Λαοί της Θάλασσας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ο Φαραώ Ραμσής Γ' εναντίον των Λαών της Θάλασσας. Ανάγλυφο στο Medinet Habu.

Με τον όρο Λαοί της Θάλασσας χαρακτηρίζουν οι σύγχρονοι ιστορικοί εν γένει διάφορους αλλά συγκεκριμένους λαούς της εποχής του Νέου βασιλείου της Αρχαίας Αιγύπτου. Τους λαούς αυτούς οι Αιγύπτιοι τους ονόμαζαν «Ξένους». Στις αρχές του 12ου αιώνα π.Χ. οι Λαοί της Θάλασσας είχαν γίνει σοβαρή πολεμική απειλή για την Αίγυπτο, ενώ οι μαζικές εισβολές τους κατέστρεψαν τη Χεττιτική αυτοκρατορία και άλλα κράτη της Μέσης Ανατολής. Πιθανώς πρόκειται για τους ίδιους πολεμιστές που είχαν επιτεθεί και στο Ουγκαρίτ το 1192 π.Χ..[1]

Τα αίτια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με τις εξελίξεις στο τέλος της Εποχής του Χαλκού, άρχισαν από το 1220 π.Χ. και μετά σημαντικές μεταβολές στο ναυτιλιακό εμπόριο που γινόταν στη Μεσόγειο. Οι Χετταίοι άρχισαν να γνωρίζουν τις πρώτες δυσκολίες γύρω στο 1210 π.Χ., όταν λόγω κάμψης τής οικονομίας τους ζήτησαν τη βοήθεια των Αιγυπτίων, για να τους προμηθεύσουν με σιτηρά. Προφανώς όμως δεν μπόρεσαν να βελτιώσουν την κατάσταση και έτσι λίγα χρόνια αργότερα οι Χετταίοι αναγκάστηκαν να βρουν καινούργια εδάφη προς κατοίκηση. Τα αρχαιολογικά ευρήματα και αρχαία κείμενα από την εποχή αυτή δείχνουν συνολικά ότι το εμπόριο είχε αρχίσει να παραλύει σε μεγάλη κλίμακα, κάνοντας ζημιά στους τότε πολιτισμούς μέχρι και στο Αιγαίο.

Εκτός αυτού γίνονταν μαζικές μετακινήσεις λαών από τη δύση μέσω της ξηράς για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Ανάγλυφα της νεκρόπολης Μέντινετ Χάμπου, κοντά στις Θήβες της Αιγύπτου, δείχνουν καραβάνια από οικογένειες φορτωμένες με όλα τα υπάρχοντά τους και με βοϊδάμαξες να εγκαταλείπουν τα χωριά τους. Οι μετανάστες αυτοί είχαν για αρχικό προορισμό τους τις μικρασιατικές περιοχές του Χάττι και της Κιζζουβάτνας, και αργότερα την περιοχή του Λεβάντε και την Κύπρο.

Η επίθεση των Λαών της Θάλασσας στην Ανατολή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα εδάφη των Χετταίων το 1300 π.Χ.

Τότε σχηματίστηκε μια συμμαχία μεταξύ ναυτικών δυνάμεων και κατοίκων της ξηράς και άρχισαν καταστροφικές επιθέσεις σε εύπορες παραλιακές κατοικημένες περιοχές στην ανατολική Μεσόγειο. Οι τελευταίες επιστολές από την Ουγκαρίτ αναφέρουν μάχες με πολλές απώλειες των Χετταίων αρχόντων στις περιοχές της Παμφυλίας, Λυκαονίας, Πισιδίας και της Λυκίας. Την ίδια εποχή γραπτά κείμενα από την Αλασγία αναφέρουν επιδρομές αγνώστων στην Κύπρο, την οποία όμως εγκατέλειψαν προς άγνωστη κατεύθυνση. Οι Χετταίοι ζήτησαν την βοήθεια του πολεμικού ναυτικού του Ουγκαρίτ για να προστατεύσουν τα νότια παράλια της Μικράς Ασίας. Επίσης στρατεύματα του Ουγκαρίτ μετακινήθηκαν στα κεντρικά εδάφη των Χετταίων. Έτσι αφήνοντας την Ουγκαρίτ ανυπεράσπιστη δέχτηκαν την καταστροφική επίθεση των Λαών της Θάλασσας.

Η επίθεση στην Αίγυπτο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το κείμενο του Μερνεπτά.

