Γιαν Μαγιέν

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 70°59′N 8°32′W / 70.983°N 8.533°W / 70.983; -8.533

Γιαν Μαγιέν
JanMayen.jpg
Το νησί Γιαν Μαγιέν
Γεωγραφία
ΤοποθεσίαΑρκτικό Ωκεανό
Έκταση377 km2
Υψόμετρο2.277 μ
Υψηλότερη κορυφήΜπέερενμπεργκ
Χώρα
ΚομητείαΝόρντλαντ
Μεγαλύτερη πόληOlonkinbyen

Το Γιαν Μαγιέν[1] είναι ηφαιστιογενές νησί της Νορβηγίας, που βρίσκεται στον Αρκτικό Ωκεανό μήκους 55 χλμ. και έκτασης 377 τ.χλμ., καλυμμένο εν μέρει από παγετώνες (σε έκταση 114, 2 τ.χ. γύρω από το ηφαίστειο Μπέερενμπεργκ. Αποτελείται από δύο τμήματα : το μεγαλύτερο βορειοανατολικό Νορντ-Γιαν και το μικρότερο νοτιοδυτικό Σερ-Γιαν, που συνδέονται με ένα ισθμό πλάτους 2,5 χλμ. Βρίσκεται 600 χλμ. βορειοανατολικά της Ισλανδίας, 500 χλμ. ανατολικά της κεντρικής Γροιλανδίας και 1.000 χλμ. δυτικά του Βόρειου Ακρωτηρίου της Νορβηγίας. Το νησί είναι ορεινό με υψηλότερη κορυφή το ηφαίστειο Μπέερενμπεργκ στο βορρά. Στον ισθμό βρίσκονται οι δύο μεγαλύτερες λίμνες του νησιού, η Σερλάγκουνα (Νότια Λίμνη) και η Νορντλάγκουνα (Βόρεια Λίμνη). Μία τρίτη ονομάζεται Ούλερενγκλάγκουνα (Λίμνη Ούλερενγκ). Διοικητικά ανήκει στη Νορβηγία. Οικονομικά δεν έχει πλουτοπαραγωγικούς πόρους και η οικονομία του στηρίζεται στην παροχή υπηρεσιών (κυρίως στον μετεωρολογικό σταθμό τον οποίο διαθέτει).

Φυσικοί πόροι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επαναλαμβανόμενοι στροβιλισμοί δημιουργημένοι από το ηφαίστειο Μπέερενμπεργκ και τους δυτικούς ανέμους.

Το νησί Γιαν Μαγιέν έχει μόνο ένα εκμεταλλεύσιμο φυσικό πόρο, τα βότσαλα από τη θέση Τρόνγκσκαρετ. Πέραν αυτού η οικονομική δραστηριότητα περιορίζεται στην παροχή υπηρεσιών στους εργαζόμενους στον τηλεπικοινωνιακό και μετεωρολογικό σταθμό της Νορβηγίας στο νησί. Το Γιαν Μαγιέν διαθέτει ένα μικρό χωμάτινο αεροδρόμιο μήκους 1.585 μέτρων. Οι μήκους 124,1 χλμ. ακτές δεν έχουν λιμάνια αλλά μόνο αγκυροβόλια στα ανοικτά.

Υπάρχουν σημαντικά αλιευτικά αποθέματα και η ύπαρξη του Γιαν Μαγιέν δημιουργεί γύρω του μια μεγάλη αποκλειστική οικονομική ζώνη. Μια διένεξη μεταξύ Νορβηγίας και Δανίας σχετικά με την αποκλειστική ζώνη αλιείας μεταξύ Γιαν Μαγιέν και Γροιλανδίας επιλύθηκε το 1988, παραχωρώντας στη Δανία τη μεγαλύτερη έκταση κυριαρχίας. Από γεωλόγους πιθανολογείται η ύπαρξη σημαντικών κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου κάτω από το βυθό γύρω από το Γιαν Μαγιέν.

Καθεστώς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το χιονισμένο Μπέερενμπεργκ πέρα από τους παραλιακούς λόφους

Το νησί Γιαν Μαγιέν ανήκει στο Βασίλειο της Νορβηγίας. Από το 1995 διοικείται από τον Περιφεριάρχη (fylkesmann) της πληησιέστερης σε αυτό περιφέρειας της βόρειας Νορβηγίας Νόρντλαντ. Εντούτοις κάποιες αρμοδιότητες επί του Γιαν Μαγιέν έχουν παραχωρηθεί στο διοικητή του σταθμού του Οργανισμού Νορβηγικής Αμυντικής Μέριμνας, κλάδου των Νορβηγικών Ενόπλων Δυνάμεων.

Κοινωνία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Ολονκίνμπιεν τον Αύγουστο

Οι μόνιμοι κάτοικοι του νησιού είναι το προσωπικό που εργάζεται για τις Νορβηγικές Ενοπλες Δυνάμεις και το Νορβηγικό Μετεωρολογικό Ινστιτούτο. Το χειμώνα ζουν στο νησί 18 άτομα, αλλά ο πληθυσμός μπορεί να διπλασιαστεί σχεδόν (35) το καλοκαίρι, οπότε γίνεται η βασική συντήρηση. Το προσωπικό υπηρετεί έξι μήνες ή ένα χρόνο και αντικαθίσταται δύο φορές το χρόνο τον Απρίλιο και τον Οκτώβριο. Το πλήρωμα υποστήριξης, που περιλαμβάνει μηχανικούς, μάγειρες και νοσοκόμο ανήκει στο στρατιωτικό προσωπικό. Τόσο ο ραδιομεταδότης όσο και ο μετεωρολογικός σταθμός βρίσκονται σε απόσταση λίγων χιλιομέτρων από τον οικισμό Ολονκίνμπιεν (Πόλη Ολονκιν), όπου ζει το προσωπικό.

Μεταφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η μεταφορά στο νησί γίνεται με στρατιωτικά μεταφορικά αεροπλάνα Ηρακλής C-130 της Νορβηγικής Βασιλικής Αεροπορίας, που προσγειώνονται στο χωμάτινο αεροδιάδρομο. Τα αεροπλάνα από την Αεροπρική Βάση του Μπόντο οκτώ φορές το χρόνο. Καθώς το αεροδρόμιο δεν έχει υποδομές με όργανα προσγείωσης είναι απαραίτητη η καλή ορατότητα και δεν είναι σπάνιο τα αεροπλάνα να αναγκάζονται να επιστρέψουν στο Μπόντο (δύο ώρες μακριά) χωρίς να προσγειωθούν. Για βαρειές προμήθειες έρχονται πλοία φορτίου το καλοκαίρι, αλλά καθώς δεν υπάρχουν λιμάνια τα πλοία πρέπει να αγκυροβολήσουν.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραλία στο νησί Γιαν Μαγιέν

Ανεπιβεβαίωτες "ανακαλύψεις" μιας terra nullius[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μεταξύ του πέμπτου και του ενάτου αιώνα (400-900) μ.Χ. πολυάριθμες κοινότητες μοναχών από την Ιρλανδία διέπλεαν όλο το βόρειο Ατλαντικό με δερμάτινα σκάφη, εξερευνώντας και μερικές φορές εγκαθιστάμενοι σε μακρινά νησιά, όπου οι μοναστικές κοινότητες τους μπορούσαν να αποφεύγουν τη στενή επαφή με άλλους. Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις της παρουσίας τους στις Νήσους Φερόες και την Ισλανδία πριν από την άφιξη των Βίκινγκ και τα μεσαιωνικά χρονικά, όπως το διάσημο Ταξίδι του Αγίου Μπρένταν του Ηγούμενου, μαρτυρούν το έντονο ενδιαφέρον για εξερεύνηση εκείνη την εποχή. Ένα σύγχρονο διατλαντικό ταξίδι απέδειξε την ικανότητα των παλιών θαλασσοπόρων να φτάσουν από την Ιρλανδία σε όλες τις περιοχές του Βόρειου Ατλαντικού, ακόμη και μακρύτερα από το Γιαν Μαγιέν - και, δεδομένου του ευνοϊκού ανέμου, με ταχύτητα περίπου ίση με αυτή των σύγχρονων σκαφών.[2] Αν και πλήρως εφικτό, δεν υπάρχει ωστόσο άμεσο φυσικό ίχνος μεσαιωνικής αποβίβασης ή εγκατάστασης στο Γιαν Μαγιέν.

Ο τόπος που ονομάζεται Svalbarð ("ψυχρή ακτή") από τους Βίκινγκ στο παλιό μεσαιωνικό βιβλίο Landnámabók μπορεί να ήταν το Γιαν Μαγιέν (αντί της Σπιτσβέργης, που μετονομάστηκε σε Σβάλμπαρντ από τους Νορβηγούς τα νεότερα χρόνια). Η απόσταση από την Ισλανδία ως το Svalbarð που αναφέρεται σε αυτό το βιβλίο είναι ιστιοπλοΐα δύο ημερών (με ευνοϊκούς ανέμους), συμβατή με τα 550 χλμ περίπου ως το Γιαν Μαγιέν και όχι με τουλάχιστον 1.550 χλμ. ως τη Σπιτσβέργη.[3] Ωστόσο όσο και το Γιαν Μαγιέν να ήταν γνωστό στην Ευρώπη εκείνη την εποχή, στη συνέχεια ξεχάστηκε για μερικούς αιώνες.

Το 17ο αιώνα υπήρξαν πολλοί ισχυρισμοί επανανακάλυψης του νησιού, που προκλήθηκαν από τον ανταγωνισμό στις περιοχές φαλαινοθηρίας της Αρκτικής, και το νησί έλαβε πολλά ονόματα. Σύμφωνα με τον Tόμας Ετζ, καπετάνιος φαλαινοθηρικού των αρχών του 17ου αιώνα, που ήταν συχνά ανακριβής, ο "Ουίλιαμ Χούντσον" ανακάλυψε το νησί το 1608 και του έδωσε το όνομά του. Ωστόσο ο Χούντσον θα μπορούσε να είχε έρθει μόνο με το ταξίδι του το 1607 (αν είχε κάνει μια παράλογη λοξοδρόμηση) και δεν έκανε καμία αναφορά στο ημερολόγιό του[3]. Ο Ντάγκλας Χάντερ, στο Μισό φεγγάρι (2009), αναφέρει ότι ο Χούντσον μπορεί να μην ανέφερε την υποτιθέμενη ανακάλυψη του νησιού επειδή «δεν ήθελε να προκαλέσει μια εξέγερση του πληρώματος που θα μπορούσε να είχε ξεσπάσει εκείνη την εποχή, αν οι άντρες του συνειδητοποιούσαν πού προσπαθούσε να τους πάει." Αυτό, ωστόσο, είναι απλή εικασία του Χάντερ και δεν υπάρχει απολύτως κανένα στοιχείο για να υποστηριχθεί ένας τέτοιος ισχυρισμός.

