Τζερόλαμο Καρντάνο

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Τζερόλαμο Καρντάνο
Girolamo Cardano. Stipple engraving by R. Cooper. Wellcome V0001004.jpg
Γέννηση 24  Σεπτεμβρίου 1501[1][2][3][4][5]
Παβία[1][2]
Θάνατος 21  Σεπτεμβρίου 1576[1][2][4][5] και 20  Σεπτεμβρίου 1576[3]
Ρώμη[1][2]
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσες Λατινική γλώσσα[4]
Σπουδές Πανεπιστήμιο της Παβία
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότητα φιλόσοφος
μαθηματικός
αστρονόμος
εφευρέτης
Médico de familia
αστρολόγος
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Ο Τζερόλαμο Καρντάνο (επίσης και Τζιρόλαμο,[6] ιταλικά: Gerolamo Cardano, γαλλικά: Jérôme Cardan; λατινικά: Hieronymus Cardanus; 24 Σεπτεμβρίου 1501 – 21 Σεπτεμβρίου 1576) ήταν Ιταλός πολυμαθής λόγιος του οποίου οι γνώσεις εκτείνονταν σε όλο το εύρος των θετικών επιστημών όπως μαθηματικά, βιολογία, ιατρική, χημεία, αστρολογία και αστρονομία, φιλοσοφία και φιλολογία, καθώς και τυχερά παιχνίδια.[7] Ως προς τα μαθηματικά υπήρξε ένας από τους πλέον σημαντικούς μαθηματικούς της Αναγέννησης, καθώς υπήρξε από τους κεντρικούς θεμελιωτές της θεωρίας πιθανοτήτων, στην γεωμετρία είχε σημαντικές συνεισφορές στις υποκυκλικές καμπύλες,[8] εισήγαγε την μελέτη των διωνυμικών συντελεστών και του θεωρήματος διωνύμων, έκανε την πρώτη συστηματική χρήση αρνητικών αριθμών στην Ευρώπη, ήταν από τους πρώτους που ασχολήθηκαν με τους φανταστικούς αριθμούς, ενώ το γενικό συγγραφικό του έργο αποτελείται από πάνω από 200 επιστημονικά έργα,[9] εκ των οποίων το πιο διάσημο είναι το Ars Magna (Μεγάλη τέχνη) στο οποίο ασχολήθηκε με την μελέτη των αλγεβρικών εξισώσεων.

Νεαρή ηλικία και ιατρική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξώφυλλο της αυτοβιογραφίας του Καρντάνο, επανέκδοση του 1821

Γεννήθηκε στην Πάβια της Λομβαρδίας στην βόρεια Ιταλία και ήταν νόθος, ενώ ο πατέρας του ήταν στενός φίλος του Λεονάρντο ντα Βίντσι. Είχε άλλα 3 αδέρφια τα οποία πέθαναν από την επιδημία πανώλης στο Μιλάνο όπου ζούσε έως τότε η οικογένεια και η μητέρα του μετακόμισε στην Πάβια λίγο πριν γεννηθεί. Κατά την παιδική του ηλικία είχε ασθενή κράση, ενώ ο πατέρας του ήταν ιδιαίτερα αυστηρός. Το 1520 γράφτηκε στο πανεπιστήμιο της Πάβια για να σπουδάσει φιλοσοφία και επιστήμες παρά την θέληση του πατέρα ο οποίος τον προόριζε για νομικό. Κατά τον ιταλικό πόλεμο του 1521-1526 το πανεπιστήμιο αναγκάστηκε να διακόψει την λειτουργία του το 1524.[10] Ο Καρντάνο συνέχισε τις σπουδές το στο πανεπιστήμιο της Πάδοβας όπου απέκτησε το διδακτορικό του στην ιατρική το 1525.[11]

Διέθετε ιδιότροπο και εριστικό χαρακτήρα και είχε δυσκολία στο να βρει εργασία ως ιατρός ακόμα και στις μεγάλες πόλεις καθώς δεν μπορούσε να αποκτήσει ιατρική άδεια από τις αρχές παρά το πτυχίο του. Μετακόμισε στην κωμόπολη Σακκολόνγκο στην περιοχή της Πάδοβας όπου άρχισε να εξασκεί το ιατρικό επάγγελμα χωρίς άδεια εξάσκησης επαγγέλματος. Εκεί παντρεύτηκε και απέκτησε τρία παιδιά,[12] και αργότερα έγραψε πως αυτές ήταν οι πιο ευτυχισμένες μέρες της ζωής του.

