Δελβινάκι Ιωαννίνων

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 39°56′02″N 20°27′55″E / 39.93389°N 20.46528°E / 39.93389; 20.46528


Δελβινάκι
Διοίκηση
Χώρα: Ελλάδα
Δήμος: Πωγωνίου
Γεωγραφία και στατιστική
Νομός: Ιωαννίνων
Υψόμετρο: 700
Πληθυσμός: 772 (2011)

Το Δελβινάκι είναι χωριό του νομού Ιωαννίνων. Αποτελεί ιστορική έδρα του δήμου Πωγωνίου και έδρα της Δημοτικής Ενότητας Δελβινακίου. Μέχρι το 2011 υπαγόταν στην επαρχία Πωγωνίου και είναι κτισμένο σε υψόμετρο 700 μέτρων[1] μεταξύ των βουνών Κασιδιάρη και Κουτσοκράνα[2]. Παράλληλα είναι η έδρα της Μητρόπολης Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανής και Κονίτσης. Απέχει περίπου 70 χλμ από τα Ιωάννινα και σύμφωνα με την απογραφή του 2011, ο πληθυσμός του ανέρχεται σε 772 μόνιμους κατοίκους[3].

Ιστορικά Στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επί Τουρκοκρατίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Δελβινάκι φέρεται να κτίστηκε κατά τα τέλη του 11ου αι[4] ενώ έτερες εκδοχές, τοποθετούν την ίδρυση του οικισμού το 1691[5] ή γύρω στα 1620 με την σύμπτυξη μικρών οικισμών όπως η Γάλιανη, ο Κλοκός, η Μεσσαριά, η Σωτήρα, η Πλασιάβιστα[6]. Κατά τους τελευταίους αιώνες της Τουρκοκρατίας διέθετε Παρθεναγωγείο και Αρρεναγωγείο στο οποίο δίδαξαν κατά τον 19ο αιώνα ο ιερομόναχος Κωνστάντιος και ο ποιητής Γεώργιος Γαζής ( στο χώρο που στεγάζονταν τα δύο αυτά σχολεία υπάρχει στη θέση τους Ταπητουργική σχολή του ΕΟΜΕΧ ). Άξιο αναφοράς είναι και το μεγάλο μεταναστευτικό κύμα των Δελβινακιωτών προς διάφορες περιοχές όπως η Κωνσταντινούπολη, η Μολδοβλαχία, η Ρωσία για βιοποριστικούς κυρίως λόγους.

Τον Μάιο του 1806, επισκέπτεται το Δελβινάκι ο Γάλλος περιηγητής Πουκεβίλ, ο οποίος παρακολούθησε την εορτή του πολιούχου Αγίου Αθανασίου ενώ ανέφερε πως ο πληθυσμός του Δελβινακίου ανερχόταν σε περίπου 600 κατοίκους[7]. Το 1813 επισκέπτεται τον οικισμό και ο Άγγλος περιηγητής Τόμας Χιουζ, ο οποίος κάνει ιδιαίτερη μνεία στις διώξεις που είχαν υποστεί οι Δελβινακιώτες από το καθεστώς του Αλή Πασά, εξαιτίας της άρνησής τους να υποταχθούν στην εξουσία του[8] ενώ την ίδια χρονική περίοδο, μεταβαίνει στην περιοχή και ο Χένρυ Χόλλαντ, που αναφέρει και αυτός με τη σειρά του τις διώξεις που υφίσταντο οι κάτοικοι από τον Αλβανό πασά, μέσω της βαριάς φορολογίας αλλά και της εκτεταμένης παρουσίας Αλβανών στρατιωτών στον οικισμό[9]. Μεταξύ των ετών 1829 και 1834, το Δελβινάκι πυρπολήθηκε δύο φορές: την πρώτη από τον Αλβανό Σιλιχτάρ Μπότα και την δεύτερη από τον πασά των Ιωαννίνων Εμίν ή Ιμίν Πασά. Την ίδια εποχή, ο πληθυσμός του ανερχόταν σε περίπου 2000 Έλληνες, οι οποίοι απασχολούνταν κυρίως με την γεωργία[10].