Σύμφωνα με τον Γουίλιαμ Σκόρσμπι (1820: σελ. 154), που αναφέρεται στη λανθασμένη πεποίθηση ότι οι Ολλανδοί είχαν ανακαλύψει το νησί το 1611, φαλαινοθήρες από το Χαλ ανακάλυψαν το νησί «περίπου την ίδια εποχή» και το ονόμασαν «Νησί της Τριάδας». Ο Muller (1874: σελ. 190-191) το εξέλαβε ότι έφτασαν στο Γιαν Μαγιέν το 1611 ή το 1612, πράγμα που επανέλαβαν πολλοί μεταγενέστεροι συγγραφείς. Στην πραγματικότητα δεν υπήρχαν φαλαινοθήρες στο Χαλ εκείνες τις χρονιές, καθώς η πρώτη φαλαινοθηρική αποστολή από το Χαλ είχε σταλεί στο νησί μόλις το 1616 (βλ. Παρακάτω). Όπως και με τους προηγούμενους ισχυρισμούς του Eτζ, δεν υπάρχει χαρτογραφική ή γραπτή απόδειξη για αυτή την υποτιθέμενη ανακάλυψη[4].


To Γιαν Μαγιέν κατά τη διάρκεια της Χρυσής Εποχής των Oλλανδικών εξερευνήσεων και ανακαλύψεων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πρώτες επαληθευμένες ανακαλύψεις: χαρτογράφηση και ονομασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χάρτης του Γιαν Μαγιέν κατά τη διάρκεια της Χρυσής Εποχής των Oλλανδικών εξερευνήσεων και ανακαλύψεων (περίπου 1590-1730). Αυτός είναι ένας χαρακτηριστικός χάρτης από Ολλανδούς χαρτογράφους της Χρυσής Εποχής της Oλλανδικής χαρτογραφίας.

Οι πρώτες επιβεβαιωμένες ανακαλύψεις του Γιαν Μαγιέν, με τρεις ξεχωριστές αποστολές, έλαβαν χώρα το καλοκαίρι του 1614, πιθανώς μέσα σε ένα μήνα. Ο Ολλανδός Φοπ Γκέριτζ, ενώ διηύθυνε μια φαλαινοθηρική επιχείρηση, σταλμένος από τον Άγγλο Τζον Κλαρκ από τη Δουνκέρκη, ισχυρίστηκε (το 1631) ότι ανακάλυψε το νησί στις 28 Ιουνίου και το ονόμασε "Iσαβέλλα".[4][5][6] Τον Ιανουάριο η Noordsche Compagnie (Βόρεια Εταιρεία), στα πρότυπα της Ολλανδικής Εταιρείας Ανατολικών Ινδιών, ιδρύθηκε για να υποστηρίξει τη φαλαινοθηρία των Ολλανδών στην Αρκτική. Δύο από τα πλοία του, που χρηματοδοτήθηκαν από εμπόρους από το Άμστερνταμ και το Eνκουιζεν, έφτασαν στο Γιαν Μαγιέν τον Ιούλιο του 1614. Οι πλοίαρχοι αυτών των πλοίων - Γιαν Γιάκομπζον Μάι βαν Σέλινκουτ του Gouden Cath (Χρυσή Γάτα) και Γιάκομπ ντε Γκουβενάερ στο Orangienboom (Πορτοκαλιά) το ονόμασαν Mr. Joris Eylant από τον Ολλανδό χαρτογράφο Γιόρις Κάρολους, που ήταν στο πλοίο και χαρτογράφησε το νησί. Οι πλοίαρχοι αναγνώρισαν ότι ένα τρίτο ολλανδικό πλοίο, το Cleyn Swaentgen (Μικρός Κύκνος) με πλοίαρχο το Γιαν Γιανζ Κέρκοφ και χρηματοδότηση από τους μετόχους της Noordsche Compagnie από το Ντελφτ, είχε ήδη φτάσει στο νησί όταν έφθασαν εκείνοι. Είχαν υποθέσει ότι ο τελευταίος, που ονόμασε το νησί Maurits Eylandt (ή Μαυρίκιος) από το Μαυρίκιο του Νασσάου, Πρίγκιπα της Οράγγης θα ανέφερε την ανακάλυψή του στο Ολλανδικό Κοινοβούλιο. Ωστόσο οι έμποροι από το Ντελφτ αποφάσισαν να διατηρήσουν το μυστικό της ανακάλυψης και επέστρεψαν το 1615 για φαλαινοθηρία για ίδιο όφελος. Η διένεξη που ακολούθησε διευθετήθηκε μόνο το 1617, αν και οι δύο εταιρείες είχαν εν τω μεταξύ τη δυνατότητα φαλαινοθηρίας στο Γιαν Μαγιέν.[4]

Το 1615 αποβιβάσθηκε ο Αγγλος φαλαινοθήρας Ρόμπερτ Φόθερμπι. Σκεπτόμενος προφανώς ότι είχε κάνει μια νέα ανακάλυψη, ονόμασε το νησί "Νησί του Σερ Τόμας Σμιθ" και το ηφαίστειο "Μάουντ Χάκλουιτ".[3][7] Σε χάρτη του 1634 ο Ζαν Βρόλικ μετονόμασε το νησί Île de Richelieu'.[8]

