Ναός της Αρτέμιδος (Έφεσος)

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 37°56′59″N 27°21′50″E / 37.9497°N 27.3639°E / 37.9497; 27.3639

Ναός της Αρτέμιδος στην Έφεσο
Model of the Artemisium - Ephesus Museum.JPG
Είδοςερείπια, πρώην κτίριο ή κατασκευή, αρχαιολογική θέση, αρχαίος ελληνικός ναός και Wonder of the Ancient World
ΑρχιτεκτονικήΑρχιτεκτονική στην Αρχαία Ελλάδα
Γεωγραφικές Συντεταγμένες37°56′59″N 27°21′50″E
Διοικητική υπαγωγήΣελτσούκ[1]
ΤοποθεσίαΈφεσος
ΧώραΤουρκία[1]
ΑρχιτέκτοναςΧερσίφρων
Προστασίατμήμα μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς (από 2015)

Ο ναός της Αρτέμιδος βρισκόταν στην Έφεσο της σημερινής Τουρκίας. Αποκαλείται και Αρτεμίσιο και κατασκευάστηκε το 440 π.Χ. Θεωρείται ένα από τα Επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου.

Ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι χρειάστηκαν 120 χρόνια για να αποπερατωθεί ενώ είχε αρχικά ξεκινήσει από τον βασιλιά της Λυδίας, Κροίσο. Η λατρεία της θεάς στην πόλη, ξεκίνησε από τις Αφρικανές Αμαζόνες,[2] πιθανά την Σμύρνα ή Μυρίνα,[3] όταν κατέλαβαν την Έφεσο και έστησαν εκεί το πρώτο ξόανο και έκαναν θυσίες και χορούς.[4] Ο Παυσανίας λέει πως η λατρεία της Εφεσίας Αρτέμιδος ιδρύθηκε από αυτόχθονες Μικρασιάτες, τον Κόρησο και τον γιο του τοπικού ποταμού Καΰστρου, τον Έφεσο, πριν τις Αμαζόνες, και φυσικά πολύ πριν την έλευση των Ιώνων. Σήμερα τα απομεινάρια δεν θυμίζουν σε τίποτα τον μεγαλοπρεπή ναό που υπήρχε.

Η Εφέσια Άρτεμις: Χαρακτικό του 18ου αιώνα ενός ρωμαϊκού γλυπτού, αντιγράφου από ελληνικό πρωτότυπο

[2.6,7] ......................... τὸ δὲ ἱερὸν τὸ ἐν Διδύμοις τοῦ Ἀπόλλωνος καὶ τὸ μαντεῖόν ἐστιν ἀρχαιότερον ἢ κατὰ τὴν Ἰώνων ἐσοίκησιν, πολλῷ δὲ πρεσβύτερα ἔτι ἢ κατὰ Ἴωνας <τὰ> ἐς τὴν Ἄρτεμιν τὴν Ἐφεσίαν ἐστίν.
[2.6,7] οὐ μὴν πάντα γε τὰ ἐς τὴν θεὸν ἐπύθετο ἐμοὶ δοκεῖν Πίνδαρος, ὃς Ἀμαζόνας τὸ ἱερὸν ἔφη τοῦτο ἱδρύσασθαι στρατευομένας ἐπὶ Ἀθήνας τε καὶ Θησέα. αἱ δὲ ἀπὸ Θερμώδοντος γυναῖκες ἔθυσαν μὲν καὶ τότε τῇ Ἐφεσίᾳ θεῷ, ἅτε ἐπιστάμεναι [τε] ἐκ παλαιοῦ τὸ ἱερόν, καὶ ἡνίκα Ἡρακλέα ἔφυγον, αἱ δὲ καὶ Διόνυσον τὰ ἔτι ἀρχαιότερα, ἱκέτιδες ἐνταῦθα ἐλθοῦσαι: οὐ μὴν ὑπὸ Ἀμαζόνων γε ἱδρύθη, Κόρησος δὲ αὐτόχθων καὶ Ἔφεσος--Καύ̈στρου δὲ τοῦ ποταμοῦ τὸν Ἔφεσον παῖδα εἶναι νομίζουσιν--, οὗτοι τὸ ἱερόν εἰσιν οἱ ἱδρυσάμενοι, καὶ ἀπὸ τοῦ Ἐφέσου τὸ ὄνομά ἐστι τῇ πόλει. Ἑλλάδος περιήγησις, Παυσανίας Ἀχαϊκά ' [5]