Σύγχρονη Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1913 απελευθερώθηκε από τον ελληνικό στρατό στο πλαίσιο των Βαλκανικών Πολέμων και έκτοτε αποτελεί κομμάτι του Ελληνικού Κράτους. Κατά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο, το Δελβινάκι βομβαρδίστηκε σφοδρά την 28η Οκτωβρίου και κατελήφθη προσωρινά από τα ιταλικά στρατεύματα, τα οποία τόσο κατά την εισβολή όσο και κατά την αποχώρησή τους, λόγω της προέλασης των ελληνικών δυνάμεων, προέβησαν σε λεηλασίες[11].

Στις 23 Ιανουαρίου 1944, κατά τη διάρκεια επιδρομής γερμανικών δυνάμεων, ένας κάτοικος του χωριού εκτελέστηκε[12].

Την 27η Νοεμβρίου 1947, κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου, ισχυρές δυνάμεις του ΔΣΕ υπό τον καπετάν Υψηλάντη, επιτέθηκαν αιφνιδιαστικά στο Δελβινάκι, το οποίο κατέλαβαν έπειτα από μάχη με τις τοπικές δυνάμεις της χωροφυλακής και των Μ.Α.Υ.[13]. Κατά την επίθεση και την παραμονή των ανταρτών στο Δελβινάκι, καταστράφηκαν 30 κτίρια ενώ εκτελέστηκαν και 3 ένοπλοι των Μ.Α.Υ.[14]. Τέσσερις ημέρες αργότερα, ισχυρές δυνάμεις στρατού και χωροφυλακής ανακατέλαβαν τον οικισμό[15].

Πολιτιστικά Στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το χωριό διαθέτει δημοτικό ξενώνα, δημοτική πινακοθήκη και αγροτική παιδική βιβλιοθήκη ενώ έχει σπουδαία παράδοση στο δημοτικό τραγούδι. Χαρακτηριστικό είναι πως κάθε χρόνο διοργανώνονται εκδηλώσεις με θέμα το πολυφωνικό δημοτικό τραγούδι.


Αξιοθέατα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο Δελβινάκι υπάρχουν ο ιερός ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου που κτίστηκε το 1619 και ανακαινίστηκε το 1830 καθώς και το μοναστήρι του Αγίου Αθανασίου, κτίσμα του 18ου αιώνα. Παράλληλα, διατηρητέο έχει χαρακτηριστεί και το κτίριο όπου λειτουργούσε Αρρεναγωγείο και Παρθεναγωγείο.

Απογραφές Πληθυσμών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Απογραφή 1895 1913 1928 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2011
Πληθυσμός 1061[16] 886[17] 1202[18] 1332[19] 1198[20] 1076[21] 1067[22] 884[23] 922[24] 675[25] 772[26]

