Σκεντέρμπεης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Σκεντέρμπεης
Gjergj Kastrioti.jpg
Dominus Albaniae (Λόρδος της Αλβανίας)
Περίοδος εξουσίας
28 Νοεμβρίου 1443 - 17 Ιανουαρίου 1468
Βασιλικός Οίκος Καστριώτη
Γέννηση περί το 1404 ή 1405
Πριγκιπάτο Καστριώτη, σημερινή Αλβανία
Θάνατος 17 Ιανουαρίου 1468 (63 ετών)
Λεζία (Λισσός), Γαληνοτάτη Δημοκρατία της Βενετίας
Τόπος ταφής Ναός Αγίου Νικολάου, Λεζία, Αλβανία
Πατέρας Ιωάννης Καστριώτης
Μητέρα Βοϊσάβα Τριμπάλντα
Γεώργιος Καστριώτης Σκεντέρμπεης (Gjergj Kastrioti Skënderbeu)

Ο Γκιέρκι Καστριότι (Gjergj Kastrioti Skënderbeu, 1404[1] ή1405 - 17 Ιανουαρίου 1468)[2], γνωστός και ως Γεώργιος Καστριώτης και Σκεντέρμπεης, ήταν Αλβανός[3][4][5][6][7][8] ή Σερβοαλβανοελληνικής προέλευσης σύμφωνα με την Ana S. Trbovich[9] άρχοντας και στρατιωτικός. Είναι ο εθνικός ήρωας της Αλβανίας.

Όνομα

Το όνομά του σε λατινικές πηγές της εποχής, και μάλιστα στη βιογραφία του από τον M. Barletti, συναντάται ως Georgius Castriotus ή Castrioti, και στις πρώτες μεταφράσεις της βιογραφίας τους σε ευρωπαϊκές γλώσσες ως George Castrioti με ελαφρές παραλλαγές. Στην αλβανική βιβλιογραφία αναφέρεται ως Gjergj Kastrioti Skënderbeu.

Ο ίδιος υπογράφεται ως Georgius Castrioctus ή Castrioto (π.χ. σε επιστολές προς τον πρίγκηπα του Τάραντα Ι. Ντε Ορσίνι κ.ά.).
Σημειώνεται ότι το προσωνύμιο "Σκεντέρμπεης" (Iskender-bey) δόθηκε από τους Τούρκους όχι μόνο στον Γ. Καστριώτη αλλά και στον εξάδελφό του Μάξιμο Τσερνόγεβιτς (Crnojevic), υιό του πρίγκηπα του Μαυροβουνίου Γεωργίου.[10]

Βιογραφία

Ο Καστριώτης ήταν γιος του γκέγκικης καταγωγής[11] τιμαριούχου της Βόρειας Αλβανίας[12] Γκιόν Καστριότι (στα αλβανικά: Gjon Kastrioti / Γκιόν Καστριότι) και της Βοϊσαβής (Vojsava / Βοϊσάβα), θυγατέρας του άρχοντα των Σέρβων Μπράνκοβιτς.[13] Για τον τόπο γέννησης του Σκεντέρμπεη έχουν διατυπωθεί πολλές θεωρίες. Κάποιες πηγές αναφέρουν ως τόπο γέννησης την Κρούγια. Ωστόσο, κατά τον Αλβανό ιστορικό Kristo Frashëri, οι σημαντικότεροι βιογράφοι του τείνουν να τον τοποθετούν στον οικισμό Sinë, ο οποίος βρίσκεται στην περιοχή του σημερινού νομού Δίβρης (Dibër) της Αλβανίας και αποτελούσε τιμάριο του πατέρα του.[14]

Εξώφυλλο βιβλίου του Marin Barleti (1508)

