Πατσός Ρεθύμνου

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Πατσός
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Πατσός
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΚρήτης
ΔήμοςΑμαρίου
Γεωγραφία και στατιστική
Περιφερειακή ενότηταΡεθύμνου
Υψόμετρο490
Πληθυσμός271 (2011)
Μέσα στο Φαράγγι Πατσού
Εσωτερικά στο φαράγγι
Άποψη του φαραγγιού από το παρατηρητήριο

Ο Πατσός (αναφέρεται και ως θηλυκό, η Πατσός[1]) είναι χωριό του δήμου Αμαρίου, της περιφερειακής ενότητας (πρώην νομού) Ρεθύμνης, στην περιφέρεια Κρήτης. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011, ο Πατσός έχει 271 κατοίκους. Βρίσκεται σε υψόμετρο 490 μέτρων.[1] Απέχει από το Ρέθυμνο 24 χιλιόμετρα.[2]

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το σπήλαιο του Αγίου Αντωνίου μέσα στο ομώνυμο φαράγγι, στη πραγματικότητα μια βραχοσκεπή μήκους 14 μέτρων και βάθους 6,5, λατρευόταν κατά την αρχαιότητα ο Ερμής ο Κραναίος και ήταν γνωστό ως Κραναίο Άντρο.[3] Ίχνη λατρείας στο σπήλαιο χρονολογούνται από την μεσομινωική εποχή,[4] μπορεί και παλαιότερα. Στο σπήλαιο έχει εντοπιστεί βωμός καθώς και επιγραφή η οποία αναφέρει Ερμή Κραναίω Δώρος Στεφάνω ευχήν. Οι ανασκαφές στο σπήλαιο άρχισαν το 1885 από τον Ιταλό αρχαιολόγο Φεντερίκο Άλμπερ. Ανάμεσα στα ευρήματα συμπεριλαμβάνονται ένα μπρούτζινο εγχειρίδιο, μπρούτζινα ειδώλια τα οποία απεικονίζουν άντρες, γυναίκες και διάφορα ζώα, και πολλά όστρακα τα οποία χρονολογούνται από την υστερομινωική μέχρι τη ρωμαϊκή περίοδο.[1] Επίσης έχει εντοπιστεί τμήμα νεκροταφείο του 4ου αιώνα π.Χ., στο οποίο ανασκάφτηκαν 19 τάφοι οι οποίοι ήταν όλοι συλλημένοι.[5] Σε σωστική ανασκαφή η οποία πραγματοποιήθηκε το 1989-1994 εντοπίστηκε ακέφαλο άγαλμα του Πανός, κέρατα ταύρου αποτεθημένα σε κοιλότητα των βράχων, κύπελλα της αρχαϊκής περιόδου και στάχτη από πυρά της ελληνιστικής περιόδου.[6] Τριακόσα μέτρα βορειότερα βρίσκεται το σπήλαιο Φουρναρέ.[1] Ο αρχαιολόγος Πολ Φωρ πραγματοποίησε μικρές ερευνητικές τομές στο σπήλαιο Σπηλιάρι, περίπου 600 μέτρα δυτικά του χωριού, και ανέσκαψε δύο καρινωτά όστρακα τα οποία χρονολόγησε στην πρωτομινωική ή μεσομινωική εποχή.[6]

Στη θέση Πλάκες ή Χάρακες έχουν βρεθεί ερείπια μινωικού οικισμού και στη θέση Κεφάλια ερείπια ρωμαϊκού οικισμού.[7] Έχει προταθεί ότι η αρχαία πόλη Ολόπυξος βρισκόταν κοντά στο Πατσό, λόγω των δύο τελευταίων συλλαβών του ονόματός της (Πυξός), τα οποία θεωρείται ότι σώθηκαν παραφθαρμένα στο όνομα του σύγχρονου οικισμού. Άλλη πιθανή θέση θεωρείται το Ροτάσι Ηρακλείου.[8] Η Ειρήνη Βαρουχά-Χριστοδουλοπούλου ανακοίνωσε στο Γ΄ Κρητολογικό Συνέδριο ότι στη Πατσό έχουν βρεθεί χάλκινα νομίσματα Κυδωνιών του Δομιτιανού και βυζαντινά νομίσματα, υπονοούντας κατοίκηση εκείνη τη χρονική περίοδο.[1]

Στη Πατσό σώζονται ερεπία μεγάλου ναού, αφιερωμένος στη Γέννηση της Θεοτόκου, ο οποίος έχει χρονολογηθεί στις αρχές του 14ου αιώνα. Στο ναό, ο οποίος έχει κτιστεί στον τύπο του σταυροειδούς εγγεγραμμένου με τρούλο, σώζονται τοιχογραφίες του 14ου αιώνα. Το 1357 αναφέρεται ότι η Πατσός ήταν έδρα ορθόδοξου επισκόπου, οπότε μπορεί ο ναός της Παναγίας να ήταν επισκοπικός.[9]