[2.6,7] ......................... Το ιερό του Απόλλωνα των Διδύμων και το μαντείο είναι αρχαιότερα από την εγκατάσταση των Ιώνων. Πολύ πιο παλιό από την εγκατάσταση αυτή είναι το ιερό της Εφεσίας Άρτεμης. [7] Σχετικά με τη θεά αυτή νομίζω πως ο Πίνδαρος είχε ελλιπείς πληροφορίες, γιατί λέει πως το ιερό της το ίδρυσαν οι Αμαζόνες κατά την εκστρατεία τους εναντίον των Αθηνών και του Θησέα. Η αλήθεια είναι πως οι από το Θερμώδοντα γυναίκες έκαναν και τότε θυσία για την Εφέσια θεά, γιατί ήξεραν από παλαιά το ιερό, θυσίασαν και κατά την καταδίωξη τους από τον Ηρακλή και άλλες ακόμα πιο παλιά ηττημένεςαπό το Διόνυσο, οπότε είχαν πάει στο ιερό ως ικέτιδες∙ δεν είχε ιδρυθεί λοιπόν το ιερό από τις αμαζόνες∙ ιδρυτές του ήταν ο Κόρησος, καταγόμενος από τούτο τον τόπο, και ο Έφεσος, θεωρούμενος γιος του ποταμού Καυστρον∙ από τον Έφεσο πήρε το όνομά της η πόλη.

Όπως αναφέρει και ο Αντίπατρος ο Σιδώνιος, ο οποίος θεωρείται ο εμπνευστής της λίστας με τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου, το μεγαλείο του ναού της Αρτέμιδος υπερβαίνει κάθε άλλο από τα υπόλοιπα μνημεία.

"Καὶ κραναᾶς Βαβυλῶνος ἐπίδρομον ἅρμασι τεῖχος καὶ τὸν ἐπ' Ἀλφειῷ Ζᾶνα κατηυγασάμην κάπων τ' αἰώρημα, καὶ Ἠελίοιο κολοσσὸν, καὶ μέγαν αἰπεινᾶν πυραμίδων κάματον,μνᾶμά τε Μαυσώλοιο πελώριον· ἀλλ' ὅτ' ἐσεῖδον Ἀρτέμιδος νεφέων ἄχρι θέοντα δόμον,κεῖνα μὲν ἠμαύρωτο, καὶ ἦν· "Ἴδε, νόσφιν Ὀλύμπου Ἅλιος οὐδέν πω τοῖον ἐπηυγάσατο."

"Έχω δει τους μεγαλοπρεπείς Κρεμαστούς κήπους της Βαβυλώνας, το Άγαλμα του Ολυμπίου Διός, τον Κολοσσό της Ρόδου και τις Πυραμίδες της Αιγύπτου, όπως ακόμα και το Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού, αλλά όταν βλέπω τον ναό της Αρτέμιδος που αγγίζει τον ουρανό τα υπόλοιπα μνημεία χάνουν την λαμπρότητά τους. Εκτός από τον Όλυμπο, ο ήλιος δεν φάνηκε πουθενά αλλού τόσο μεγαλοπρεπής όσο εδώ". - βλ. Αντίπατρος, Ελληνική μυθολογία, (IX, 58)

Καλλίμαχος , * Ὕμνοι (3.237-3.250)