Το Γιαν Μαγιέν πρωτοεμφανίστηκε στην έκδοση του 1620 του χάρτη της Ευρώπης του Βίλεμ Γιανζ Μπλάου, αρχικά εκδοθέντα από τον Κόρνελις Ντετζ το 1606. Ο Μπλάου, που ζούσε στο Άμστερνταμ, το ονόμασε "Γιαν Μαγιέν" από τον πλοίαρχο Γιαν Γιάκομπζον Μάι του Gouden Cath. Ο Μπλάου έκανε τον πρώτο αναλυτικό χάρτη του νησιού στον περίφημό του άτλαντα «Zeespiegel» του 1623, καθιερώνοντας το σημερινό του όνομα.[4]

Ολλανδική φαλαινοθηρική βάση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δρόμος κατά μήκος της δυτικής ακτής, περίπου 500 μ. από το σταθμό.

Από το 1615 ως το 1638 το Γιαν Μαγιέν χρησιμοποιήθηκε ως φαλαινοθηρική βάση από την Ολλανδική Noordsche Compagnie, που είχε το μονοπώλιο της φαλαινοθηρίας στις περιοχές της Αρκτικής από το Κοινοβούλιο το 1614. . Μόνο δύο πλοία, το ένα της Noordsche Compagnie και το άλλο των εμπόρων του Ντελφτ, ήταν ανοιχτά του Γιαν Μαγιέν το 1615. Την επόμενη χρονιά εστάλησαν στο νησί αρκετά σκάφη. Η Noordsche Compagnie έστειλε οκτώ πλοία συνοδευόμενα από τρία πολεμικά πλοία υπό το Γιαν Γιάκομπζ. Σρόμποπ, ενώ οι έμποροι του Ντελφτ έστειλαν πέντε πλοία υπό τον Αντριαν Ντίρκζ. Λέβερστέιν, γιο ενός από αυτούς.[9] Υπήρχαν επίσης δύο πλοία από τη Δουνκέρκη, που έστειλε ο Τζον Κλαρκ, καθώς και ένα πλοίο από το Λονδίνο και ένα από το Χαλ.

Ο Χέερτγε Γιανζ, καπετάνιος του Hope από το Eνκουιζεν, έγραψε μια καθημερινή αναφορά της εποχής. Τα πλοία χρειάστηκαν δύο εβδομάδες για να φτάσουν στο Γιαν Μαγιέν στις αρχές Ιουνίου. Στις 15 Ιουνίου συνάντησαν τα δύο αγγλικά πλοία, στα οποία ο Σρόμποπ επέτρεψε να παραμείνουν, υπό την προϋπόθεση να δώσουν τη μισή ψαριά τους στα ολλανδικά..[10] Οι ίδιοι όροι τέθηκαν στα πλοία από τη Δουνκέρκη. Στα τέλη Ιουλίου το πρώτο πλοίο έφυγε με πλήρες φορτίο φαλαινελαίου, ενώ τα υπόλοιπα έφυγαν στις αρχές Αυγούστου, μερικά γεμάτα με φαλαινέλαιο..[11]

Εκείνη τη χρονιά 200 άνδρες ζούσαν και εργάζονταν εποχιακά στο νησί σε έξι προσωρινούς φαλαινοθηρικούς σταθμούς (κατά μήκος της βορειοδυτικής ακτής). Την πρώτη δεκαετία της φαλαινοθηρίας, περισσότερα από δέκα πλοία επισκέπτονταν το Γιαν Μαγιέν κάθε χρόνο, ενώ τη δεύτερη περίοδο (1624 και αργότερα) στέλνονταν πέντε ως δέκα πλοία. . Το 1624 χτίστηκαν δέκα ξύλινα σπίτια στο Ζούιντμπάι. Αυτή την περίοδο οι Ολλανδοί φαίνεται να είχαν εγκαταλείψει τους προσωρινούς σταθμούς που αποτελούντο από σκηνές από καραβόπανο και στοιχειώδεις φούρνους, αντικαθιστώντας τους με δύο ημιμόνιμους σταθμούς με ξύλινες αποθήκες και κατοικίες και μεγάλους φούρνους από τούβλα, έναν στο προαναφερθέν Ζούιντμπάι και τον άλλο στο βόρειο κόλπο. Το 1628 κατασκευάστηκαν δύο οχυρά για την προστασία των σταθμών[4]. Μεταξύ των ναυτικών που δραστηριοποιούντο στο Γιαν Μαγιέν ήταν ο μεταγενέστερα ναύαρχος Μίχιλ Αντριενζ ντε Ρούιτερ, που το 1633, σε ηλικία 26 ετών, για πρώτη φορά ενεγράφη ως αξιωματικός στο πλοίο de Groene Leeuw (Πράσινος Λέων) και πήγε και πάλι στο Γιαν Μαγιέν το 1635, στο ίδιο πλοίο.

