Τραγωδία των Κοινών

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Η τραγωδία των Κοινών (tragedy of the commons) είναι μια αναλογία για την σύγκρουση των ιδιωτικών συμφερόντων και του κοινού καλού στην διεκδίκηση πόρων.

Η συμβολή του Γκάρετ Χάρντιν[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο όρος εφευρέθηκε και διαδόθηκε από τον Γκάρετ Χάρντιν (Garrett Hardin) στο κείμενο του με τίτλο "Η Τραγωδία των Κοινών" που εμφανίστηκε το 1968 στο περιοδικό Science[1]. Αν και το αρχικό άρθρο ασχολούνταν κυρίως με την αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού, ο Χάρντιν εστίασε επίσης και στην χρήση πόρων όπως την Ατμόσφαιρα και τους Ωκεανούς.

Με τον όρο αυτό ο Χάρντιν ήθελε να αναδείξει το πρόβλημα της ατομικής συμπεριφοράς απέναντι σε συλλογικά αγαθά. Όταν κάποια αγαθά δεν ανήκουν σε συγκεκριμένα άτομα, αλλά σε όλους (κοινά), τότε η εκμετάλλευσή τους αποφέρει ατομικά πλεονεκτήματα αλλά κοινά μειονεκτήματα. Επειδή τα μειονεκτήματα είναι κοινά, το μεμονωμένο άτομο δεν τα λαμβάνει υπ' όψιν του. Επικεντρώνεται μόνο στα πλεονεκτήματα που αντλεί ως άτομο από την εκμετάλλευση του κοινού αγαθού.

Θεωρίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το πρόβλημα σχετίζεται και με τη θεωρία παιγνίων, η οποία μελετά την αλληλεπίδραση και την προσπάθεια πρόγνωσης της συμπεριφοράς περισσοτέρων υποκειμένων, ως προς το πόσο διαφορετικοί μπορεί να είναι οι στόχοι της προσωπικής ευτυχίας και της συνολικής αποτελεσματικότητας (efficiency) και πώς αυτό επηρεάζει τη συμπεριφορά των ατόμων.

Η θεωρία αυτή βρίσκει εφαρμογή κυρίως στη διαχείριση πόρων, υλικών και άυλων. Στη βάση της συγγενεύει με τη θεωρία των property rights. Έχει εφαρμογή εκτός των άλλων και στη διανοητική ιδιοκτησία, όπου δικαιολογεί την απονομή από το νόμο αποκλειστικών δικαιωμάτων σε άυλα αγαθά (πνευματικών δικαιωμάτων, ευρεσιτεχνίας). Οι ιδέες και οι καινοτομίες αντιπροσωπεύουν πόρους, οι οποίοι πρέπει να γίνονται αντικείμενο λελογισμένης εκμετάλλευσης (να αποζημιώνεται ο δημιουργός/εφευρέτης).

Η Όστρομ εισήγαγε δύο παραμέτρους, που δεν είχε λάβει υπόψιν ο Χάρντιν: την συνεννόηση, ώστε τα μέρη που εμπλέκονται να καταλήξουν σε συμφωνία, και τη δυνατότητα για σύναψη μιας σύμβασης μεταξύ όλων των μερών, για την τήρηση της οποίας θα υπάρχουν τρίτοι που θα επιβεβαιώνουν το αν τηρείται ή όχι.[2] Με αυτό τον τρόπο μπορούν τα μέρη να λειτουργήσουν αρμονικά ως προς τη διαχείριση των πόρων. Η ίδια διατύπωσε, ύστερα από έρευνα, τις 8 αρχές που χαρακτηρίζουν τους θεσμούς Πόρων Κοινής Διαχείρισης (ΠΚΔ) που αντέχουν στο χρόνο.[2]

Η τραγωδία των αντικοινών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Έχει αναπτυχθεί και η αντίστροφη θεωρία, η οποία αναφέρεται στην τραγωδία των αντικοινών (tragedy of the anticommons): η υπερβολική κατανομή των πόρων σε ιδιώτες οδηγεί σε υποεκμετάλλευση, καθώς τα συμφέροντα των ιδιωτών μπορεί να συγκρούονται με αυτά του κοινωνικού συνόλου [3][4] [5][6] .