Καλλίμαχος, Ὕμνοι Απόδοση
237 σοὶ καὶ Ἀμαζονίδες πολέμου ἐπιθυμήτειραι

238 ἔν κοτε παρραλίῃ Ἐφέσῳ βρέτας ἱδρύσαντο
239 φηγῷ ὑπὸ πρέμνῳ, τέλεσεν δέ τοι ἱερὸν Ἱππώ·
240 αὐταὶ δ´, Οὖπι ἄνασσα, περὶ πρύλιν ὠρχήσαντο
241 πρῶτα μὲν ἐν σακέεσσιν ἐνόπλιον, αὖθι δὲ κύκλῳ
242 στησάμεναι χορὸν εὐρύν· ὑπήεισαν δὲ λίγειαι
243 λεπταλέον σύριγγες, ἵνα ῥήσσωσιν ὁμαρτῇ
244 (οὐ γάρ πω νέβρεια δι´ ὀστέα τετρήναντο,
245 ἔργον Ἀθηναίης ἐλάφῳ κακόν)· ἔδραμε δ´ ἠχώ
246 Σάρδιας ἔς τε νομὸν Βερεκύνθιον. αἱ δὲ πόδεσσιν
247 οὖλα κατεκροτάλιζον, ἐπεψόφεον δὲ φαρέτραι.
248 κεῖνο δέ τοι μετέπειτα περὶ βρέτας εὐρὺ θέμειλον
249 δωμήθη, τοῦ δ´ οὔτι θεώτερον ὄψεται ἠώς
250 οὐδ´ ἀφνειότερον· ῥέα κεν Πυθῶνα παρέλθοι.

Προς τιμή σου κάποτε και Αμαζόνες πολεμόχαρες
ξόανο στα παράλια σου ᾽στησαν της Εφέσου
κάτω από βαλανιδιά, και τέλεσε για σένα η Ιππώ θυσία.
240Και οι ίδιες, Ούπη άνασσα, τριγύρω σου χορέψαν,
πρώτα με ασπίδες, ένοπλες, κι έπειτα κυκλικά,
στήνοντας χορό πλατύ που ήχος τον συνόδευε
από σύριγγες λεπτόφωνες και με τα πόδια τους το έδαφος χτυπούσαν.
Γιατί τα ελαφίσια οστά δεν είχαν αποκτήσει ακόμα τρύπες
245εφεύρεση της Αθηνάς, σκληρής στα ελάφια — κι έδραμε η ηχώ
ώσμε τις Σάρδεις και το Βερεκύνθιο νομό. Και με τα πόδια τους
κροτούσαν δυνατά κι αντιδονούσαν οι φαρέτρες.
Μετέπειτα, γύρω απ᾽ το ξόανο εκείνο, ανοίχτηκε θεμέλιον ευρύ,
και οικοδομήθηκε ναός απ᾽ τον οποίο τίποτε δεν θα δει θεϊκότερο το φως της μέρας
250ούτε και πλουσιότερο. Με την Πυθώνα θα μπορούσε να παραβληθεί.

Πλούταρχος - Ἀλέξανδρος (3.5 -3. 6)

Comparación maravillas.jpg

[3.5] Ἐγεννήθη δ᾽ οὖν Ἀλέξανδρος ἱσταμένου μηνὸς Ἑκατομβαιῶνος, ὃν Μακεδόνες Λῷον καλοῦσιν, ἕκτῃ, καθ᾽ ἣν ἡμέραν ὁ τῆς Ἐφεσίας Ἀρτέμιδος ἐνεπρήσθη νεώς· [3.6] ᾧ γ᾽ Ἡγησίας ὁ Μάγνης ἐπιπεφώνηκεν ἐπιφώνημα κατασβέσαι τὴν πυρκαϊὰν ἐκείνην ὑπὸ ψυχρίας δυνάμενον· εἰκότως γὰρ ἔφη καταφλεχθῆναι τὸν νεών, τῆς Ἀρτέμιδος ἀσχολουμένης περὶ τὴν Ἀλεξάνδρου μαίωσιν. Πλούταρχος - Ἀλέξανδρος ' [6]

[3.5] Ο Αλέξανδρος γεννήθηκε στις έξι του Εκατομβαιώνα, που οι Μακεδόνες ονομάζουν Λώο, την ημέρα που κάηκε ο ναός της Άρτεμης στην Έφεσο. [3.6] Παίρνοντας αφορμή από αυτό το γεγονός ο Ηγησίας από τη Μαγνησία είχε πει μια εξυπνάδα ικανή με την κρυάδα της να σβήσει την πυρκαγιά εκείνη· είπε δηλαδή ότι ήταν αναμενόμενο να καεί ο ναός, αφού η Άρτεμη ασχολούνταν με τη γέννηση του Αλέξανδρου

.