Παλιός σταυρός στον τάφο επτά Ολλανδών, με την επιγραφή "Εδώ αναπαύονται γενναίοι Ολλανδοί άνδρες"

Το 1632 η Noordsche Compagnie έδιωξε τους, απασχολούμενους στους Δανούς, Βάσκους φαλαινοθήρες από τη Σπιτσβέργη. Σε αντίποινα οι τελευταίοι έπλευσαν στο Γιαν Μαγιέν, όταν οι Ολλανδοί είχαν φύγει το χειμώνα, για να λεηλατήσουν τον ολλανδικό εξοπλισμό και να κάψουν τους οικισμούς και τους εμπορικούς σταθμούς. Ο καπετάνιος Οουτγκερ Γιάκομπζ από το Γκρόοτεμπρεκ κλήθηκε να παραμείνει τον επόμενο χειμώνα (1633/34) στο Γιαν Μαγιέν με έξι ναυτικούς για να υπερασπιστεί το νησί. Ενώ μια ομάδα με το ίδιο καθήκον επέζησε το χειμώνα στη Σπιτσβέργη, και οι επτά στο Γιαν Μαγιέν πέθαναν από σκορβούτο ή τριχίνωση (από την κατανάλωση ωμού κρέατος πολικών αρκούδων) σε συνδυασμό με τις σκληρές συνθήκες.

Κατά την πρώτη φάση της φαλαινοθηρίας το αποτέλεσμα ήταν γενικά καλό, μερικές φορές εξαιρετικό. Για παράδειγμα, ο Μάτις Γιανζ. Χέπστοκ συνέλαβε 44 φάλαινες στο Χέπστοκμπουκτα το 1619, από τις οποίες παρήγαγε 2300 βαρέλια φαλαινελαίου. Κατά τη δεύτερη φάση οι αποδόσεις ήταν πολύ χαμηλότερες. Ενώ το 1631 αποδείχθηκε μια πολύ καλή εποχή, το επόμενο έτος, λόγω του καιρού και του πάγου, πιάστηκαν μόνο οχτώ φάλαινες. Το 1633 ένδεκα πλοία κατάφεραν να πιάσουν μόλις 47 φάλαινες. ενώ ακόμα λιγότερες (42) ο ίδιος αριθμός πλοίων το 1635.[4] Η φάλαινα μυστακοκήτος κυνηγήθηκε τοπικά σχεδόν μέχρι εξαφάνισης γύρω στο 1640 (περίπου 1000 είχαν σκοτωθεί και υποστεί επεξεργασία στο νησί), οπότε το Γιαν Μαγιέν εγκαταλείφθηκε και παρέμεινε ακατοίκητο για δυόμισι αιώνες.

19ος και 20ός αιώνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χάρτης των οικισμών του Γιαν Μαγιέν

Κατά το Διεθνές Πολικό Έτος 1882-1883 η Αυστροουγγρική Αποστολή στο Βόρειο Πόλο παρέμεινε ένα έτος στο Γιαν Μαγιέν. Η αποστολή πραγματοποίησε εκτεταμένη χαρτογράφηση της περιοχής, με τους χάρτες τους να έχουν τέτοια ποιότητα που χρησιμοποιούντο μέχρι τη δεκαετία του 1950. Ο Αυστριακός πολικός σταθμός στο Νησί Γιαν Μαγιέν κατασκευάσθηκε και εξοπλίστηκε το 1882 πλήρως με έξοδα του Κόμη Βίλτσεκ.

Πολικές αρκούδες εμφανίζονται στο Γιαν Μαγιέν,[12] αν και σε μειωμένους αριθμούς σε σύγκριση με παλαιότερες εποχές. Μεταξύ 1900 και 1920 υπήρχαν αρκετοί Νορβηγοί κυνηγοί που περνούσαν το χειμώνα στο Γιαν Μαγιέν, που κυνηγούσαν αρκτικές αλεπούδες καθώς και μερικές πολικές αρκούδες. Αλλά η υπερεκμετάλλευση σύντομα έκανε τα κέρδη να μειωθούν και το κυνήγι σταμάτησε. Οι πολικές αρκούδες είναι γενετικά διαφορετικές σε αυτήν την περιοχή της Αρκτικής από εκείνες που ζουν αλλού.[13]

Η Κοινωνία των Εθνών παραχώρησε στη Νορβηγία δικαιοδοσία για το νησί και το 1921 η Νορβηγία άνοιξε εκεί τον πρώτο μετεωρολογικό σταθμό[14] . Το 1926 το σύνολο του νησιού προσαρτήθηκε στη Νορβηγία, όταν ο Χόλβαρντ Ντέβολντ ήταν επικεφαλής της βάσης καιρικών παρατηρήσεων του νησιού. Στις 27 Φεβρουαρίου του 1930 το νησί έγινε de jure τμήμα του Βασίλειου της Νορβηγίας.

