Νικολό Μακιαβέλι

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Νικολό Μακιαβέλι
Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg
Ο Μακιαβέλι με ενδυμασία αξιωματούχου της Φλωρεντινής Δημοκρατίας.
Όνομα Νικολό Μακιαβέλι
Γέννηση 3 Μαΐου 1469
Φλωρεντία
Θάνατος 21 Ιουνίου 1527
Περίοδος Αναγέννηση
Περιοχή Ευρώπη
Σχολή Αναγεννησιακή Φιλοσοφία, Πολιτικός Ρεαλισμός
Κύρια Ενδιαφέροντα Πολιτική, Ιστορία

Ο Νικολό Μακιαβέλι (ιταλικά: Niccolò di Bernardo dei Machiavelli) (3 Μαΐου 1469 - 21 Ιουνίου 1527), ήταν Ιταλός διπλωμάτης, πολιτικός στοχαστής και συγγραφέας.

Γεννήθηκε σε μία φτωχή οικογένεια της Φλωρεντίας και ήταν γιος του Μπερνάρντο Μακιαβέλι και της Μπαρτολομέα Νέλι. Ο πατέρας του μερίμνησε ώστε ο νεαρός Νικολό να λάβει ουμανιστική εκπαίδευση, σύμφωνη με τα κλασικά πρότυπα της εποχής. Η εκπαίδευση αυτή και η σχέση του με Φλωρεντίνους ουμανιστές είχαν ως αποτέλεσμα να λάβει το 1498 το αξίωμα δεύτερου καγκελαρίου της φλωρεντινής δημοκρατίας.

Από τη θέση αυτή ο Μακιαβέλι ασχολούνταν με τη διοίκηση των περιοχών υπό τον έλεγχο της Φλωρεντίας και ήταν επίσης ένας από τους έξι γραμματείς του πρώτου καγκελάριου και μέλος του συμβουλίου των "Δέκα του Πολέμου" που συνεπαγόταν τη συμμετοχή του σε διπλωματικές αποστολές. Οι αποστολές του τον έφεραν σε επαφή με αρκετές από τις ισχυρότερες πολιτικές προσωπικότητες της εποχής του στην Ευρώπη, όπως τον βασιλιά της Γαλλίας Λουδοβίκο, τον Πάπα Ιούλιο Β΄ και τον αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας Μαξιμιλιανό Α΄. Στον Μακιαβέλι έκανε επίσης μεγάλη εντύπωση ο Καίσαρα Βοργία, που είχε διοριστεί από τον πατέρα του, τον Πάπα Αλέξανδρο ΣΤ΄, Δούκας της Ρωμανίας. Οι κρίσεις που διατύπωνε στις επιστολές προς τη φλωρεντινή σινιορία για αυτά τα πρόσωπα που συνάντησε ως απεσταλμένος αποτέλεσαν την πρώτη ύλη για τα πορτραίτα τους που σκιαγράφησε στο έργο του Il principe (Ο Ηγεμών).

Το 1512, με τη βοήθεια των ισπανικών στρατευμάτων του Φερδινάνδου, οι Μέδικοι επέστρεψαν στη Φλωρεντία και κατέλυσαν τη δημοκρατία (repubblica). Ο Μακιαβέλι αποπέμφθηκε από τη θέση του και λίγους μήνες αργότερα υπέστη βασανιστήρια και φυλακίστηκε για μικρό διάστημα, ως ύποπτος συμμετοχής σε συνωμοσία εναντίον των Μεδίκων. Αποσύρθηκε στο πατρικό του κτήμα στην περιοχή Σαντ' Αντρέα και εκεί το δεύτερο μισό του 1513 συνέγραψε τον Ηγεμόνα, σε μια αποτυχημένη προσπάθεια να αποκτήσει την εύνοια των Μεδίκων. Τα επόμενα χρόνια ο Μακιαβέλι συμμετείχε στις συζητήσεις μια ομάδας ουμανιστών που συναντώνταν στους κήπους του Κόζιμο Ρουτσελάι και συνέγραψε μία κωμωδία, τον Μανδραγόρα (1518) και την Τέχνη του Πολέμου (1521). Επηρεασμένος από τις συζητήσεις αυτές συνέγραψε και τις Διατριβές για τα πρώτα δέκα βιβλία της Ιστορίας του Τίτου Λίβιου.

