Καστός Λευκάδας
Συντεταγμένες: 38°34′09″N 20°55′05″E / 38.5691°N 20.918°E
 | |
| Γεωγραφία | |
|---|---|
| Αρχιπέλαγος | Ιόνιο Πέλαγος |
| Νησιωτικό σύμπλεγμα | Τηλεβοΐδες νήσοι |
| Έκταση | 5,901 km² |
| Υψηλότερη κορυφή | Καλικερίμι (141 μέτρα) |
| Χώρα | |
| Περιφέρεια | Ιονίων Νήσων |
| Νομός | Λευκάδας |
| Πρωτεύουσα | Καστός |
| Δημογραφικά | |
| Πληθυσμός | 41 (απογραφής 2021) |
 Σχετικά πολυμέσα | |
Ο Καστός είναι ένα από τα μικρότερα κατοικημένα νησιά του Ιονίου πελάγους.[1][2]
Γεωγραφικά στοιχεία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο Καστός βρίσκεται σε απόσταση 6 μιλίων από τον Μύτικα Αιτωλοακαρνανίας, όπου είναι το πλησιέστερο λιμάνι προσέγγισης στην Στερεά Ελλάδα, νοτιοανατολικά της Λευκάδας και νότια, σε απόσταση ενός μιλίου, από το νησί του Καλάμου.[3] Συμπεριλαμβάνεται στο σύμπλεγμα των Τηλεβοϊδων νήσων[4] και έχει συνολική έκταση 5,915 τ.χλμ.[2]
Ο Καστός είναι η μικρότερη κατοικούμενη νησίδα των Επτανήσων και προσαρτήθηκε στην Ελλάδα το 1864. Επίσημα αναφέρεται στο ΦΕΚ 9Α - 28/01/1866 να προσαρτάται στον τότε δήμο Καρνίων.[5] Παλαιότερα αποτελούσε μέρος της επαρχίας Ιθάκης, με πληθυσμό το 1950, τους 285 κατοίκους στο οποίο υφίστατο δημοτικό σχολείο. Σήμερα ανήκει διοικητικά στην περιφερειακή ενότητα Λευκάδας και σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχει 41 κατοίκους.[6]
Όπως και ο γειτονικός Κάλαμος, επικοινωνεί με την ακτή της Αιτωλοακαρνανίας με καΐκια, από και προς το απέναντι χωριό Μύτικα. Τα τελευταία χρόνια το νησί συνδέεται ακτοπλοϊκώς με την πόλη της Λευκάδας. Δεν υπάρχει η δυνατότητα μεταφοράς οχημάτων με το υπάρχον πλοίο, και έτσι οι μετακινήσεις γίνονται ως επί το πλείστον με τα πόδια.
Πληθυσμός
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]| έτος | πληθυσμός νησιού |
|---|---|
| 1981 | 68 |
| 1991 | 56 |
| 2001 | 89 |
| 2011 | 80 |
| 2021 | 40 |
Ιστορία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Απέναντι από την Ιθάκη και σε κοντινή απόσταση από την Ακαρνανική στεριά βρίσκεται το μικρό, μακρόστενο και βραχώδες νησί του Καστού ή των Καστών, όπως αναφέρεται στις πηγές.
Από τους χρόνους της βενετικής κυριαρχίας (16ος-18ος αι.) ο Καστός, πάντα μαζί με τον γειτονικό του Κάλαμο, ανήκε διοικητικά στην Ιθάκη.
Αξιοσημείωτο είναι πως, τουλάχιστον κατά τον 17ο αιώνα, λειτουργούσε στο νησί, που βρισκόταν μια ανάσα από την οθωμανική στεριά, βίγλα, δηλαδή παρατηρητήριο, η οποία ενημέρωνε τους Ιθακησίους για τις κινήσεις πλοίων στη γύρω θαλάσσια περιοχή και ιδίως για την παρουσία των Οθωμανών.