Με το πέρασμα του χρόνου, κατάφερε μέσω διασυνδέσεων να αποκτήσει θέση καθηγητή μαθηματικών στο Μιλάνο. Εν τω μεταξύ είχε καταφέρει να αποκτήσει και την ιατρική άδεια επαγγέλματος, και έτσι εργάζονταν και ως ιατρός και ως καθηγητής μαθηματικών παράλληλα. Η φήμη του ως ιατρού είχε αυξηθεί τόσο ώστε οι οικονομικές απολαβές του του επέτρεψαν να παραιτηθεί από την θέση καθηγητή που κατείχε αν και το ενδιαφέρον του για τα μαθηματικά παρέμενε. Αργότερα έγραψε πως του είχαν γίνει προσφορές να γίνει ιατρός των βασιλέων της Δανίας, Γαλλίας, και της βασίλισσας της Σκωτίας, τις οποίες απέρριψε.[13]

Άλλες ενασχολήσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πορτραίτο του Καρντάνο στην σχολή μαθηματικών και στατιστικών του πανεπιστημίου του Σαιντ Άντριους, Σκωτία

Ο Καρντάνο ήταν ο πρώτος μαθηματικός ο οποίος έκανε συστηματική χρήση των αρνητικών αριθμών.[14]Επίσης, καθώς αντιμετώπιζε συχνά οικονομικά προβλήματα, είχε εξελιχθεί σε ικανό τζογαδόρο και σκακιστή. Με βάση την ενασχόληση του αυτή έγραψε και σχετικό σύγγραμα με τίτλο Liber de ludo aleae (Βιβλίο των τυχερών παίγνιων) το 1564[15] το οποίο περιείχε την πρώτη συστηματική μελέτη της θεωρίας πιθανοτήτων,[16] αλλά και ενότητα αφιερωμένη στο πως μπορεί να κλέψει κάποιος. Η πιο σημαντική συνεισφορά του στα μαθηματικά ωστόσο ήταν μέσω του Ars Magna, πραγματείας όπου ασχολήθηκε με την περιγραφή των κυβικών και των τεταρτοβάθμιων εξισώσεων (μέσω του Λοντοβίκο ντε Φερράρι) και στο οποίο περιέλαβε τις πρώτες δημοσιευμένες λύσεις για τις εξισώσεις αυτές το 1545. Κάποιες από τις εξισώσεις που δημοσίευσε είχαν βρεθεί από τον Νικολό Φοντάνα Ταρτάλια ο οποίος δυσαρεστήθηκε με την δημοσίευση τους, και ο οποίος είχε έντονη ακαδημαϊκή αντιπαλότητα με τον Καρντάνο.[17]

Άλλες ενασχολήσεις του περιελάμβαναν την εν μέρει εφεύρεση μηχανικών συσκευών όπως την κλειδαριά συνδυασμού, τον αναρτήρα αποτελούμενο από τρεις ομόκεντρους δακτυλίους με υποστήριξη πυξίδας ή γυροσκοπίου ώστε να περιστρέφεται ελεύθερα, και τον άξονα μετάδοσης κίνησης με περιστρεφόμενες αρθρώσεις ώστε να είναι εφικτή η μετάδοση της κίνησης υπό διαφορετικές γωνίες.