Η ετυμολογία του ονόματος Πατσός δεν είναι γνωστή, με την πιο πιθανή θεωρία να αποδίδει το όνομα στο επώνυμο Paço ή Pazo το οποίο αναφέρεται σε έγγραφα του Δουκικού Αρχείου του Χάνδακα. Το χωριό αναφέρεται ως Pazzo το 1577 από τον Φραντσέσκο Μπαρότσι και Pazzò από τον Βασιλικάτα το 1630. Στην απογραφή του Καστροφύλακα το 1583 αναφέρεται ως Pazzò, με 110 κατοίκους και 773 οφειλόμενες αγγαρείες. Κατά την τουρκοκρατία, το χωριό είχε μουσουλμανικό πληθυσμό. Στην αιγυπτιακή απογραφή του 1834, στο χωριό κατοικούσαν 20 τουρκικές οικογένειες. Στην απογραφή του 1881, το χωριό είχε 287 Τούρκους κατοίκους και 14 χριστιανούς και ανήκε στο δήμο Μέρωνα. Το 1900 το χωριό ανήκε στον ίδιο δήμο.[1]

Το φαράγγι Αγίου Αντωνίου

Το 1920 ο Πατσός υπαγόταν στην κοινότητα Παντάνασσας,[1] αλλά το 1930 ορίστηκε έδρα της κοινότητας Πατσού, η οποία υπαγόταν στην επαρχία Αμαρίου. Το 1997 η κοινότητα Πατσού καταργήθηκε και ο οικισμός προσαρτήθηκε στο δήμο Συβρίτου, ενώ το 2010, με το πρόγραμμα Καλλικράτης, ο Πατσός προσαρτήθηκε στο δήμο Αμαρίου.[10]

Απογραφές πληθυσμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Απογραφή 1900 1920 1928 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2011
Πληθυσμός[1] 69 139 174 255 243 240 223 175 200 271

Προστατευόμενη τοποθεσία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Πατσός είναι προστατευόμενος βιότοπος του Natura 2000 με κωδικό GR4330004.[11][12]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Σπανάκης, Στέργιος (1993). Πόλεις και χωριά της Κρήτης στο πέρασμα των αιώνων, τόμος Β. Ηράκλειο: Γραφικές Τέχνες Γ. Δετοράκης. σελ. 617. 
  2. «Πατσός». Δήμος Αμαρίου. Ανακτήθηκε στις 15 Μαΐου 2019. 
  3. «Πατσός». amariotes.gr. Ανακτήθηκε στις 15 Μαΐου 2019. 
  4. «Χρονολόγιο». Δήμος Ρεθύμνης. Ανακτήθηκε στις 15 Μαΐου 2019. 
  5. «Άγιος Αντώνιος - Φουρναρέ - Σπήλαιο Ερμή Κραναίου». Ψηφιακή Κρήτη. Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών. Ανακτήθηκε στις 15 Μαΐου 2019. 
  6. 6,0 6,1 Γαβριλάκη, Ειρήνη (2017). «Η διαχρονική χρήση των σπηλαίων της δυτικής Κρήτης από τη Νεολιθική περίοδο έως σήμερα». Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ανακτήθηκε στις 15 Μαΐου 2019. 
  7. «ΥΑ 21220/10-8-1967 - ΦΕΚ 527/Β/24-8-1967». Διαρκής Κατάλογος των Αρχαιολογικών Χώρων και Μνημείων της Ελλάδος. Ανακτήθηκε στις 15 Μαΐου 2019. 
  8. Πηγή: το βιβλίο του Αντώνιου Θ. Βασιλάκη, «Οι 147 πόλεις της Αρχαίας Κρήτης», τμηματική αναδημοσίευση στην ιστοσελίδα: – Οι Αρχαίες πόλεις της Κρήτης - Ιστορία-Μυθολογία-Αρχαιολογία-Εικόνες - Από Λύκτος έως Πολίχνα και Οι 147 πόλεις της Αρχαίας Κρήτης Αρχειοθετήθηκε 2010-08-23 στο Wayback Machine.
  9. Βάλια Αγγελάκη. «Ναός Γέννησης της Παναγίας στην Πατσώ Αμαρίου». Υπουργείο Πολιτισμού. Ανακτήθηκε στις 15 Μαΐου 2019. 
  10. «Πατσός (Ρεθύμνης)». Διοικητικές μεταβολές οικισμών. eetaa.gr. Ανακτήθηκε στις 15 Μαΐου 2019. 
  11. «N2K GR4330004 dataforms». natura2000.eea.europa.eu. Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2019. 
  12. votaniki (23 Δεκεμβρίου 2018). «Πρασσανό φαράγγι – Πάτσος – Σφακορύακο ρέμα – Παραλία Ρεθύμνου και εκβολή Γεροποτάμου, Ακρ. Λιανός Κάβος - Περιβόλια (GR4330004) - Βοτανική» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2019.