Νικολό Μακιαβέλι

Νικολό Μακιαβέλι

Ο Μακιαβέλι φέρων τα ενδύματα αξιωματούχου της Φλωρεντινής Δημοκρατίας.
Όνομα	Νικολό Μακιαβέλι
Γέννηση	3 Μαΐου, 1469 Φλωρεντία
Θάνατος	21 Ιουνίου 1527
Περίοδος	Αναγέννηση
Περιοχή	Ευρώπη
Σχολή	Αναγεννησιακή Φιλοσοφία, Πολιτικός Ρεαλισμός
Κύρια Ενδιαφέροντα	Πολιτική, Ιστορία
Επιδράσεις Κικέρων, Σαλλούστιος, Λίβιος, Ξενοφών
Επηρέασε Τόμας Χομπς, Τζέιμς Χάρρινγκτον, Ζαν Ζακ Ρουσσώ, Αντόνιο Γκράμσι, Μπενίτο Μουσολίνι

Ο Νικολό Μακιαβέλι (Niccolò di Bernardo dei Machiavelli) (3 Μαΐου, 1469- 21 Ιουνίου 1527), Ιταλός διπλωμάτης, πολιτικός στοχαστής και συγγραφέας, φτωχός απόγονος ευγενούς οικογένειας, γεννήθηκε στη Φλωρεντία και ήταν γιος του Μπερνάρντο Μακιαβέλι και της Μπαρτολομέα Νέλι. Λαμβάνοντας το αξίωμα δεύτερου καγκελαρίου της Φλωρεντινής Δημοκρατίας, ο Μακιαβέλι εργάστηκε ως γραμματέας της αρμόδιας επιτροπής για τη διπλωματία και τον πόλεμο. Οι αποστολές του τον έφεραν σε επαφή με αρκετές από τις ισχυρότερες πολιτικές προσωπικότητες της εποχής του στην Ευρώπη, ανάμεσα στις οποίες συγκαταλέγεται ο Πάπας και ο βασιλιάς της Γαλλίας.

Φέρεται πως επηρεάστηκε σημαντικά από τις πολιτικές αντιλήψεις του Καίσαρα Βοργία στη συγγραφή του έργου του Il principe (Ο Ηγεμών), που γράφτηκε το 1513. Το συγκεκριμένο έργο επηρέασε την πολιτική σκέψη πολλών πολιτικών και στοχαστών και άσκησε σημαντική επίδραση σε πολιτικές εξελίξεις της εποχής του και μεταγενέστερων περιόδων.

Άγαλμα του Μακιαβέλι, έξω από την Πινακοθήκη Ουφίτσι

Η σκέψη του δέχθηκε είτε σημαντικές επικρίσεις είτε πλήρη αποδοχή. Είναι πολλοί εκείνοι που τον θεωρούν πατέρα της σύγχρονης πολιτικής επιστήμης και επίσης αρκετοί εκείνοι που τον χαρακτηρίζουν απλά κυνικό, διεφθαρμένο και αυταρχικό.

Το έργο γράφτηκε σε περίοδο κατά την οποία ο Μακιαβέλι απολύθηκε από τα δημόσια αξιώματά του, όταν το 1512, με τη βοήθεια των Ισπανών, οι Μέδικοι ανέτρεψαν της Δημοκρατία της Φλωρεντίας, επανερχόμενοι στην εξουσία. Ο Μακιαβέλι υπέστη βασανιστήρια και για μικρό διάστημα φυλακίστηκε. Όταν αργότερα επέστρεψε σε ελάσσονες δημόσιες θέσεις υπό το καθεστώς των Μεδίκων, χαρακτηρίστηκε ανεπιθύμητος από τους δημοκράτες, που ανέτρεψαν και πάλι τους Μεδίκους το 1527. Απογοητευμένος, όπως αναφέρεται, ο Μακιαβέλι πέθανε σύντομα στη Φλωρεντία από πάθηση του στομάχου.