Μετά την Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα, και συγκεκριμένα το 1866, ο Καστός μαζί με τον Κάλαμο συγκρότησαν τον Δήμο Καρνίων, ο οποίος υπαγόταν διοικητικά στην Επαρχία Ιθάκης. Ο Δήμος καταργήθηκε το 1912 και τα δύο νησιά οργανώθηκαν σε κοινότητες, που παρέμειναν ενταγμένες στην Επαρχία Ιθάκης έως το 1974. Από τότε μέχρι και σήμερα ο Καστός και ο Κάλαμος ανήκουν διοικητικά στο νησί της Λευκάδας.
Οι κάτοικοι της Ιθάκης αξιοποιούσαν τον Καστό γεωργικά και κτηνοτροφικά, όπως και τα άλλα μικρότερα νησιά της περιοχής. Συγκεκριμένα, καλλιεργούσαν στο νησί σιτηρά, λινάρι, αμπέλια, σταφιδάμπελα και ελιές, ενώ συγχρόνως έβοσκαν σε αυτό και τα ζώα τους, κυρίως αιγοπρόβατα, αλλά και βοοειδή.
Μέχρι περίπου τα τέλη του 17ου αιώνα, οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι αυτοί ήταν υποχρεωμένοι να καταβάλλουν τον φόρο της δεκάτης για τις σοδειές τους, στον οθωμανό σούμπαση (τοποτηρητή) του Δραγαμέστου (Αστακού).
Το 1705 το δικαίωμα είσπραξης της δεκάτης των προϊόντων του Καστού και του Κάλαμου παραχωρήθηκε από τους Βενετούς στην αρχοντική οικογένεια της Κεφαλονιάς, Δελλαδέτσιμα, τιμής ένεκεν της προσφοράς της στους πολέμους εναντίον των Οθωμανών. Αν και το δικαίωμα αυτό καταργήθηκε επισήμως το 1825, η οικογένεια συνέχισε να διεκδικεί και να εισπράττει παρανόμως από τους αγρότες τη δεκάτη, οδηγώντας στην περίφημη και πολύκροτη «δίκη Καλάμου και Καστών» το 1860.
Οι ιθακήσιοι αγρότες, οι οποίοι εκ των πραγμάτων διέμεναν για μεγάλα χρονικά διαστήματα στον Καστό, ήταν αυτοί που συγκρότησαν, πιθανότατα κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα, τους οικισμούς του νησιού.
Ανάμεσα στις πρώτες θιακές οικογένειες που εγκαταστάθηκαν μόνιμα στο νησί συγκαταλέγονται οι Γιαννουτσαίοι, κλάδος της οικογένειας Καραβία, και οι Τριλιβαίοι. Χαρακτηριστικό είναι ότι, σύμφωνα με την απογραφή του 1807, οι μόλις 65 κάτοικοι του Καστού προέρχονταν αποκλειστικά από τις δύο αυτές οικογένειες.
Στη συνέχεια, φαίνεται πως εγκαταστάθηκαν μόνιμα στον Καστό και άλλες οικογένειες από την Ιθάκη, που είχαν μακραίωνες σχέσεις με το νησί. Για παράδειγμα, ορισμένοι κλάδοι των οικογενειών Βλασσόπουλου και Πεταλά, καθώς και οι οικογένειες Λουράντου, Μακρή, Φερεντίνου, Ρεμαντά, Κυπαρίσση και άλλες.
Σημαντικότερο μνημείο και τοπόσημο του Καστού αποτελεί ο ενοριακός ναός του μοναδικού οικισμού του, που είναι αφιερωμένος στο Γενέθλιο του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, του οποίου η μνήμη τιμάται αύριο.
Οι παλαιότερες αναφορές στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννη εντοπίζονται στα έγγραφα του Αρχείου της Ιθάκης κατά τα τελευταία χρόνια του 18ου αιώνα, αλλά είναι πολύ πιθανό να είχε οικοδομηθεί αρκετές δεκαετίες νωρίτερα.
Η εκκλησία ανακαινίστηκε, όπως φαίνεται, σχεδόν εκ θεμελίων στα τέλη του 19ου αιώνα και διαμορφώθηκε κατά τον ρυθμό της επτανησιακής βασιλικής, λαμβάνοντας τη σημερινή της εντυπωσιακή μορφή. Τότε το εσωτερικό της διακοσμήθηκε με ελαιογραφίες του λευκάδιου αγιογράφου Σπυρίδωνα Γαζή.