Κατά το Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμο η ηπειρωτική Νορβηγία δέχθηκε εισβολή και καταλήφθηκε από τη Γερμανία την άνοιξη του 1940. Η τετραμελής ομάδα στο Γιαν Μαγιέν παρέμεινε στη θέση της και σε μια πράξη ανυπακοής άρχισε να στέλνει τις εκθέσεις της για τον καιρό στο Ηνωμένο Βασίλειο αντί της Νορβηγίας. Οι Βρετανοί έδωσαν στο Γιαν Μαγιέν το κωδικό όνομα 'Island X' και προσπάθησε να το ενισχύσει με στρατεύματα για να αντιμετωπίσει τυχόν γερμανική επίθεση. Το νορβηγικό περιπολικό σκάφος Fridtjof Nansen προσέκρουσε στο Νανσεφλούα, έναν από τους πολλούς αχαρτογράφητους υφάλους λάβας του νησιού και το 68μελές πλήρωμα εγκατέλειψε το πλοίο και εντάχθηκε στη νορβηγική ομάδα στην ακτή. Ο Βρετανός διοικητής της αποστολής μετά την απώλεια της κανονιοφόρου αποφάσισε να εγκαταλείψει το Γιαν Μαγιέν μέχρι την επόμενη άνοιξη και κάλεσε για ένα σκάφος διάσωσης. Μέσα σε λίγες μέρες ένα πλοίο έφτασε και απομάκρυνε τους τέσσερις Νορβηγούς και τις ενισχύσεις τους μετά τη διάλυση του μετεωρολογικού σταθμού για να αποφευχθεί η πτώση του στα χέρια των Γερμανών. Οι Γερμανοί προσπάθησαν να αποβιβάσουν μια μετεωρολογική ομάδα στο νησί στις 16 Νοεμβρίου 1940. Το γερμανικό πλοίο που τη μετέφερε συνετρίβη στα βράχια λίγο έξω από το Γιαν Μαγιέν μετά τον εντοπισμό του με ραντάρ από ένα βρετανικό αντιτορπιλικό που περιπολούσε. Αυτό δεν ήταν τυχαίο δεδομένου ότι το γερμανικό σχέδιο είχε γίνει αντιληπτό από την αρχή από τους βρετανικούς ασύρματους σταθμούς της Υπηρεσίας Ασφάλειας Ραδιοεπικοινωνιών, που παρακολουθούσαν τις ανακοινώσεις της Άμπβερ (Γερμανικής Υπηρεσίας Πληροφοριών) σχετικά με την επιχείρηση, και το αντιτορπιλικό καραδοκούσε[15]. Το μεγαλύτερο μέρος του πληρώματος βγήκε στην ξηρά και συνελήφθη από μια αποβατική ομάδα από το αντιτορπιλικό[14].

Παραδοσιακή πινακίδα με ενδείξεις προς τον πολιτισμό στο σταθμό του Γιαν Μαγιέν

Οι Σύμμαχοι επέστρεψαν στο νησί στις 10 Μαρτίου 1941, όταν το νορβηγικό πλοίο Veslekari, συνοδευόμενο από το περιπολικό σκάφος Honningsvaag, αποβίβασε στο νησί 12 Νορβηγούς μετεωρολόγους. Οι ραδιοφωνικές μεταδόσεις της ομάδας πρόδωσαν σύντομα την παρουσία τους στον Άξονα και γερμανικά αεροπλάνα από τη Νορβηγία άρχισαν να βομβαρδίζουν το Γιαν Μαγιέν όποτε το επέτρεπαν οι καιρικές συνθήκες, αν και προξένησαν μικρές ζημιές. Σύντομα έφθασαν προμήθειες και ενισχύσεις, ακόμα και μερικά αντιπυραυλικά όπλα, παρέχοντας στο νησί μια φρουρά μερικών δεκάδων μετεωρολόγων και στρατιωτών. Μέσα στο 1941 η Γερμανία εγκατέλειψε την ελπίδα να εκδιώξει τους Συμμάχους από το νησί και οι συνεχείς αεροπορικές επιδρομές σταμάτησαν.

Στις 7 Αυγούστου 1942 ένα Γερμανικό Focke-Wulf Fw 200 "Condor", πιθανότατα σε αποστολή βομβαρδισμού του σταθμού, συνετρίβη λόγω της ομίχλης στην κοντινή βουνοπλαγιά του Ντανιλσενκράτερετ, με απώλεια και των εννέα μελών του πληρώματος. Το 1950 το ναυάγιο ενός άλλου γερμανικού αεροπλάνου με τετραμελές πλήρωμα ανακαλύφθηκε στη νοτιοδυτική πλευρά του νησιού. [22] Το 1943 οι Αμερικανοί εγκατέστησαν ένα σταθμό ραδιοεντοπισμού, ονόματι Aτλάντικ Σίτυ στο βορρά για τον εντοπισμό των γερμανικών βάσεων ραντάρ στη Γροιλανδία.

Μετά τον πόλεμο ο μετεωρολογικός σταθμός τοποθετήθηκε στο Ατλάντικ Σίτυ, αλλά μετακόμισε το 1949 σε νέα θέση. Το Ράδιο Γιαν Μαγιέν χρησίμευσε επίσης ως σημαντικός ραδιοφωνικός σταθμός για την κυκλοφορία των πλοίων στον Αρκτικό Ωκεανό. Το 1959 το ΝΑΤΟ αποφάσισε να κατασκευάσει το δίκτυο LORAN-C στον Ατλαντικό Ωκεανό και ένας από τους πομπούς επρόκειτο να είναι στο Γιαν Μαγιέν. Τοο 1961 οι νέες στρατιωτικές εγκαταστάσεις, συμπεριλαμβανομένου ενός νέου αεροδρομίου, λειτουργούσαν.

Για κάποιο χρονικό διάστημα οι επιστήμονες αμφέβαλλαν αν μπορούσε να υπάρξει κάποια δραστηριότητα στο ηφαίστειο Μπέερενμπεργκ, αλλά το 1970 το ηφαίστειο εξερράγη και πρόσθεσε άλλα 3 χλμ. μάζας εδάφους στο νησί κατά τις τρεις ως τέσσερις εβδομάδες της δραστηριότητάς τους. Εκανε περισσότερες εκρήξεις το 1973 και το 1985. Κατά τη διάρκεια μιας έκρηξης η θερμοκρασία της θάλασσας γύρω από το νησί μπορεί να αυξηθεί από ακριβώς πάνω από τους Ο στους περίπου 30° C.