Σύνοψη έργου

Ο Μακιαβέλι είναι πεπεισμένος ως προς την ένδεια της κλασικής φιλοσοφίας και αρνείται την αυθεντία στη φυσική τάξη, που οι αρχαίοι σέβονταν. Δεν πιστεύει στην ύπαρξη καθολικού λόγου και, ως εκ τούτου, το μόνο που μπορούσε να κάνει ήταν να φανταστεί τους ανθρώπους χωρίς πίστη και χωρίς νόμο. Γράφει στις Διατριβές: «όποιος θεμελιώνει πολιτεία και της βάζει νόμους, να παίρνει προκαταβολικά για κακούς όλους τους ανθρώπους.» Στον Ηγεμόνα υποδεικνύεται ο ουσιώδης δεσμός ανάμεσα στην κακία και την ελευθερία. Το πρώτο μέλημα είναι να ελεγχθεί η τύχη και από εκεί και πέρα να παραχθεί έργο. Ο ηγεμόνας υπό αυτή την έννοια συγκεντρώνει την αυθεντία επί παντός και τη βούληση να εφαρμόζει στους άλλους ότι αποφασίζει. Μάλιστα ο ηγεμόνας είναι ο μόνος που μπορεί με τη στάση του να αφυπνίσει την ηθικότητα στους ανθρώπους. Εκ πείρας γνωρίζει ότι οι άνθρωποι κάνουν το καλό μόνο από ανάγκη και είναι διατεθειμένος να τους αναγκάσει να μεταβάλουν σταδιακά την κακία σε ανιδιοτέλεια. Ο τρόπος που ο Φλωρεντινός στοχαστής βλέπει τη δράση αποτελεί, από κάθε άποψη, εγγύηση για την παλινόρθωση του λόγου, που θα πιστεύαμε ότι απειλείται, από τη στιγμή που καταργείται κάθε υπερβατική τάξη. Είναι λοιπόν προφανές ότι ο Μακιαβέλι τείνει να μετατρέψει τη θεωρία σε δράση.

Εργογραφία

Ο Μακιαβέλι έγραψε επίσης θεατρικά έργα, ποίηση και μυθιστορήματα. Υπήρξε επίσης μεταφραστής κλασικών έργων και θεωρείται εκπρόσωπος της λόγιας λατινικής κωμωδίας.

• Discorso sopra le cose di Pisa (1499)
• Del modo di trattare i popoli della Valdichiana ribellati (1502)
• Del modo tenuto dal duca Valentino nell' ammazzare Vitellozzo Vitelli, Oliverotto da Fermo, etc. (Περιγραφή των Μεθόδων που υιοθετήθηκαν από τον Δούκα Βαλεντίνο όταν δολοφόνησε τους Βιτελόζο Βιτέλι, Ολιβερότο ντα Φέρμοι, Σινιόρ Πάολο και τον Δούκα της Γκραβίνα Ορσίνι, 1502)
• Discorso sopra la provisione del danaro (1502)
• Decennale primo (1506, ποίημα)
• Ritratti delle cose dell'Alemagna (1508-1512)
• Decennale secondo (1509)
• Ritratti delle cose di Francia (1510)
• Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio (Στοχασμοί στον Λίβιο - 3 τομ., 1512-1517)
• Il Principe (Ο Ηγεμών, 1513)
• Andria (1517, κωμωδία μεταφρασμένη από τον Τερέντιο)
• Mandragola (Ο Μανδραγόρας - 1518, πρόζα σε πέντε πράξεις, με έμμετρο πρόλογο)
• Della lingua (1514, διάλογοι περί Γλώσσας)
• Clizia (1525, κωμωδία σε πρόζα)
• Belfagor arcidiavolo (1515, μυθιστόρημα)
• Asino d'oro (Ο Χρυσός Όνος - 1517, ποίημα, μια νέα εκδοχή του Χρυσού Όνου του Απουλήιου)
• Dell'arte della guerra (Περί της τέχνης του πολέμου, 1519-1520)
• Discorso sopra il riformare lo stato di Firenze (Στοχασμοί περί της μεταρρύθμισης της πολιτείας της Φλωρεντίας 1520)
• Sommario delle cose della citta di Lucca (1520)
• Vita di Castruccio Castracani da Lucca (Η ζωή του Καστρούτσιο Καστρακάνι της Λούκα, 1520)
• Istorie fiorentine (Φλωρεντινές ιστορίες - 8 βιβλία, 1520-1525).
• Frammenti storici (Αποσπάσματα ιστορικά 1525)

Εκδόσεις στα ελληνικά

• Έργα Niccolo Macchiavelli (σε 2 τόμους), μετάφραση Παναγιώτη Κονδύλη, εκδόσεις ΚΑΛΒΟΣ, ISBN 9780006990550

ΒΙΒΛΙΟΓΡΦΊΑ

• Λίποβατς Θάνος, «Η πολιτική ψυχολογία στον Machiavelli», Λεβιάθαν 5 (1989), 25-38.[1]
• Εντμόν, Μ. Π., «Μακιαβέλι ή η επιτήδεια χρήση της διαφθοράς», Μετάφρ. Ντ. Αλιβάνιστος, Διαβάζω 186 (1988), 21-26.

Δικτυακοί τόποι

• Il Principe at MetaLibri Digital Library.
• Ο Μακιαβέλι στην Εγκυκλοπαίδεια Φιλοσοφίας του Στάνφορντ
• eMachiavelli.com, έργα και περιλήψεις.
• Έργα του Machiavelli στο Project Gutenberg
• Μακιαβέλι στο Marxists Internet Archive.
• Βερέμης, Θάνος. «Μακιαβέλλι, ένας σύγχρονος στοχαστής», Μέρος Α' και Μέρος Β', κείμενο στον ιστότοπο της εφημερίδας «Η Καθημερινή», 22 Δεκεμβρίου 2011.