Το 1423[15], ο Καστριώτης δόθηκε ως όμηρος στους Οθωμανούς Τούρκους και εξισλαμίστηκε και μορφώθηκε στο Εντιρνέ (Αδριανούπολη). Του δόθηκε, από το σουλτάνο Μουράτ Β' το όνομα Ισκεντέρ, από το Μ. Αλέξανδρο, και το αξίωμα του μπέη (απ' όπου και το δεύτερο συνθετικό του ονόματος Σκεντέρμπεης).[2] Κατά την ήττα των Οθωμανών στη Νις της Σερβίας το 1443, ο Σκεντέρμπεης εγκατέλειψε τους Τούρκους και ενώθηκε με τους συμπατριώτες του Αλβανούς, τη χώρα των οποίων είχαν καταλάβει οι Τούρκοι. Έγινε χριστιανός, διεκδίκησε την οικογενειακή του περιουσία, κυρίευσε το ισχυρότατο κάστρο της Κρούγια (Krujë)[12] Σύμφωνα με την κυρίαρχη αφήγηση πριν από το σύγχρονο ιστορικό έργο του Όλιβερ Σμιτ, ο Σκεντέρμπεης τέθηκε επικεφαλής συνομοσπονδίας Αλβανών πριγκίπων το 1444 και απελευθέρωσε την πατρίδα του από την τουρκική κατοχή η οποία είχε ολοκληρωθεί μόλις το 1430.[16] Κατά τη σύγχρονη ιστοριογραφία, ο Σκεντέρμπεης κατάφερε να ξεσηκώσει μόνο τους ορεσίβιους της Αλβανίας, ανεξαρτήτως γλώσσας, ενώ οι μεγάλες πόλεις δεν τον ακολούθησαν γιατί ήταν ικανοποιημένες από τη τάξη που επικρατούσε υπό την Βενετική ή Οθωμανική διοίκηση. Έτσι, ο Σκεντέρμπεης κατάφερε να ελέγξει μόνο την ύπαιθρο και ορισμένα κάστρα ήσσονος σημασίας, ενώ και εκεί δεν κατάφερε να φέρει με το μέρος του σημαντικό μέρος του πληθυσμού. Η περιοχή που έλεγχαν οι επαναστάτες του Σκεντέρμπεη ήταν μια σχετικά μικρή λωρίδα επικράτειας, χωρίς μείζονες αστικές περιοχές, γύρω από την Κρούγια, την κοιλάδα Mat και την Δίβρη, και στην νότιο-κεντρική Αλβανία την ενδοχώρα του Δυρραχίου και κατά μήκος του ποταμού Σκούμπι.[17]

Κατά την περίοδο 1444–1466, απέκρουσε 13 τουρκικές εισβολές,[2] ενώ φέρεται ότι είχε αναγνωριστεί ως αρχηγός όλων των αλβανικών φυλών.[12] Η σύγχρονη κριτική ιστοριογραφία, ωστόσο, θεωρεί ότι περί τη δεκαετία του 1450 η ηγεσία του είχε πρακτικά παύσει, όταν επιχείρησε να αναλάβει τη γενική αρχηγία των παλαιών μεγάλων φατριών οι οποίες και αντέδρασαν. Η λεγόμενη "Λίγκα του Λέτσε", που ήταν μόνο μια στρατιωτική συμμαχία και όχι πολιτική, διαλύθηκε την ίδια δεκαετία και ακόμη και συγγενείς του τον εγκατέλειψαν. Σταδιακά ο Σκεντέρμπεης αναζήτησε συμμαχίες αλλού. Για παράδειγμα, το 1451, ζήτησε τη συμμαχία του βασιλιά Αλφόνσου της Νάπολης.[18] Άλλοι ιστορικοί επίσης θεωρούν ότι ο Σκεντέρμπεης δεν υπήρξε ηγέτης όλων των Αλβανών, καθώς η περιοχή του Κοσόβου και η νότια Αλβανία δε συμμετείχαν στους αγώνες του.[19][20] Επίσης, ο ιστορικός Όλιβερ Σμιτ πιστεύει ότι τον ακολούθησαν όχι μόνο Αλβανοί αλλά και Σέρβοι, Έλληνες και Βλάχοι.[21] Κατά τον ίδιο ιστορικό, ο Γ. Καστριώτης βρήκε στήριξη από αυτούς που βγήκαν χαμένοι από την οθωμανική διείσδυση, δηλ. τις παλιές μεγάλες οικογένειες που ήθελαν να επανακτήσουν τη γη τους, και τους ορεσίβιους που δεν ήθελαν να πληρώνουν φόρους ούτε να έχουν Οθωμανούς δικαστές.[22] Οι επιτυχίες του του έδωσαν ηρωική φήμη στη Δυτική Ευρώπη,[2] δεν κατόρθωσε όμως να λάβει ανάλογη οικονομική και στρατιωτική ενίσχυση, την οποία προσπάθησε να εξασφαλίσει επισκεπτόμενος τη Ρώμη και τη Νάπολη, τον χειμώνα του 1466-7. Εκεί εντυπωσίασε με το παρουσιαστικό του και την απλότητα των τρόπων του, χωρίς όμως να του προσφέρουν τελικά αξιόλογη βοήθεια.[12]