Τελευταία χρόνια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του υπήρξαν δύσκολα καθώς ο πρωτότοκος γιος του εκτελέστηκε καθώς κρίθηκε ένοχος και εκτελέστηκε για την δολοφονία της συζύγου του από ερωτική αντιζηλία,[13] καθώς και αποξενώθηκε από τον άλλο του γιο αποκληρώνοντας τον καθώς του έκλεψε χρηματικά ποσά.[12] Επιπλέον, το 1570 συνελήφθη από την Ιερά Εξέταση για άγνωστο λόγο, και αναγκάστηκε να περάσει αρκετούς μήνες στην φυλακή. Με την αποφυλάκιση του, μετακόμισε στην Ρώμη όπου κατάφερε να του δοθεί οικονομική βοήθεια για το υπόλοιπο της ζωής του από τον πάπα Γρηγόριο ΙΓ´ και έγραψε την αυτοβιογραφία του. Εκεί, συνέχισε να ασκεί το επάγγελμα του ιατρού και την μελέτη της φιλοσοφίας και των μαθηματικών έως τον θάνατο του το 1576.[9][12] Αναφέρθηκε πως είχε προβλέψει ο ίδιος την ακριβή ημερομηνία του θανάτου του, ωστόσο έχει επίσης σχολιαστεί πως στην πραγματικότητα αυτοκτόνησε.[13][18]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 «Большая советская энциклопедия» (ρωσική γλώσσα) Great Russian Entsiklopedia, JSC. Μόσχα. 1969.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 «Encyclopædia Britannica» (αγγλικά)
  3. 3,0 3,1 3,2 «Dizionario Biografico degli Italiani». (ιταλική γλώσσα) Dizionario Biografico degli Italiani. 1960.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 (γαλλική γλώσσα) data.bnf.fr. data.bnf.fr/ark:/12148/cb11895137c. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
  5. 5,0 5,1 5,2 MacTutor History of Mathematics archive. Ανακτήθηκε στις 22  Αυγούστου 2017.
  6.  Chisholm, Hugh, επιμ.. (1911) «Cardan, Girolamo» Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάννικα (11η έκδοση) Cambridge University Press 
  7. Patty, Peter Fletcher, Hughes Hoyle, C. Wayne (1991). Foundations of Discrete Mathematics (International student έκδοση). Boston: PWS-KENT Pub. Co., σελ. 207. ISBN 0-534-92373-9. «Cardano was a physician, astrologer, and mathematician.... [He] supported his wife and three children by gambling and casting horoscopes.» 
  8. Jerome Cardan: A Biographical Study. Dodo Press. January 2009. ISBN 9781409959595. https://books.google.com/?id=GNpEPgAACAAJ. 
  9. 9,0 9,1 Westfall, Richard S.. «Cardano, Girolamo». The Galileo Project. rice.edu. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 19 July 2012. https://www.webcitation.org/69HDd2llY?url=http://galileo.rice.edu/Catalog/NewFiles/cardano.html. Ανακτήθηκε στις 2012-07-19. 
  10. Angus., Konstam, (1996). Pavia 1525 : the climax of the Italian wars. London: Osprey Military. ISBN 1855325047. OCLC 36143257. https://www.worldcat.org/oclc/36143257. 
  11. «Cardan biography». MacTutor History of Mathematics archive. http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Cardan.html. Ανακτήθηκε στις 30 October 2017. 
  12. 12,0 12,1 12,2 Armando Maggi (1 September 2001). Satan's Rhetoric: A Study of Renaissance Demonology. University of Chicago Press, σελ. 181–. ISBN 978-0-226-50132-1. https://books.google.com/books?id=dF-JHCT9bT0C&pg=PA184. 
  13. 13,0 13,1 13,2 Bruno, Leonard C (2003) [1999]. Math and mathematicians : the history of math discoveries around the world. Baker, Lawrence W.. Detroit, Mich.: U X L, σελ. 60. ISBN 0787638137. OCLC 41497065. https://www.worldcat.org/oclc/41497065. 
  14. Isaac Asimov, Asimov on Numbers, Pocket Books, a division of Simon & Schuster, 1966, 1977, page 119.
  15. In Chapter 20 of Liber de Ludo Aleae he describes a personal experience from 1526 and then adds that "thirty-eight years have passed" [elapsis iam annis triginta octo]. This sentence is written by Cardano around 1564, age 63.
  16. Katz, ibid., p. 488
  17. «Tartaglia, Cardano and Ferrari - 16th Century Mathematics - The Story of Mathematics». www.storyofmathematics.com. http://www.storyofmathematics.com/16th_tartaglia.html. Ανακτήθηκε στις 2018-01-08. 
  18. «Girolamo Cardano». www2.stetson.edu. http://www2.stetson.edu/~efriedma/periodictable/html/Cd.html. 

Σχετική βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Cardano, Girolamo, Astrological Aphorisms of Cardan. Edmonds, WA: Sure Fire Press, 1989.
  • Cardano, Girolamo, The Book of My Life. trans. by Jean Stoner. New York: New York Review of Books, 2002.
  • Cardano, Girolamo, Opera omnia, Charles Sponi, ed., 10 vols. Lyons, 1663.
  • Cardano, Girolamo, Nero: an Exemplary Life Inckstone 2012, Neronis Encomium.
  • Dunham, William, Journey through Genius, Chapter 6, 1990, John Wiley and Sons. (ISBN 0-471-50030-5).
  • Ekert, Artur, "Complex and unpredictable Cardano". International Journal of Theoretical Physics, Vol. 47, Issue 8, pp. 2101–2119. arXiv e-print (arXiv:0806.0485).
  • Giglioni, Guido, "'Bolognan boys are beautiful, tasteful and mostly fine musicians': Cardano on male same-sex love and music", in: Kenneth Borris & George Rousseau (curr.), The sciences of homosexuality in early modern Europe, Routledge, London 2007, pp. 201–220.
  • Grafton, Anthony, Cardano's Cosmos: The Worlds and Works of a Renaissance Astrologer. Harvard University Press, 2001.
  • Morley, Henry, The life of Girolamo Cardano, of Milan, Physician 2 vols. Chapman & Hall, London 1854.
  • Ore, Øystein, Cardano, the Gambling Scholar. Princeton, 1953.
  • Rutkin, H. Darrel, "Astrological conditioning of same-sexual relations in Girolamo Cardano's theoretical treatises and celebrity genitures", in: Kenneth Borris & George Rousseau (curr.), The sciences of homosexuality in early modern Europe, Routledge, London 2007, pp. 183–200.
  • Sirasi, Nancy G., The Clock and the Mirror: Girolamo Cardano and Renaissance Medicine, Princeton University Press, 1997.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
  • (Αγγλικά) Complex Cardano (σχετικά με την ενασχόληση του με τα τυχερά παιχνίδια)