Η πρώτη εισβολή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σε επιγραφές από το Καρνάκ και το Ατριμπίς του 5ου έτους του φαραώ Μερνεπτά αναφέρεται η Μάχη του Περιρέ, δυτικά του Δέλτα του Νείλου, γύρω στις 15 Απριλίου 1220. Η Αίγυπτος είχε δεχτεί την επίθεση μιας συμμαχίας των Λίβυων με τους Λαούς της Θάλασσας. Αρχηγός της συμμαχίας ήταν ο Λίβυος βασιλιάς Μεριρί (Mrjj στο αιγυπτιακό κείμενο[2]) ακολουθούμενος από τις δυνάμεις των Σερντέν ή Σαρντάνα (Šrdn), Σεκελές ή Σακάλσα (Škrš), Αχαϊβάσα ή Εκβές ('Ikws), Λούκα ή Λουκού (Lk, Λύκιοι), Τερές ή Τουρσά (Trs), Μεσβές (γείτονες και σύμμαχοι των Λιβύων). Η επίθεση αποκρούστηκε μετά από σκληρή μάχη έξη ωρών στην έρημο, ενώ οι νικητές αποκόμισαν άφθονα λάφυρα.[3]

Είναι χαρακτηριστικό ότι Σαρντάνα εχρησιμοποιούντο ως μισθοφόροι στον αιγυπτιακό στρατό τουλάχιστον από την εποχή του Ραμσή Β'.[4] Οι Εκβές έχουν συνδεθεί στο παρελθόν από ερευνητές με τους Αχιγιάβα των χεττιτικών κειμένων και μέσω αυτών με τους Αχαιούς. Όμως οι Εκβές εμφανίζονται στις αιγυπτιακές παραστάσεις να έχουν περιτομή, ενώ υπάρχουν και αντιρρήσεις από γλωσσολόγους για την παραδοσιακή ταύτιση των Αχαιών με τους Αχιγιάβα.[5]

Η δεύτερη εισβολή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η δεύτερη εισβολή στην Αίγυπτο πήρε τη μορφή συνδυασμένης επίθεσης από ξηρά και θάλασσα και συνέβη το 1186 π.Χ., το 8ο έτος της βασιλείας του φαραώ Ραμσή Γ'.[6] Περιγράφεται σε επιγραφή του ναού της Μεντινέτ Χαμπού, στην οποία ο Ραμσής Γ' εξιστορεί την επίθεση που δέχτηκε ως εξής:

Οι Λαοί της Θάλασσας έκαναν συμμαχία και συνωμοτούν. Έχουν σκοπό να βάλουν στο χέρι όλα τα εδάφη της γης. Κανείς δεν μπορεί να τους αντιμετωπίσει. Των Χετταίων καταστράφηκαν ταυτόχρονα η Καντί (Κιλικία), η Καρχεμίς, η Αρζάβα και η Αλασγία. Το στρατόπεδό τους είναι κάπου στο Αμουρρού. Επιτίθενται και καταστρέφουν τα μέρη σαν να μην είχαν ποτέ υπάρξει. Ήρθαν, έβαλαν φωτιά και είπαν: "Εμπρός για την Αίγυπτο". Σύμμαχοί τους ήταν οι Πελεσέτ, οι Τζεκέρ, οι Σεκελές, οι Ντενυέν και οι Βεσές.[7]

Επίσης, στους παπύρους του Χάρρις, μια συλλογή κειμένων του Ραμσή Γ' που συντάχθηκε λίγο μετά τον θάνατό του, αναφέρεται η πολεμική νίκη του Φαραώ κατά των Λαών της Θάλασσας.

Στα ανάγλυφα της Μέντινετ Χαμπού οι Λαοί της Θάλασσας παρουσιάζονται ως εξής:

  • Οι Πελεσέτ (Φιλισταίοι, Prst στο αιγυπτιακό κείμενο), οι Τζεκέρ (Tkr), οι Ντενυέν (Dnn) και οι Βεσές (Wss) φορούν περικεφαλαίες με φτερά. Παρόμοιες παραστάσεις βρίσκουμε και στα ευρήματα της Έγκωμης στην Κύπρο.
  • Οι Σερντέν φορούν περικεφαλαία με κέρατα. Παρόμοιες περικεφαλαίες βρίσκουμε σε ζωγραφιές πάνω σε πολεμικά αγγεία της Μυκηναϊκής εποχής επίσης στην Έγκωμη.
  • Οι Σεκελές φορούν ταινίες στο μέτωπο. Όλοι τους όμως φορούν κοντές φούστες ή ποδιές στην μέση, και συνήθως δεν έχουν μούσι. Συχνά φορούν πανοπλίες. Είναι οπλισμένοι με ασπίδες στρογγυλές, δόρυ μακρύ, δόρυ κοντό και σπαθιά. Τα καράβια τους είναι όλα της ίδιας κατασκευής με πανιά και μια χαρακτηριστική κεφαλή πουλιού και στα δύο άκρα. Δεν ξέρουμε αν είχαν κουπιά. Από την ενδυμασία τους συμπεραίνουμε ότι είναι μεσογειακής καταγωγής, τα πλοία τους επίσης.

Χαρακτηριστικό για αυτήν την εποχή είναι ότι σηματοδοτεί το τέλος των πολιτισμών της Εποχής του Χαλκού στην ανατολική Μεσόγειο.

Ερμηνείες της καταγωγής των πολεμιστών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χάρτης της αρχαίας Ανατολής τον 13ο αιώνα π.Χ.

