Κρυσταλλοπηγή Φλώρινας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 40°38′11″N 21°5′5″E / 40.63639°N 21.08472°E / 40.63639; 21.08472

Κρυσταλλοπηγή

Smardesh-Church.jpg


Νομός Φλώρινας
Δήμος Κοινότητα Κρυσταλλοπηγής
Πληθυσμός 573 (2001)
Υψόμετρο 1.130 m
Παλαιά ονομασία Σμαρδέσι

Η Κρυσταλλοπηγή είναι ακριτικό ορεινό χωριό του νομού Φλώρινας. Είναι χτισμένη σε υψόμετρο 1.130 μέτρων στις πλαγιές του Τρικλάριου Όρους και αποτελεί ένα από τα πιο ορεινά χωριά της Ελλάδας. Στην περιοχή, η οποία απέχει από τα ελληνοαλβανικά σύνορα 1,5 χλμ, βρίσκεται μεθοριακός σταθμός-τελωνείο, γύρω από τα οποίο έχουν καταγραφεί διάφορα συμβάντα[1][2].

Η Κρυσταλλοπηγή ανήκει στην Κοινότητα Κρυσταλλοπηγής και ο πληθυσμός της σύμφωνα με την απογραφή του 2001 είναι 573 κάτοικοι, οι οποίοι ασχολούνται με την κτηνοτροφία και την τυροκομία. Επί τουρκοκρατίας, αναφέρεται ως Σμαρδές από τον Πετσίβα, (γαλλ. Smardech) από τον Μπρανκώφ και (γερμ. Smrdes) σε αυστριακό χάρτη. Επίσης αναφέρεται και ως Σμαρδέσι, σε χάρτη του Κοντογιάννη, από τον Χαλκιόπουλο και σε αναφορές του Πατριαρχείου και του Ελληνικού Προξενείου Μοναστηρίου, (βουλγ. Смърдешъ) από τον Κίτσωφ και Σμάρδεσι από το Σχινά[3]. Από το 1912 έως το 1928 ονομαζόταν Σμαρδέσι, οπότε και μετονομάστηκε σε Κρυσταλλοπηγή[4][5]. Απέχει 51 χιλιόμετρα από τη Φλώρινα και 38 χιλιόμετρα από την Καστοριά.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο παλιός οικισμός είναι τουλάχιστον 400 ετών και ιδρύθηκε από Ηπειρώτες και Γρεβενιώτες[6]. Στο χωριό ομιλούταν η βλάχικη γλώσσα[7].

Στις αρχές του 20ού αιώνα και στη συνέχεια κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα, η περιοχή αποτέλεσε επίκεντρο διαμάχης μεταξύ Ελληνικών, Τουρκικών και Βουλγαρικών δυνάμεων για τη διεκδίκηση των εδαφών και τη θρησκευτική κυριαρχία ανάμεσα σε πατριαρχικούς και εξαρχικούς. Η παρουσία των Βουλγάρων αρχηγών Βασίλ Τσακαλάρωφ και Μπορίς Σαράφωφ το 1903 στο χωριό, όπου ζούσαν 345 οικογένειες, εξαρχικές (Βουλγαρικές) και πατριαρχικές (Ελληνικές), υπήρξε η βασική αφορμή για την ολοκληρωτική καταστροφή του χωριού ύστερα από συγκρούσεις Τούρκων και Βουλγάρων. Από την Κρυσταλλοπηγή καταγόταν ο Μακεδονομάχος Βασίλειος Καρατζίδης, ο οποίος πήρε μέρος επίσης στο Βορειοηπειρωτικό Αγώνα και στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο με τον ελληνικό στρατό[8][9][10]. Σημαντικοί Μακεδονομάχοι από την Κρυσταλλοπηγή ήταν επίσης ο Νικόλαος Γκίτσας[11], οι αδερφοί Ηλίας και Λάζαρος Κοβάτσης[12], οι αδερφοί Γεώργιος[13] και Χαράλαμπος Κοβατσίδης[14] και οι Νικόλαος Κύρτσος[15] , Λάζαρος Κύρτσος[16] και Χρήστος Κύρτσος[17][18].[19]

Το 1951 το χωριό εγκαταλείφθηκε εντελώς και κάποια χρόνια αργότερα ιδρύθηκε νεότερος οικισμός, το 1957, από Βλάχους κατοίκους της Ηπείρου.