Το Μουσείο Σκεντέρμπεη στη Κρούγια της Αλβανίας

Το 1463 συμμάχησε με τη Βενετική Δημοκρατία ενώ υποστηρίχτηκε και από το Βασίλειο της Νάπολης και το Βατικανό, το οποίο του έδωσε τον τιμητικό τίτλο του στρατηγού της Αγίας Έδρας. Πέθανε to 1468, στο βενετοκρατούμενο Alessio (σημ. Lezhë). Επιτυχίες ανάλογες με τις δικές του, δεν υπήρξαν μετά τον θάνατό του. Το 1478, η Κρούγια, το προπύργιο του Καστριώτη, έπεσε στα χέρια των Τούρκων. Μέχρι το 1506, ολόκληρη η περιοχή, η οποία σήμερα ανήκει στην Αλβανία, περιήλθε και πάλι στην κατοχή τους.[2]

Οι μακρόχρονοι αγώνες του έχουν μεγάλη σημασία για τους Αλβανούς και ο ίδιος αποτελεί σύμβολο των αγώνων τους για εθνική ενότητα και ανεξαρτησία.[16]

Ο Σκεντέρμπεης ήταν πατέρας του Γκιόν Καστριότι του νεότερου.

Ο Ισμαήλ Κανταρέ στο «Κάστρο» αναφέρεται στον Σκεντέρμπεη

O Γεώργιος Καστριώτης στην ιστοριογραφία

Μετά τον θάνατο του Σκεντέρμπεη, σχηματίστηκε ένας κύκλος θρύλων και παραδόσεων γύρω από το πρόσωπό του. Στην Ευρώπη κυκλοφορούσαν μυθιστορηματικές βιογραφίες του μέχρι και τον 17ο αι.[12]

Παλαιότεροι συγγραφείς όπως οι Σουηδοί Barrau και Rudbeck (1835), ο Ιταλός A. Salvi (1718), ο Άγγλος C. Randall (1810), καθώς και ο Τούρκος βιογράφος του Αλή Πασά, Αχμέτ Μουφίτ, τον θεωρούν Έλληνα[εκκρεμεί παραπομπή], ο οποίος αντιστάθηκε με επιτυχία στις επιθέσεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Κατά τον σύγχρονό του, Μαρίνο Μπαρλέτι, ήταν "πρίγκηπας Ηπειρωτών" (Epirotarum Principis), [23] ενώ Ηπειρώτη τον θεωρεί και ο ο Γάλλος ιστορικός Paganel (1855).[24] Ο Clement C. Moore, θεωρούσε τον 19ο αιώνα ότι ο πατέρας του (Ιωάννης) ήταν Έλλην Ηπειρώτης.[25]

Ιστορικοί του 19ου αι., όπως οι Φαλμεράιερ (1790-1861) και Καρλ Χοπφ (1832-1873), θεωρούσαν ότι όχι μόνο η μητέρα αλλά και ο πατέρας του Σκεντέρμπεη, Ιωάννης, ήταν Σέρβος.

Οι αγώνες των Ελλήνων κατά της Οθωμανικής κυριαρχίας, από την Επανάσταση του 1821 ως και τα επαναστατικά κινήματα της Ηπείρου που ακολούθησαν, καθώς και οι προσπάθειες για ελληνοαλβανική συσπείρωση εναντίον των Τούρκων συνετέλεσαν ώστε η προσωπικότητα του Γεωργίου Καστριώτη, ενώ παρέμεινε άγνωστη στη δημοτική ποίηση, να απασχολήσει την ελληνική ιστοριογραφία και λογοτεχνία του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα.[26] Π.χ., ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος υποστήριξε τη σλαβική καταγωγή του Καστριώτη και επέκρινε την ακρίβεια της βιογραφίας του Μπαρλέτι.[27] Ωστόσο,αναφέρει ότι «λογίζεται κατά τα κοινώς αποδεκτά Αλβανός και όχι Έλληνας».[28]