Λίγο μετά την ολοκλήρωση των Διατριβών, ο Μακιαβέλι κατάφερε να επιστρέψει στη Φλωρεντία και το 1520 του ανατέθηκε η συγγραφή της ιστορίας της Φλωρεντίας. Το καθεστώς των Μεδίκων, όμως, ανατράπηκε το Μάιο του 1527, η δημοκρατία παλινορθώθηκε και ο Μακιαβέλι έχασε τη θέση του. Απογοητευμένος πέθανε λίγο αργότερα στη Φλωρεντία από πάθηση του στομάχου.

Σύνοψη έργου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Μακιαβέλι είναι πεπεισμένος ως προς την ένδεια της κλασικής φιλοσοφίας και αρνείται την αυθεντία στη φυσική τάξη, που οι αρχαίοι σέβονταν. Δεν πιστεύει στην ύπαρξη καθολικού λόγου και, ως εκ τούτου, το μόνο που μπορούσε να κάνει ήταν να φανταστεί τους ανθρώπους χωρίς πίστη και χωρίς νόμο. Γράφει στις Διατριβές: «όποιος θεμελιώνει πολιτεία και της βάζει νόμους, να παίρνει προκαταβολικά για κακούς όλους τους ανθρώπους.» Στον Ηγεμόνα υποδεικνύεται ο ουσιώδης δεσμός ανάμεσα στην κακία και την ελευθερία. Το πρώτο μέλημα είναι να ελεγχθεί η τύχη και από εκεί και πέρα να παραχθεί έργο. Ο ηγεμόνας υπό αυτή την έννοια συγκεντρώνει την αυθεντία επί παντός και τη βούληση να εφαρμόζει στους άλλους ότι αποφασίζει. Μάλιστα ο ηγεμόνας είναι ο μόνος που μπορεί με τη στάση του να αφυπνίσει την ηθικότητα στους ανθρώπους. Εκ πείρας γνωρίζει ότι οι άνθρωποι κάνουν το καλό μόνο από ανάγκη και είναι διατεθειμένος να τους αναγκάσει να μεταβάλουν σταδιακά την κακία σε ανιδιοτέλεια. Ο τρόπος που ο Φλωρεντινός στοχαστής βλέπει τη δράση αποτελεί, από κάθε άποψη, εγγύηση για την παλινόρθωση του λόγου, που θα πιστεύαμε ότι απειλείται, από τη στιγμή που καταργείται κάθε υπερβατική τάξη. Είναι λοιπόν προφανές ότι ο Μακιαβέλι τείνει να μετατρέψει τη θεωρία σε δράση.

Επιδράσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η σκέψη του Μακιαβέλι δέχθηκε είτε σημαντικές επικρίσεις είτε πλήρη αποδοχή. Είναι πολλοί εκείνοι που τον θεωρούν πατέρα της σύγχρονης πολιτικής επιστήμης και επίσης αρκετοί εκείνοι που τον χαρακτηρίζουν απλά κυνικό, διεφθαρμένο και αυταρχικό. Ο Ηγεμόνας επηρέασε την πολιτική σκέψη πολλών πολιτικών και στοχαστών και άσκησε σημαντική επίδραση σε πολιτικές εξελίξεις της εποχής του και μεταγενέστερων περιόδων.

Εργογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Άγαλμα του Μακιαβέλι, έξω από την Πινακοθήκη Ουφίτσι

Ο Μακιαβέλι έγραψε επίσης θεατρικά έργα, ποίηση και μυθιστορήματα. Υπήρξε επίσης μεταφραστής κλασικών έργων και θεωρείται εκπρόσωπος της λόγιας λατινικής κωμωδίας.