Ο Στράβων αναφέρει ότι, το 356 π.Χ., τον ναό πυρπόλησε ο άγνωστος κατά τα άλλα Ηρόστρατος από την Έφεσο, για να απαθανατιστεί, όπως είπε, το όνομα του. Μόνο με τη βοήθεια άλλων πόλεων οι Εφέσιοι άρχισαν να χτίζουν έναν νέο ναό.

Στράβων, ‘’Γεωγραφικά, ΙΔ΄.1.22’’

Τὸν δὲ νεὼν τῆς Ἀρτέμιδος πρῶτος μὲν Χερσίφρων ἠρχιτεκτόνησεν, εἶτ΄ ἄλλος ἐποίησε μείζω• ὡς δὲ τοῦτον Ἡρόστρατός τις ἐνέπρησεν, ἄλλον ἀμείνω κατεσκεύασαν συνενέγκαντες τὸν τῶν γυναικῶν κόσμον καὶ τὰς ἰδίας οὐσίας, διαθέμενοι δὲ καὶ τοὺς προτέρους κίονας• τούτων δὲ μαρτύριά ἐστι τὰ γενηθέντα τότε ψηφίσματα..Από Βικιθήκη, Στράβων, Γεωγραφικά,(ΙΔ΄.1.22)[7]


Ο Χερσίφρων ήταν ο αρχιτέκτονας του ναού της Αρτέμιδος και αργότερα κάποιος άλλος το διεύρυνε, αλλά όταν ο Ηρόστρατος έβαλε φωτιά σε αυτό, οι κάτοικοι έχτισαν έναν ωραιότερο ναό. Συγκέντρωσαν για το σκοπό αυτό τα κοσμήματα των γυναικών, τις εισφορές από την ιδιωτική περιουσία και τα χρήματα που προέκυψαν από την πώληση κιόνων του παλιού ναού. Αποδεικτικά στοιχεία βρίσκονται στα διατάγματα εκείνης της εποχής..


Το 1994 ο John Romer στην τηλεοπτική σειρά του «Seven Wonders» ισχυρίστηκε ότι ο ναός της Αρτέμιδος καταστράφηκε από τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο και αργότερα ο ιστορικός Charles Freeman υποστήριξε τη συγκεκριμένη θεωρία.[8] Ωστόσο η θεωρία αυτή βασίζεται σε μία παρανόηση μεταξύ του Ιωάννη του Ευαγγελιστή και του Ιωάννη του Χρυσοστόμου, παρανόηση που ανάγεται ήδη από τον 5ο αιώνα μ.Χ. Στα απόκρυφα βιβλία «Οι πράξεις του Ιωάννη»[9] και «Η Ιστορία του Ιωάννη,υιού του Ζεβεδαίου, ο Απόστολος και Ευαγγελιστής» (Wright, p. 46) [10] επισημαίνεται μία υποτιθέμενη καταστροφή του Αρτεμισίου από τον Ευαγγελιστή Ιωάννη, πράγμα που όμως αντικρούεται από το γεγονός ότι τα συγκεκριμένα κείμενα ανάγονται στον 3ο αιώνα μ.Χ., και πιθανότατα αντλούν την έμπνευση τους από την καταστροφή του Ναού, από τους Γότθους, επίσης του 3ου αιώνα. [11]