Το καλοκαίρι του 2007 στο χωριό εκδηλώθηκε πυρκαγιά, καθώς και στη θέση Βάρμπα-Σφήκα του δήμου Πρεσπών, η οποία έφτασε μέχρι την περιοχή εισερχόμενη από την γειτονική Αλβανία.[20][21].

Στην Κρυσταλλοπηγή γίνεται πανηγύρι στην εκκλησία των Αγίων Αναργύρων την 1η Ιουλίου.

Πορεία του πληθυσμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον πίνακα που ακολουθεί φαίνεται η εξέλιξη του πληθυσμού[22]

Έτος 1928 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001
Πληθ. 598 624 0 364 309 265 213 573

Πηγές - Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «Μετανάστες: Κράτος εν κράτει το τελωνείο Κρυσταλλοπηγής». Ελλάδα, Θεσσαλονίκη. Ελευθεροτυπία. 27/12/2006. http://archive.enet.gr/online/online_text/c=112,dt=27.12.2006,id=51337428. Ανακτήθηκε στις 16/4/2009. 
  2. «Φλώρινα: Συνελήφθησαν 4 λαθρομετανάστες κι άλλοι τόσοι διακινητές». ΕΡΤ3. 7/2/2009. http://www.ert3.gr/news/et3newsbody.asp?ID=441694. Ανακτήθηκε στις 16/4/2009. 
  3. Δημήτρης Λιθοξόου
  4. Ίνστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών Μετονομασίες οικισμών της Ελλάδας
  5. Μετονομασίες 1919-1971
  6. Περιφερειακή Ενότητα Φλώρινας, Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, Τοπογραφία του Νομού Φλώρινας, Κοινότητες Πρεσπών
  7. Riki Van Boeschoten (2001). «Usage des langues minoritaires dans les départements de Florina et d’Aridea (Macédoine)». Identités, Mémoires, Représentations. Laboratoire dynamiques sociales et recomposition des espaces. http://strates.revues.org/document381.html. Ανακτήθηκε στις 16/4/2009. (γαλλικά)
  8. Αρχείο Διεύθυνσης Εφέδρων Πολεμιστών, Αγωνιστών, Θυμάτων και Αναπήρων
  9. Αρχείο Μακεδονικού Αγώνα
  10. "Αφανείς, Γηγενείς Μακεδονομάχοι", επιστημονική επιμέλεια: Ιωάννης Σ. Κολιόπουλος, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, εκδόσεις University Studio Press, 2008
  11. "Ημερολόγιο Βάρδα 1904-1907", επιμέλεια Γ. Πετσίβα, τόμος Β΄1, σελ. 65
  12. "The Greek struggle in Macedonia, 1897-1913", Douglas Dakin, σελ. 48
  13. Γενικό Επιτελείο Στρατού, Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, "Ο Μακεδονικός Αγών και τα εις Θράκην γεγονότα", σελ. 106
  14. Επετηρίς Παλαιών Αγωνιστών, α.α.1626
  15. Επετηρίς Παλαιών Αγωνιστών, α.α.1906
  16. "Ημερολόγιο Βάρδα 1904-1907", επιμέλεια Γ. Πετσίβα, τόμος Α΄, σελ. 171
  17. Αρχείο Διεύθυνσης Εφέδρων Πολεμιστών, Αγωνιστών, Θυμάτων και Αναπήρων
  18. Αρχείο Μακεδονικού Αγώνα
  19. "Αφανείς, Γηγενείς Μακεδονομάχοι", επιστημονική επιμέλεια: Ιωάννης Σ. Κολιόπουλος, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, εκδόσεις University Studio Press, 2008
  20. Χρήστος Βήττας (30/7/2007). «Σε πύρινο κλοιό η Δ. Μακεδονία». Εφημερίδα "Μακεδονία". http://www.makthes.gr/index.php?name=News&file=article&sid=4377. Ανακτήθηκε στις 16/4/2009. 
  21. Κώστας Ονισένκο (3/8/2007). «Οι εμπρηστές απείλησαν τον Όλυμπο». Καθημερινή. http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_100063_03/08/2007_236579. Ανακτήθηκε στις 16/4/2009. 
  22. Επίτομο γεωγραφικό Λεξικό, Σταματελάτου, Εκδ. Ερμής