Ο Σκεντέρμπεης και ο αλβανικός εθνικισμός

Στη νεότερη εποχή, οι Αλβανοί επέλεξαν ως σύμβολο τον Σκεντέρμπεη. Η επιλογή αυτή οφειλόταν στο ότι ο Καστριώτης ήταν μια καλά τεκμηριωμένη προσωπικότητα, του οποίου η μνήμη ήταν ζωντανή, κυρίως μεταξύ των Αρμπερέσων (δηλαδή της αλβανόφωνης μειονότητας της νότιας Ιταλίας). Έτσι ο Σκεντέρμπεης έγινε εθνικός ήρωας, παρόλο που οι Αλβανοί του Κοσόβου και των περισσότερων μερών του νότου δεν συμμετείχαν στους αγώνες του. Ενδεικτική είναι επίσης η αποτυχία του το 1455, να καταλάβει την πόλη του Μπερατίου. Άλλο πρόβλημα για τους Αλβανούς του 19ου αιώνα, η πλειοψηφία των οποίων ασπαζόταν τον Ισλαμισμό, ήταν η χριστιανική πίστη του Σκεντέρμπεη. Πράγματι, στα ποιήμaτά τους οι Αρμπερέσοι τον εγκωμίαζαν για τον αγώνα του όχι μόνο για την πατρίδα, αλλά και για τη χριστιανοσύνη. Έτσι, η θρησκευτική αυτή παράμετρος έπρεπε να αγνοηθεί. Τελικά, στην είσοδο του 20ου αιώνα, ο Σκεnτέρμπεης έγινε «το εθνικό επιχείρημα που αποδείκνυε την πολιτισμική συγγένεια της Αλβανίας με την Ευρώπη», καθώς συμβόλιζε την ύστατη θυσία των Αλβανών στην υπεράσπιση της Ευρώπης από τις ασιατικές ορδές.[29]

Υποσημειώσεις

  1. Fine (1994), σελ. 522.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Brittannica (2009), λήμμα Scanderberg
  3. Εγκυκλοπαίδεια Δομή, 2005, τ.13, ISBN 960-8177-63-4, σ.586, λήμμα Καστριώτης Γεώργιος (Σκεντέρμπεης)
  4. Babinger (1959), σελ. 53.
  5. Fine (1994), σελ. 514.
  6. Sedlar, Jean W. East Central Europe in the Middle Ages, 1000-1500, University of Washington Press, 1994, σελ. 248. ISBN 0-295-97290-4.
  7. Nicol (1988), σελ. 387.
  8. Robert Elsie (2010). Historical Dictionary of Albania. The Scarecrow Press. σελ. 398-402. ISBN 978-0810861886. 
  9. [<http://books.google.gr/books?hl=el&id=V9qbAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Skanderbeg Ana S. Trbovich, A legal geography of Yugoslavia's disintegration, Oxford Univ Press, 2008, Oxford Univ Press, 2008, p. 79.]
  10. Γιοχάλας Τίτος, Ο Γεώργιος Καστριώτης - Σκεντέρμπεης στα νεοελληνικά γράμματα. Β' έκδοση, Αθήνα, 1994, σελ. 9, υποσημ. 1.
  11. Bryer (1997), σελ. 113.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 Εγκυκλοπαίδεια Δομή (1975).
  13. Schmitt Jens Oliver (2009), Skanderbeg: Der neue Alexander auf dem Balkan, pp. 44, 45.: "Skanderbegs Mutter Vojsava war eine Serbin aus der einflussreichen Familie Brankovic."
  14. Frashëri, Kristo (2002), Gjergj Kastrioti Skënderbeu: jeta dhe vepra, 1405–1468, Botimet Toena, ISBN 9992716274, http://books.google.com/books?id=vwR3PQAACAAJ&dq=kristo+frasheri+skenderbeu&hl=en&ei=vD6aTMPAFoPGlQeau_HZDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwAA , σελ. 62–66
  15. Fine (1994), σελ. 517.
  16. 16,0 16,1 Brittannica (2009), λήμμα Αλβανία
  17. Schmitt 2009, σελ. 321-2
  18. Free, Jan, "Skanderbeg als historisher Mythos", Von den Schwierigkeiten historischer Bezugnahme: Der albanische Nationalheld Skanderbeg (in German), Düsseldorf: Mythos-Magazin, 10/2007, p. 9.
  19. Stephanie Schwandner-Sievers,Bernd Jürgen Fischer, Albanian Identities: Myth and History, C. Hurst & Co. Publishers, 2002, σσ. 42-45
  20. Schwandner-Sievers, Stephanie, Fischer J.Bernd, Αλβανικές ταυτότητες. Μύθος και ιστορία, (μτφρ. Στέφανος Παπαγεωργίου), Παπαζήσης, Αθήνα, 2012, σελ.73
  21. Oliver Jens Schmitt, Die Albaner : Eine Geschichte zwischen Orient und Okzident. München : C.H. Beck, 2012, σελ. 55.
  22. Oliver Jens Schmitt, 2012, σελ. 55.
  23. Μαρίνο Μπαρλέτι, Vita et gestis Scanderbegi Epirotarum Principis, 1508
  24. Camille Paganel, Histoire de Scanderbeg, ou, Turks et Chrétiens au XV siècle, Didier, 1855, σ.xxiii
  25. Moore, Clement Clark, "George Castriot, Surnamed Scanderbeg, King of Albania", D. Appleton & Company, 1850, σελ. 9.
  26. Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, τόμ. 4, σ. 335, Εκδοτική Αθηνών 1985
  27. Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος , Γεώργιος Καστριώτης ή Σκενδέρμπεϋς', Εστία, 1876, τ.1, αρ. 1: «Αλλ' ήλθεν τελευταίως η αληθής ιστορία και διέλυσε τα χρυσά ταύτα όνειρα της νεότητος ημών... Η δε ιστορική επιστήμη, αφαιρέσασα εκ μέσου τας μακράς δημηγορίας, ας ...ο Βαρλέτιος απέδιδεν εις αυτόν, παρωδός γινόμενος του Θουκυδίδου... και τα διηγημάτια και τα αποφθεγμάτια και τα άλλα ποικίλα και δισαρίθμητα στολίδια.... Και πρώτον εδιδάχθημεν ότι ο Σκενδέρμπεϋς ούτε Έλλην ήτο, ούτε καν Αλβανός, αλλά Σλαύος, μηδεμίαν έχων ιδίως σχέσιν προς την Μακεδονίαν και την Ημαθίαν.» (σελ. 5) και «Οι αγώνες όμως του ήρωος της Κρόϊας θέλουσιν είναι πάντα θαυμαστοί, αδιάφορον ότι απέτυχον, ότι ήτο απόγονος Σλάβων και ότι εγένετο καθολικός.» (σελ.6)
  28. Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος Ιστορία του Ελληνικού Έθνος, τόμ. Ε, σ. 356 Εκδόσεις Ανέστη Κωνσταντινίδη, 1887 «... ο δε Σκεντέρμπευς, και αν μη παραδεχθώμεν την γνώμην του Καρλ Χοπφ (Hopf), του λέγοντος αυτόν εκ Σλαύων καταγόμενο, κοινώς λογίζεται Αλβανός ουχί Έλλην»
  29. Schwandner-Sievers, Stephanie, Fischer J.Bernd, Αλβανικές ταυτότητες. Μύθος και ιστορία, μτφρ. Στέφανος Παπαγεωργίου, εκδ.Παπαζήση, Αθήνα, 2012,σελ.74