Περιβάλλον[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Καταφύγιο άγριας ζωής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ένας κανονισμός που χρονολογείται από το 2010 καθιστά το νησί καταφύγιο άγριας ζωής υπό νορβηγική δικαιοδοσία[16]. Στόχος αυτού του κανονισμού είναι να εξασφαλίσει τη διατήρηση ενός παρθένου νησιού της Αρκτικής και της θαλάσσιας ζωής γύρω του, συμπεριλαμβανομένου του βυθού του ωκεανού. Οι αποβιβάσεις στο Γιαν Μαγιέν μπορούν να γίνουν με πλοίο. Ωστόσ, αυτό επιτρέπεται μόνο σε ένα μικρό μέρος του νησιού, το Båtvika. Δεδομένου ότι δεν υπάρχει καμία εμπορική αεροπορική εταιρεία που να λειτουργεί στο νησί, δεν μπορεί να φτάσει κανείς εκεί με αεροπλάνο, παρά μόνο με τσάρτερ. Η άδεια προσγείωσης πτήσης τσάρτερ πρέπει να εξασφαλιστεί εκ των προτέρων. Η άδεια διαμονής στο νησί πρέπει να λαμβάνεται εκ των προτέρων και γενικά περιορίζεται σε λίγες μέρες (ή ακόμα και ώρες). Η τοποθέτηση σκηνής ή η εγκατάσταση κατασκήνωσης απαγορεύεται. Υπάρχει ξεχωριστός κανονισμός για τη διαμονή αλλοδαπών[17]

Πανοραμική φωτογραφία της βορειοδυτικής ακτής του Γιαν Μαγιέν
Πανοραμική φωτογραφία της βορειοδυτικής ακτής του Γιαν Μαγιέν

.

Γεωγραφία και γεωλογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σοβιετικός τοπογραφικός χάρτης

Το Γιαν Μαγιέν αποτελείται από δύο γεωγραφικά διακριτά μέρη. Το Noρντ-Γιαν (Βόρειο) έχει στρογγυλό σχήμα και κυριαρχείται από το ύψους 2.277 μ ηφαίστειο Μπέερενμπεργκ με το μεγάλο του παγοκάλυμμα (114,2 τ.χ.), που μπορεί να χωριστεί σε είκοσι μεμονωμένους παγετώνες. Ο μεγαλύτερος από αυτούς είναι ο Σέρμπρεεν, με έκταση 15 km2 και μήκος 8,7 km. Το Σερ-Γιαν (Νότιο) είναι στενό, συγκριτικά επίπεδο και χωρίς παγετώνες. Το υψηλότερο σημείο του είναι το Ρούντολφτοπεν στα 769 μ. Ο σταθμός και τα καταλύματα διαβίωσης βρίσκονται στο Σερ-Γιαν. Το νησί βρίσκεται στο βόρειο άκρο της ομώνυμης Μικροηπείρου. Η μικροήπειρος ήταν αρχικά μέρος της Πλάκας της Γροιλανδίας, αλλά τώρα αποτελεί μέρος της Ευρασιατικής Πλάκας.

Περιοχή Σημαντικών Πτηνών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το νησί αναγνωρίστηκε από την BirdLife International ως Περιοχή Σημαντικών Πτηνών, επειδή είναι τόπος αναπαραγωγής για μεγάλο αριθμό θαλάσσιων πτηνών, υποστηρίζοντας 152.000-448.000 ζεύγη προστατευομένων ειδών.[18]

Κλίμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Γιαν Μαγιέν έχει υπερωκεάνειο πολικό κλίμα, παρόμοιο με της Γροιλανδία και του Σβάλμπαρντ, με Κλιματική ταξινόμηση Κέππεν ET. Η ισχυρή επιρροή του Ρεύματος του Κόλπου κάνει τις εποχιακές μεταβολές της θερμοκρασίας εξαιρετικά μικρές λαμβάνοντας υπόψη το γεωγραφικό πλάτος του νησιού, από 6 ° C τον Αύγουστο ως -6 ° C το Φεβρουάριο, αλλά και το νησί πολύ συννεφιασμένο με λίγη ηλιοφάνεια ακόμη και κατά τη διάρκεια της συνεχούς πολικής ημέρας. Η βαθιά χιονοκάλυψη εμποδίζει την ανάπτυξη μόνιμα παγωμένου εδάφους παρά τη μέση ετήσια θερμοκρασία ελαφρά χαμηλότερη του μηδενός.