Αυτή η παρανόηση στα μέσα περίπου του 5ου αιώνα μ.Χ. θα λάβει ιδιαίτερα μεγάλες διαστάσεις, καθώς ο Πρόκλος της Κωνσταντινουπόλεως θα γράψει στο έργο του Orationes ac Homiliae (LXV, col. 832)[12] "(Johannes) In Epheso, artem Midae nudavit" δηλαδή ότι στην Έφεσο, ο Ιωάννης, κατέστρεψε την τέχνη του Μίδα. Η τέχνη του Μίδα εκλαμβάνεται ως ο ναός της Αρτέμιδος, αλλά ένα τέτοιο συμπέρασμα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως αυθαίρετο. Το συγκεκριμένο κείμενο αποτελεί την μοναδική πηγή για την συγκεκριμένη υποτιθέμενη καταστροφή του Ναού από τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο και το γεγονός ότι ο ποιητής Παυλίνος Νόλης σε ποίημα του στις αρχές του 5ου αιώνα μ.Χ. έγραψε ότι η Διάνα (η Άρτεμις δηλαδή) έχει εκδιωχθεί εδώ και καιρό από τον ναό της, από τον Ιωάννη[13], εννοώντας τον Ευαγγελιστή[14], δείχνει την αντίφαση ανάμεσα στις πηγές. Η συγκεκριμένη αντίφαση οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο ίδιος ο Παυλίνος δεν γνώριζε ακόμα την εκδοχή του Πρόκλου, ότι δηλαδή ο Ναός είχε καταστραφεί από τον Χρυσόστομο (εάν με το δώρο του Μίδα εννοούνταν κάτι τέτοιο), αλλά μόνο τα απόκρυφα γραπτά, κάτι που μας οδηγεί στην υπόθεση ότι μάλλον ο ίδιος ο Πρόκλος, στο πνεύμα της θρησκευτικής θριαμβολογίας της εποχής, παρανόησε και μετέφερε τα υποτιθέμενα κατορθώματα του Ιωάννη του Ευαγγελιστή στον σύγχρονό του (και τουλάχιστον 30 χρόνια νεκρό) Ιωάννη Χρυσόστομο[15].

Τοποθέτηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Έφεσος βρίσκεται 50 χιλιόμετρα νοτίως της Σμύρνης. Ο Αντίπατρος το διάλεξε όπως και τα άλλα θαύματα του αρχαίου κόσμου γιατί ήταν μέρος του μεγαλείου των Αρχαίων Ελλήνων και της Ελληνιστικής περιόδου, αλλά και κομμάτι της αυτοκρατορίας του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Έκθεση φωτογραφιών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 archINFORM. 29361. Ανακτήθηκε στις 30  Ιουλίου 2018.
  2. Διόδωρος Σικελιώτης, Γ΄, 53-55
  3. Στράβων XIV , I, 3-4 “Και Σμύρνα εκαλείτο η Έφεσος” “Σμύρνα δ' ην Αμαζών η κατασχούσα την Έφεσον, αφ' ης τ' ούνομα και τοις ανθρώποις και τη πόλει”
  4. Καλλίμαχος, ύμνος εις Άρτεμιν, στ. 237-259
  5. από τη Βικιθήκη - Ἑλλάδος περιήγησις, Παυσανίας, Ἀχαϊκά
  6. Από Βικιθήκη, Πλούταρχος - Ἀλέξανδρος (3.5 -3. 6)
  7. Από Βικιθήκη, Στράβων, Γεωγραφικά,(ΙΔ΄.1.22)
  8. Spry-Leverton, Peter (2000-06-27), The Seven Wonders of the World, http://www.imdb.com/title/tt0375054/, ανακτήθηκε στις 2017-03-02 
  9. «The Acts of John». www.gnosis.org. Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2017. 
  10. W.Wright. «Apocryphal Acts of the Apostles (1871) Volume 2. pp.3-60.  The History of John, the son of Zebedee, the Apostle and Evangelist». www.tertullian.org. Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2017. 
  11. «Jordanes - Latin & English - First half». www.harbornet.com. Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2017. 
  12. «Orationes ac Homiliae» (PDF). 
  13. Budin, Stephanie Lynn (26 Ιουνίου 2015). Artemis. Routledge. ISBN 9781317448884. 
  14. «Temple of Artemis». penelope.uchicago.edu. Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2017. 
  15. Αυγερινόπουλος, Σπύρος (25 Φεβρουαρίου 2017). «Κατέστρεψε στ'αλήθεια τον Ναό της Αρτέμιδος ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος ;». ELLINIKA HOAXES. Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2017. 

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]