Επιφανείς Δελβινακιώτες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο: Δήμος Δελβινακίου - Δ.Δ. Δελβινακίου
  2. Κ. Ρωμαίου, ΕΛΛΑΣ, Εγκυκλοπαίδεια λαογραφική και γεωγραφική, εκδοτικός οίκος Χρ. Γιοβάνης, τόμος Α2, σελ 422.
  3. Πόσοι κατοικούμε στην Ήπειρο - Όλη η απογραφή του 2011.
  4. Σύγχρονος Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη, τόμος 7ος, σελ 343.
  5. Σταματελάτος Μιχαήλ - Βαμβά Σταματελάτου Φωτεινή, Γεωγραφικό Λεξικό της Ελλάδας, ΤΑ ΝΕΑ, 2012, Α' τόμος, σελ 184.
  6. Σύντομη αναφορά στην ιστορία του Δελβινακίου
  7. Ελπινίκης Μ. Μαυρογορδάτου, Ήπειρος - Λεύκωμα ετήσιον,Τυπογραφικά Καταστήματα "Η Ανατολή", Εν Κωνσταντινουπόλει 1912, σελ 155 - 161.
  8. Συγκεκριμένα, από τα περίπου 350 σπίτια του οικισμού, υπολόγιζε πως σχεδόν 100 είχαν εγκαταλειφθεί από τους ιδιοκτήτες τους ( βλ. Thomas Smart Hughes, Travels in Sicily, Greece & Albania, Vol. 2, London 1820, σελ 233).
  9. Sir Henry Holland, Travels in the Ionian Isles, Albania, Thessaly, Macedonia, &c. during the years 1812 and 1813, τόμος β', 1819, σελ 282 - 284.
  10. Darby's Universal Gazetteer: Or, A New Geographical Dictionary, Bennett & Walton, 1827, σελ 203
  11. Έκθεσις των γενομένων ζημιών εν γένει Ηπείρου από της κηρύξεως του Ελληνο-ιταλικού πολέμου (28-10-40) μέχρι της τελικής απελευθερώσεώς της, Οκτώβριος 1944, Βιβλιοθήκη Ηπειρωτικής Εταιρείας Αθηνών, Αθήνα 1987, σελ 89.
  12. Έκθεσις των γενομένων ζημιών εν γένει Ηπείρου από της κηρύξεως του Ελληνο-ιταλικού πολέμου (28-10-40) μέχρι της τελικής απελευθερώσεώς της, Οκτώβριος 1944, Βιβλιοθήκη Ηπειρωτικής Εταιρείας Αθηνών, Αθήνα 1987, σελ 89, 94.
  13. Αρχηγείον Βασιλικής Χωροφυλακής, Δράσις της Χωροφυλακής κατά την περίοδον 1941 - 1950, Αθήναι 1962, σελ 204.
  14. Εφημερίδα Εμπρός, 2 Δεκεμβρίου 1947, σελ 4.
  15. Αρχηγείον Βασιλικής Χωροφυλακής, Δράσις της Χωροφυλακής κατά την περίοδον 1941 - 1950, Αθήναι 1962, σελ 204.
  16. Μιχάλης Κοκολάκης, Η τουρκική στατιστική της Ηπείρου στο Σαλναμέ του 1895, στο Τετράδια Εργασίας, τεύχος 18, Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών, Αθήνα 2008, σελ 278.
  17. Βασίλειον της Ελλάδος, Υπουργείον Εθνικής Οικονομίας, Διεύθυνσις Στατιστικής, Απαρίθμησις των κατοίκων των νέων επαρχιών της Ελλάδος του έτους 1913, σελ 67.
  18. Σύγχρονος Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη, τόμος 7ος, σελ 343.
  19. Σταματελάτος Μιχαήλ - Βαμβά Σταματελάτου Φωτεινή, Γεωγραφικό Λεξικό της Ελλάδας, ΤΑ ΝΕΑ, 2012, Α' τόμος, σελ 184.
  20. Βασίλειον της Ελλάδος, Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογραφήν της 7ης Απριλίου 1951, Εν Αθήναις, 1955, σελ 91.
  21. Βασίλειον της Ελλάδος, Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, Αποτελέσματα της απογραφής πληθυσμού - κατοίκων της 19 Μαρτίου 1961, τόμος I, Πληθυσμός κατά γεωγραφικάς και διοικητικάς υποδιαιρέσεις, Αθήναι 1964, σελ 164.
  22. Ελληνική Δημοκρατία, Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, Αποτελέσματα Απογραφής πληθυσμού - κατοικιών της 14ης Μαρτίου 1971, τόμος Ι, σελ 131.
  23. Ελληνική Δημοκρατία, Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, Αποτελέσματα Απογραφής πληθυσμού - κατοικιών της 5ης Απριλίου 1981, τόμος Ι, σελ 315.
  24. Δημογραφικά στοιχεία δ. Δελβινακίου
  25. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο: Δήμος Δελβινακίου - Δ.Δ. Δελβινακίου
  26. Πόσοι κατοικούμε στην Ήπειρο - Όλη η απογραφή του 2011
  27. Γεννήθηκε στην Αθήνα από Δελβινακιώτες γονείς ( βλ. Πατσέλης, Νικόλαος Β., Οι πολιτικοί άνδρες της Ηπείρου, Ιωάννινα 1959, σελ 90 ).
  28. Ηπειρώτες ευεργέτες
  29. Ηπειρώτες ευεργέτες

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]