  • Discorso sopra le cose di Pisa (Λόγος περί των πραγμάτων της Πίζας, 1499)
  • Del modo di trattare i popoli della Valdichiana ribellati (Περί του τρόπου μεταχείρισης των επαναστατημένων κατοίκων της Βαλντικιάνα, 1502)
  • Del modo tenuto dal duca Valentino nell' ammazzare Vitellozzo Vitelli, Oliverotto da Fermo, etc. (Περί των μεθόδων που υιοθετήθηκαν από τον Δούκα Βαλεντίνο όταν δολοφόνησε τους Βιτελόζο Βιτέλι, Ολιβερότο ντα Φέρμο, Σινιόρ Πάολο και τον Δούκα της Γκραβίνα Ορσίνι, 1502)
  • Discorso sopra la provisione del danaro (Λόγος περί της προμηθείας του χρήματος, 1502)
  • Decennale primo (1506, ποίημα)
  • Ritratto delle cose dell'Alemagna (Απεικόνιση των πραγμάτων της Γερμανίας, 1508-1512)
  • Decennale secondo (1509)
  • Ritratti delle cose di Francia (Απεικόνιση των πραγμάτων της Γαλλίας, 1510)
  • Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio (Λόγος επί των δέκα πρώτων [βιβλίων] του Τίτου Λίβιου - 3 τομ., 1512-1517)
  • Il Principe (Ο Ηγεμών, 1513)
  • Andria (Ανδρία, 1517, μετάφραση της κωμωδίας του Τερέντιου)
  • Mandragola (Ο Μανδραγόρας - 1518, πρόζα σε πέντε πράξεις, με έμμετρο πρόλογο)
  • Della lingua (1514, Περί Γλώσσας)
  • Clizia (1525, κωμωδία σε πρόζα)
  • Belfagor arcidiavolo (Ο αρχιδιάβολος Μπελφαγκόρ, 1515, μυθιστόρημα)
  • Asino d'oro (Ο Χρυσούς Όνος - 1517, ποίημα, μια νέα εκδοχή του Χρυσού Όνου του Απουλήιου)
  • Dell'arte della guerra (Περί της τέχνης του πολέμου, 1519-1520)
  • Discorso sopra il riformare lo stato di Firenze (Λόγος επί της μεταρρύθμισης της πολιτείας της Φλωρεντίας 1520)
  • Sommario delle cose della citta di Lucca (Σύνοψη των πραγμάτων της πόλης της Λούκας, 1520)
  • Vita di Castruccio Castracani da Lucca (Η ζωή του Καστρούτσιο Καστρακάνι της Λούκα, 1520)
  • Istorie fiorentine (Φλωρεντινές ιστορίες - 8 βιβλία, 1520-1525).
  • Discorso delle cose fiorentine dopo la morte di Lorenzo (Λόγος περί των πραγμάτων της Φλωρεντίας μετά τον θάνατο του Λορέντσο)
  • Frammenti storici (Αποσπάσματα ιστορικά 1525)
  • Lettere (Επιστολές)

Ελληνικές μεταφράσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Ο Ηγεμών : Νίκος Καζαντζάκης ("Γαλαξίας")
  • Ο Μανδραγόρας :
    • Παντελής Πρεβελάκης ("Σχολή Μωραΐτη")
    • Τάκης Κονδύλης ("Κάλβος")
  • Ο αρχιδιάβολος Μπελφαγκόρ : Τάκης Κονδύλης ("Κάλβος")
  • Περί της τέχνης του πολέμου : Τάκης Κονδύλης ("Κάλβος")
  • Η ζωή του Καστρούτσιο Καστρακάνι της Λούκα : Σ.Τριανταφύλλου ("Άρκτος")
  • Φλωρεντινές ιστορίες : Τάκης Κονδύλης ("Κάλβος")
  • Λόγος περί των πραγμάτων της Φλωρεντίας μετά τον θάνατο του Λορέντσο : Τάκης Κονδύλης ("Κάλβος")
  • Επιστολές : Τάκης Κονδύλης ("Κάλβος")

Τα έργα του Niccolo Macchiavelli (σε 2 τόμους) μετέφρασε ο Τάκης Κονδύλης (εκδόσεις ΚΑΛΒΟΣ, ISBN 9780006990550)

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Λίποβατς Θάνος, «Η πολιτική ψυχολογία στον Machiavelli», Λεβιάθαν 5 (1989), 25-38.[1]
  • Εντμόν, Μ. Π., «Μακιαβέλι ή η επιτήδεια χρήση της διαφθοράς», Μετάφρ. Ντ. Αλιβάνιστος, Διαβάζω 186 (1988), 21-26.
  • Σκίνερ, Κουέντιν (2002). Μακιαβέλι. Αθήνα: νήσος. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα