινάρι στην Άνω Πόλη». Athens Voice. Ανακτήθηκε στις 24 Μαΐου 2022. 
  11. «Οι υπέροχες πλατειούλες στην Άνω πόλη». parallaximag.gr. 24 Αυγούστου 2017. Ανακτήθηκε στις 5 Ιουνίου 2022. 
  12. «Μία αλλιώτικη βόλτα στα σοκάκια της Άνω Πόλης». parallaximag.gr. 26 Οκτωβρίου 2021. Ανακτήθηκε στις 5 Ιουνίου 2022. 
  13. Archive, Saloni ca (22 Μαΐου 2018). «Κρίσπου 7 στο Κουλέ Καφέ η χρονολόγηση της Δημοτικής Βιβλιοθήκης». Saloni.ca Archive. Ανακτήθηκε στις 5 Ιουνίου 2022. 
  14. «Liza Tiktapanidou | Άνω Πόλη – Αποκατάσταση – Επανάχρηση Διατηρητέου». www.tiktapanidou.com. 8 Μαΐου 1997. Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2022. 
  15. «ΔΙΑΡΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΚΗΡΥΓΜΕΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΙΩΝ». listedmonuments.culture.gr. Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2022. 
  16. «Κρήνες: Τα απομεινάρια μιας άλλης εποχής στην Ανω Πόλη (ΒΙΝΤΕΟ)». Thes. 28 Σεπτεμβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 24 Μαΐου 2022. 
  17. «Οι 12 καλύτερα διατηρημένες κρήνες στη Θεσσαλονίκη, από τον Στέφανο Πασβάντη». Thessalonikiartsandculture.gr. Ανακτήθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 2022. 
  18. Τζήμου, Κύα (28 Αυγούστου 2015). «Πέντε ωραίες ιστορίες στην Άνω Πόλη». Parallaxi Magazine (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 2022. 
  19. sakis. «Η Κρήνη του Τσινάρ». Savvas Land. Ανακτήθηκε στις 24 Μαΐου 2022. 
  20. Archive, Saloni ca (25 Απριλίου 2018). «Στην βρύση στο Τσινάρι, μια σχεδόν περιμετρική ματιά». Saloni.ca Archive. Ανακτήθηκε στις 24 Μαΐου 2022. 
  21. «Βρύσες – κρήνες στην παλιά Θεσσαλονικη: Διψάσαμε το μεσημέρι…». parallaximag.gr. 6 Απριλίου 2017. Ανακτήθηκε στις 5 Ιουνίου 2022. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]