Πεντηκόντορος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Πεντηκόντορος

Η πεντηκόντορος ήταν μια αρχαία ελληνική γαλέρα που χρησιμοποιήθηκε από την Αρχαϊκή Περίοδο. Η πεντηκόντορος προέκυψε σε μια χρονική περίοδο που δεν υπήρχε ακόμη διάκριση μεταξύ εμπορικών και πολεμικών πλοίων. Ήταν σκάφη ευέλικτα και μακράς ακτίνας δράσης που χρησιμοποιήθηκαν για θαλάσσιο εμπόριο, πειρατεία και πολεμικές επιχειρήσεις. Μετέφερε αγαθά ή και στρατιώτες. Μια πεντηκόντορος προωθούνταν από πενήντα (50) κωπηλάτες που τοποθετούνταν ανά 25 σε κάθε της πλευρά. Ένα μεσαίο κατάρτι με τετράγωνο ιστίο χρησιμοποιούνταν επίσης για την προώθηση του πλοίου, όταν υπήρχε ευνοϊκός άνεμος. Ήταν μακρυά πλοία με μικρό βύθισμα και συχνά χαρακτηρίζονταν ως «νῆες μακραί». Συχνά δεν είχαν κατάστρωμα.

Σύμφωνα με συγκριτικούς υπολογισμούς πιστεύεται ότι οι πεντηκόντοροι είχαν μήκος 28 - 38 μέτρα και πλάτος 4 - 5 μέτρα. Θεωρείται ακόμη ότι ήταν ικανές να αναπτύξουν ταχύτητα ως και εννέα (9) κόμβους. Οι Αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν ακόμη τις τριακοντόρους, μια βραχύτερη έκδοση της πεντηκοντόρου με 30 κουπιά. Αργότερα εξελίχθηκε στη διήρη και στην τριήρη, η οποία σε μεγαλο βαθμό την αντικατέστησε, αν και όχι τελείως, σε χρήση στα πολεμικά ναυτικά των ελληνικών και άλλων μεσογειακών ναυτικών κρατών. Η πεντηκόντορος παρέμεινε σε χρήση τουλάχιστον μέχρι και την Ελληνιστική Περίοδο, όταν άρχησε να αντικαθίσταται από άλλα σχέδια όπως τη λέμβο, την ελληνιστική ημιολία και τις λιβύρνεις.

Χρήση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εμπορική και αποικιακή χρήση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χρησιμοποιήθηκε ευρέως τουλάχιστον από τους Φωκείς της Ιωνίας για να ταξιδέψουν και να αποικήσουν εμπορικούς δρόμους. Ο Ηρόδοτος μας πληροφορεί ότι στην πραγματικότητα, απλά χρησιμοποιώντας περισσότερο πεντηκοντόρους παρά καθαρώς εμπορικά πλοία, οι Φωκείς ήταν οι πρώτοι που κάνουν μακρινά ταξίδια. Το άνοιγμα των εμπορικών δρόμων τους πήγε αρκετά μακριά, μέχρι τουλάχιστον τον Ατλαντικό Ωκεανό κοντά στην Ταρτασσό. Στη συνέχεια, ήταν οι πρωταγωνιστές της εποχής που είδε τη δημιουργία και την άνθιση πολλών αποικιών, όπως η Μασσαλία, η Αλαλία και η Ελέα.

Παρόμοια χρήση έκαναν στην πεντηκόντορο οι Φοίνικες και οι Καρχηδόνιοι. Ο Άννων ο θαλασσοπόρος, για παράδειγμα, μας πληροφορεί ότι η προσπάθειά του για τον περίπλου της Αφρικής, που ανατέθηκε του από την Καρχηδόνα για αποικιοκρατικούς λόγους, διεξήχθη με στόλο από εξήντα πεντηκοντόρους, φορτωμένες με προμήθειες, καθώς και με ένα πλήθος ανδρών και γυναικών.[1]

Η ανάγκη για τη χρήση των πεντηκοντόρων και ως πολεμικά πλοία μπορεί να εξηγηθεί και από τις τριβές που προκάλεσε ο ανταγωνισμός για εμπορικές συναλλαγές και αποικίες μεταξύ των Ελλήνων, Φοινίκων, Καρχηδονίων και Ετρούσκων, στη Μεσόγειο και στον Ατλαντικό.