Κλιματικά δεδομένα Γιαν Μαγιέν (1961-1990, ακρότατα 1921-σήμερα)
Μήνας Ιαν Φεβ Μαρ Απρ Μαι Ιουν Ιουλ Αυγ Σεπ Οκτ Νοε Δεκ Έτος
Υψηλότερη Μέγιστη °C (°F) 9.5 10.0 8.0 10.3 11.3 18.1 15.0 15.7 13.4 15.0 10.0 12.3 18,1
Μέγιστη Μηνιαία° C (°F) −3 −3.3 −3.5 −1.4 1.2 4.1 6.4 6.9 4.5 1.9 −1 −2.7 0,8
Μέση Μηνιαία °C (°F) −5.7 −6.1 −6.1 −3.9 −0.7 2.0 4.2 4.9 2.8 0.1 −3.3 −5.2 −1,4
Ελάχιστη Μηνιαία °C (°F) −8.4 −9 −8.5 −6 −2.2 0.5 2.7 3.5 1.3 −1.7 −5.4 −7.7 −3,4
Χαμηλότερη Ελάχιστη °C (°F) −26.9 −28.4 −26.8 −21.4 −12 −5.1 −3.2 −2.3 −5.2 −18 −19.5 −24.2 −28,4
Κατακρημνίσεις mm (ίντσες) 56 53 55 40 40 37 47 61 82 82 65 65 683
υγρασίας 83 83 84 83 85 87 89 87 83 83 81 82 84,2
Μέσες ημέρες κατακρημνίσεων (≥ 1 mm) 12.6 11.1 12.1 9.1 7.6 7.6 9.2 11.1 13.3 14.6 12.9 13.0 134,2
Μέσες μηνιαίες ώρες ηλιοφάνειας 0 28 62 120 149 150 124 93 60 31 0 0 817
Πηγή #1: Norwegian Meteorological Institute[19]
Πηγή #2: The Weather Network (humidity),[20] World Climate data (sunshine hours)[21]

Διοίκηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Διοικητής του Σταθμού του νησιού (Stasjonssjef) από τις 8 Απριλίου 2013 είναι ο Νορβηγός Χάλφαρντ Γιάκομπσεν (Hallvard Jacobsen).

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Berulfsen, Bjarne (1969). Norsk Uttaleordbok (στα Norwegian). Oslo: H. Aschehoug & Co (W Nygaard). σελ. 157. CS1 maint: Μη αναγνωρίσιμη γλώσσα (link)
  2. Severin, Tim (2000), The Brendan Voyage, Random House 
  3. 3,0 3,1 3,2 J. M. Wordie (1922), "Jan Mayen Island", The Geographical Journal Vol 59 (3), pp. 180–194
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Louwrens Hacquebord, "The Jan Mayen Whaling Industry" in Jan Mayen Island in Scientific Focus, Stig Skreslet, editor, Springer Verlag 2004
  5. Holland, Clive (1994). Arctic Exploration and Development, c. 500 B.C. to 1915: an encyclopedia. New York: Garland. 
  6. Hart, S. De eerste Nederlandse tochten ter walvisvaart (1957), p. 50. Hart says it occurred in 1613.
  7. Alexander King, J. N. Jennings: The Imperial College Expedition to Jan Mayen Island. The Geographical Journal, Vol. 94, No. 2 (Aug 1939), pp. 115-131
  8. Among others: Henrat, P. 1984. French Naval Operations in Spitsbergen During Louis XIV’s Reign. Arctic 37: 544-551, p.544. Conway, William Martin (1906). No Man's Land: A History of Spitsbergen from Its Discovery in 1596 to the Beginning of the Scientific Exploration of the Country. Cambridge, At the University Press, p. 79. He called it "Pico" according to Dalgård, Sune (1962). Dansk-Norsk Hvalfangst 1615-1660: En Studie over Danmark-Norges Stilling i Europæisk Merkantil Expansion. G.E.C Gads Forlag, p.160
  9. Samuel Muller. 1874. Geschiedenis van de Noordsche Compagnie. Gebr van der Post.
  10. Sune Dalgård. 1962. Dansk-Norsk Hvalfangst 1615-1660: En Studie over Danmark-Norges Stilling i Europæisk Merkantil Expansion. G.E.C Gads Forlag.
  11. «Journaal van schipper Heertgen Jansz d anno 1616» (στα Dutch). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2012. CS1 maint: Μη αναγνωρίσιμη γλώσσα (link)
  12. Michael Jones and Kenneth Olwig. 2008. Nordic Landscapes: Region and Belonging on the Northern Edge of Europe, University of Minnesota Press, (ISBN 0-8166-3914-0), (ISBN 978-0-8166-3914-4)
  13. Hogan, C. Michael (2008). Stromberg, N, επιμ. «Polar Bear: Ursus maritimus». globaltwitcher.com. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 24 Δεκεμβρίου 2008. Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2012. 
  14. 14,0 14,1 Rigge, Simon (1980), War in the Outposts, pp. 24–25. Alexandria, Virginia: Time-Life Books.
  15. TNA HW 19/37~~~~
  16. «FOR 2010-11-19 nr 1456: Forskrift om fredning av Jan Mayen naturreservat» (στα Norwegian). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Αυγούστου 2012. Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2012. CS1 maint: Μη αναγνωρίσιμη γλώσσα (link)
  17. «FOR 1962-06-01 nr 01: Forskrifter om utlendingers adgang til Jan Mayen» (στα Norwegian). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Αυγούστου 2012. Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2012. CS1 maint: Μη αναγνωρίσιμη γλώσσα (link)
  18. «Jan Mayen island». Important Bird Areas factsheet. BirdLife International. 2013. Ανακτήθηκε στις 22 Αυγούστου 2013. 
  19. «NORWAY - JAN MAYEN». Ανακτήθηκε στις 7 Μαΐου 2014. [νεκρός σύνδεσμος] (Απαιτείται εγγραφή)
  20. «Statistics: Jan Mayen, Norway». The Weather Network. Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2012. 
  21. «Jan Mayen Climate Guide». Ανακτήθηκε στις 29 Μαΐου 2014. 

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Umbreit, Andreas (2005) Spitsbergen : Svalbard - Franz Josef Land - Jan Mayen, 3rd ed., Chalfont St. Peter : Bradt Travel Guides, ISBN 1-84162-092-0

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]


Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Jan Mayen της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).