Πηγές

  • Εγκυκλοπαίδεια Δομή, Εκδόσεις Δομή Α.Ε., 1975, λήμμα Καστριώτης Γεώργιος ή Σκεντέρμπεης.
  • Encyclopedia Britannica, ηλεκτρονική έκδοση 2009, λήμματα Skanderberg και Albania (αγγλικά).
  • Babinger, Franz (1959). Mehmed the Conqueror and His Time, (μετάφρ. Ralph Manheim), Princeton University Press, 1992. ISBN 0-691-01078-1.
  • Bryer, Anthony (1997). Συμβολή στο Edward Gibbon and Empire, Cambridge University Press, 2002. ISBN 0-521-52505-5.
  • Fine, John V.A. Late Medieval Balkans - A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman conquest, University of Michigan Press, 1994. ISBN 0-472-08260-4.
  • Nicol, Donald M. (1988). Byzantium and Venice - A Study in Diplomatic and Cultural Relations, Cambridge University Press, 1992. ISBN 0-521-42894-7.
  • Schmitt, Oliver Jens (2009). Skanderbeg: Der neue Alexander auf dem Balkan. Ρέγκενσμπουργκ: Verlag Friedrich Pustet. 
  • Schwandner-Sievers, Stephanie, Fischer J.Bernd, Αλβανικές ταυτότητες. Μύθος και ιστορία, μτφρ. Στέφανος Παπαγεωργίου, εκδ.Παπαζήση, Αθήνα, 2012,
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα


Βιβλιογραφία

  • Noli, Fan Stylian, George Castrioti Scanderbeg, (Νέα Υόρκη 1947).
  • Γιοχάλας, Τίτος. Γεώργιος Καστριώτης Σκεντέρμπεης στα νεοελληνικά γράμματα, εκδ. Δωδώνη 1994 ISBN 978-960-248-6917.
  • Γιοχάλας, Τίτος. Το επικό ποίημα του εξ Αχρίδος Γρηγορίου Σταυρίδου (Παρλίτσεφ) «Σκενδέρμπεης (1861.

Εξωτερικοί Σύνδεσμοι