Η ερμηνεία της προέλευσης των Λαών της Θάλασσας είναι ένα από τα πιο πολυσυζητημένα και περίπλοκα ζητήματα της σύγχρονης αρχαιολογικής έρευνας.

Ινδοευρωπαϊκές εισβολές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πολλοί παλαιοιστορικοί, γλωσσολόγοι και αρχαιολόγοι υπέθεσαν αρχικά ότι οι Λαοί της Θάλασσας ήταν ως επί το πλείστον κάποια Ινδοευρωπαϊκά Ιλλυρικά φύλλα που με την κάθοδό τους επέφεραν το τέλος του Μυκηναϊκού πολιτισμού στην Πύλο στις Μυκήνες και αλλού, καθώς και το τέλος του βασιλείου του Χετταίου Σουππιλουλιουμα Β'.

Πειρατές και Μυκηναίοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Άλλοι είπαν, ότι οι Λαοί της Θάλασσας ήταν απλά πειρατές. Μερικοί επιστήμονες όπως π.χ. ο Έμπερχαρντ Τσάγκερ υπέθεσαν ότι οι πολεμιστές αυτοί ήταν Μυκηναίοι.

Ο πόλεμος της Τροίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μια άλλη θεωρία λέει ότι μετά από τον Τρωικό πόλεμο, ο Μενέλαος έχασε τον δρόμο του και πέρασε από την Αίγυπτο. Ακόμα και ο μύθος του Μόψου, που πήγε στην Αφρική, λένε ότι μπορεί να είναι μια μια ένδειξη ανάμειξης στον πόλεμο αυτό.

Σημειώσεις και παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. http://www.telltweini.com/data/sections/telltweini/docs/files/Het_Omen_van_Ugarit.pdf Het_Omen_van_Ugarit.pdf
  2. οι αρχαίες αιγυπτιακές γραφές ήταν συλλαβικές και υποδηλωναν μόνον τα σύμφωνα· επομένως η αποκατάσταση των φωνηέντων (έργο των σύγχρονων φιλολόγων) είναι υποθετική, γι αυτό και συνήθως υπάρχουν περισσότερες από μία εκδοχές κάθε ονόματος.
  3. Sandars (1978), σ. 134-140
  4. Sandars (1978), σ. 134
  5. Sandars (1978), σ. 140-141
  6. Sandars (1978), σ. 151.
  7. Übersetzung der Inschrift (Zeilen 16-17): John Wilson In: James B. Pritchard: Ancient Near Eastern: Texts relating to the Old Testament (3. Auflage), Universal Press, Princeton 1969, S. 262.

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Manfred Dietrich, Oswald Loretz: Der Untergang am 21.1.1192 v. Chr. von Ugarit? Der astronomisch-hepatoskopische Bericht KTU 1.78 (= RS 12.061) in: Ugarit Forschungen - Internationales Jahrbuch für Altertumskunde Syrien Palästinas - Bd. 34, 2002, S. 53 ff., Ugarit-Verlag, Münster 2003. ISBN 3-934628-33-8.
  • Trude Dothan, Moshe Dothan: Die Philister, Zivilisation und Kultur eines Seevolkes. Diederichs, München 1995. ISBN 3-424-01233-5
  • Wolfgang Helck: Die Beziehungen Ägyptens und Vorderasiens zur Ägäis bis ins 7. Jahrhundert v. Chr. Harrassowitz, Wiesbaden 1962, Wiss. Buchges., Darmstadt 1979, 1995. ISBN 3-534-12904-0
  • Gustav Adolf Lehmann: Umbrüche und Zäsuren im östlichen Mittelmeerraum und Vorderasien zur Zeit der „Seevölker“-Invasionen um und nach 1200 v. Chr. Neue Quellenzeugnisse und Befunde, in: Historische Zeitschrift 262, 1996, S. 1–38.
  • Gustav Adolf Lehmann, Die 'politischen-historischen' Beziehungen der Agäis-Welt des 15.-13. Jhs. v. Chr. zu Vorderasien und Ägypten: einige Hinweise in: Joachim Latacz (Hrsg.), Zweihundert Jahre Homerforschung, Colloquium Rauricum Bd. 2, Stuttgart 1991. ISBN 3-519-07412-5.
  • Abraham Malamat: The Egyptian decline in Canaan and the Sea-Peoples. Massadah, Tel-Aviv 1971.
  • Othniel Margalith: The sea peoples in the Bible. Wiesbaden, Harrassowitz 1994. ISBN 3-447-03516-1
  • Nancy K. Sandars (1978): Οι Λαοί της Θάλασσας, μτφρ. Ελένη Αστερίου, Εκδόσεις Οδυσσέας, 2001, ISBN 960-210-404-X.
  • Frederik Christiaan Woudhuizen: The Ethnicity of the Sea Peoples. Dissertation, Rotterdam 2006, (PDF; 4 MB)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Seevölker της Γερμανικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).