Το 1836 στην αδελφότητα του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στους Καστούς ήταν εγγεγραμμένοι 159 συναδελφοί, οι οποίοι δεν ήταν όλοι μόνιμοι κάτοικοι του νησιού.
Αυτοί έφεραν τα εξής επίθετα: Βλασσόπουλος, Βλασσόπουλος-Αγουστής, Βλασσόπουλος-Καρλάτος, Βλασσόπουλος-Λυμπεράτος, Βλασσόπουλος-Μανωλάτος, Βλασσόπουλος-Μελέτης, Γιαννούτσος, Γλυκής, Κυπαρίσσης, Λουράντος, Μακρής, Μαλαούδης, Μαστρόκαλος, Μουρούκης, Μπαλούρδος, Μπαμπούνης, Μπαμπούρος, Μπαρούνος, Παΐσιος, Πεταλάς-Ζησιμάτος, Πεταλάς-Τζανάτος, Ρεμαντάς, Ρεμεντζής, Τριλίβας, Φερεντίνος και Φιαμπόλης.
Αισθητά πολυπληθέστερη ήταν η οικογένεια Γιαννούτσου, ενώ ακολουθούσαν σε αριθμό οι οικογένειες Τριλίβα, Βλασσόπουλου και Λουράντου.
Εκτός από τον Άγιο Ιωάννη, στον Καστό υπάρχει και μια δεύτερη εκκλησία αφιερωμένη στον άγιο Αιμιλιανό, η οποία βρίσκεται στο βόρειο μέρος του νησιού, κάτω από έναν παλιό, σήμερα ερειπωμένο, οικισμό, ο οποίος αναφέρεται σε ορισμένες πηγές ως «Γιαννουτσάτικα».
Πλέον ο Καστός κατοικείται μόνιμα από ελάχιστους ανθρώπους, οι οποίοι, παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν χειμώνα και καλοκαίρι, προσπαθούν να διατηρήσουν ζωντανό το νησί και μαζί τη μακραίωνη ιστορία του.[7]
Εκκλησία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο Καστός υπάγεται εκκλησιαστικώς στην Ιερά Μητρόπολη Λευκάδος και Ιθάκης.
Υποδομές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Το νησί διαθέτει δύο λιμάνια για πρόσδεση σκαφών, το ένα στην ανατολική και το άλλο στη δυτική πλευρά του νησιού.
Δείτε επίσης
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Εξωτερικοί σύνδεσμοι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ Εγκυκλοπαίδεια Νέα Δομή. 16. Αθήνα: Τεγόπουλος - Μανιατέας. 1996. σελ. 212.
- 1 2 Νέζης, Νίκος (2010). Τα ελληνικά βουνά - Γεωγραφική εγκυκλοπαίδεια. Αθήνα: Ε.Ο.Ο.Α. & Κληροδότημα «Αθ. Λευκαδίτη». σελ. 183. ISBN 978-960-86676-5-5.
- ↑ «Καστός». www.lefkada.gr. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Ιανουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 26 Ιανουαρίου 2022.
- ↑ Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα. 22, 57. Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος. 1996. σελ. 215.
- ↑ «ΕΕΤΑΑ-Διοικητικές Μεταβολές των Οικισμών». www.eetaa.gr. Ανακτήθηκε στις 26 Ιανουαρίου 2022.
- ↑ «Δημογραφικά χαρακτηριστικά / 2021 ΕΛΣΤΑΤ: Γ01. Μόνιμος πληθυσμός κατά φύλο και ομάδες ηλικιών. Οικισμοί. Γεωγραφικός Κωδικός: 24136010601». ΕΛΣΤΑΤ. 2021.
- ↑ Πρεβεζιάνος, Δημήτριος (23/06/2026). «Ο Καστός». Ιστορική Ιθάκη/Historic Ithaca. Ιστορική Ιθάκη/Historic Ithaca. Ανακτήθηκε στις 29/07/2026. Ελέγξτε τις τιμές ημερομηνίας στο:
|accessdate=, |ημερομηνία=, |archivedate=(βοήθεια)