Σε κάθε περίπτωση, η πεντηκόντορος πιστώνεται με την υποστήριξη του αρχαίου ελληνικού και φοινικικού αποικισμού της Μεσογείου, αλλά και των πρώτων εξερευνητικών αποστολών πέρα από την κλειστή θάλασσα.

Πολεμική χρήση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πενρηκόντορος για πολλά χρόνια ήταν η ραχοκοκαλιά του ελληνικού πολεμικού ναυτικού πολέμου. Η κορύφωσή της πολεμικής χρήσης της έγινε στη ναυμαχία της Αλαλίας[2] μεταξύ ελλήνων (Φωκέων πιο συγκεκριμένα) αποίκων που εγκαρταστάθηκαν στην Αλαλία της Κορσικής και ενός συνασπισμού Καρχηδονίων και Ετρούσκων. Η ναυμαχία αυτή είχε ένα θέατρο επιχειρήσεων στο Τυρρηνικό Πέλαγος, μεταξύ της Κορσικής και της Σαρδηνίας.

Η ναυμαχία έληξε με τακτική νίκη των Φωκέων, αλλά ήταν ένα αβέβαιο αποτέλεσμα (ο Ηρόδοτος την ονομάζει μια «Καδμεία νίκη», δηλαδή μια προσωρινή νίκη με αμφίβολο θετικό αποτέλεσμα που μάλλον είναι πράγγελος μιας επερχόμενης και πιο μόνιμου αρνητικού αποτελέσματος ήττας, όπως ήταν και η αντίστοιχη στον Πόλεμος των Επτά επί Θήβας). Ήταν η πρώτη γνωστή φορά που παρεμποδίστηκε σοβαρά ο ελληνικός αποικισμός και το θαλάσσιο εμπόριο στη Δυτική Μεσόγειο και επομένως αποτέλεσε αναμφισβήτη στρατηγική ήττα.

Μεταφορά προσφύγων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η μεγάλη χρήση της και σε μεγάλες διαδρομές μας πληροφορούν ότι επρόκειτο για πλοίο εξοπλισμένο με σχετικά μεγάλη χωρητικότητα για την εποχή. Στην πραγματικότητα, ο ίδιος ο Ηρόδοτος προσθέτει ότι οι πεντηκόντοροι χρησιμοποιήθηκαν για την εκκένωση της Φώκαιας, και τη μετοίκηση όλων των κατοίκων της και όλης της περιουσίας τους, με εξαίρεση έργα ζωγραφικής και χάλκινα αγάλματα. Μετά δε τη ναυμαχία της Αλαλίας, οι πεντηκόντοροι πρωταγωνίστηκαν στη νέα προσφυγική μετοίκηση των κατοίκων της Αλαλίας στην Ελέα, με είκοσι (20) πεντηκοντόρους που κρίθηκαν αξιόπλοες μετά τη ναυμαχία.[3]

Αναφορές και σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Annone, Periplo, 1. Il testo tramandato riferisce di 30.000 persone, un numero sicuramente dovuto ad un errore nella traduzione in greco del testo fenicio. Neppure è accettabile la facile correzione a tremila, che tiene conto dei soli rematori ma non del resto degli imbarcati, comprese le donne, com'era peraltro nella tradizione coloniale fenicio-cartaginese.
  2. Denominazioni ricorrenti in letteratura sono anche quelle di battaglia del Mare Sardo o del Mare Corso.
  3. Non è dato sapere, né è facile valutare, il numero di persone imbarcate sulle navi residue, ma non doveva essere troppo sparuto per poter fondare una colonia e portarla, nel giro di pochi anni, ad un notevole splendore. Comunque, anche la stima più prudente, porta a non meno di tremila persone.


Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Penteconter (ship) της Αγγλόγλωσσης Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Pentecontera της Ιταλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).