Κατ’ αντιστοιχία του marketing όρου "B2B[7]" ο M. Bauwens[8] χρησιμοποιεί τον όρο "P2P[9]" για να περιγράψει ένα δίκτυο ομότιμων χρηστών-παραγωγών που στοχεύουν στην διεύρυνση των συμμετεχόντων σε αυτό (το δίκτυο). Προκειμένου οι συναλλασσόμενοι φορείς να λειτουργούν αυτόνομα απαιτούνται πέντε υποδομές-διαδικασίες: α) τεχνολογία, εξυπηρετεί την πρόσβαση των χρηστών παγκοσμίως γιατί «αξία έχει η χρήση», β) εναλλακτικά συστήματα πληροφορίας-επικοινωνίας, π.χ. web 2.0[10], γ) λογισμικό, π.χ. blogs, wiki, δ) νομική κάλυψη για την αποφυγή οικειοποίησης της αξίας από ακατάλληλους χρήστες, π.χ. καπιταλιστικές επιχειρήσεις, ε) πολιτισμός-παιδεία, γιατί η συνεταιριστική ιδέα διέπεται από ήθος και αξίες. Με αυτόν τον τρόπο, η κοινωνία των πολιτών μπορεί να πολεμήσεις τις καπιταλιστικές επιχειρήσεις με τα ίδια τους τα όπλα.

Ο Βασ. Κωστάκης[11] αναφέρει ότι η ομότιμη συνεργασία στα "πληροφοριακά κοινά[12]" προωθεί περαιτέρω τη δυναμική της κοινωνίας με αποτέλεσμα να θεωρούνται πλέον "υπολογίσιμες δυνάμεις στη σύγχρονη οικονομία....". Έτσι, ο ομότιμος πολίτης, δικαιούται μια ισότιμη αντιμετώπιση από τις καπιταλιστικές οργανώσεις ή/και την κρατική εξουσία που με τις πρακτικές τους προσπαθούν το αντίθετο. Ουσιαστικά, στην πράξη, κράτος και καπιταλιστική αγορά, θεωρούν την κοινωνία των πολιτών υποδεέστερη παρ’ όλο που σε αυτήν απευθύνονται για να αυξήσουν την εξουσία και τα κέρδη (αντίστοιχα).

Ο L. Lawrence[13] προσθέτει πως οι σημερινές κοινωνίες είναι προϊόν "ελεύθερης κουλτούρας". Για τον L. Lawrence ο όρος "ελευθερία" δεν έχει την έννοια της ανταλλακτικής αξίας, π.χ. αγοράζω ελεύθερα ένα βιβλίο, αλλά της ελεύθερης διακίνησης ιδεών, λόγου, παράδοσης. Συνεπώς, η αναφορά στον δημιουργό ενός έργου διέπεται από τον σεβασμό προς την συνεισφορά του δημιουργού και δεν πρέπει να είναι αντικείμενο εμπορικής εκμετάλλευσης με σκοπό το κέρδος.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Hardin, Garrett (1968). «The Tragedy of the Commons». Science 162: 1243-1248. 
  2. 2,0 2,1 «Έλινορ Όστρομ». Βικιπαίδεια. 2017-12-30. https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=%CE%88%CE%BB%CE%B9%CE%BD%CE%BF%CF%81_%CE%8C%CF%83%CF%84%CF%81%CE%BF%CE%BC&oldid=6802877. 
  3. Bauwens, Michel (2005). «The political economy of peer production». Ctheory Journal. http://www.ctheory.net/articles.aspx?id=499. 
  4. Kωστάκης, Bασίλης (2012). Tο ομότιμο μανιφέστο. Iωάννινα: Bορειοδυτικές εκδόσεις. http://issuu.com/voreiodytikes/docs/omotimomanifesto. 
  5. Benkler, Yochai (2006). The wealth of networks: How social production transforms markets and freedom. New Haven/London: Yale University Press. 
  6. Lessig, Lawrence (2004). Free Culture. http://www.free-culture.cc/. 
  7. Business-to-Business: η εμπορική δραστηριότητα και συναλλαγή μεταξύ επιχειρήσεων/οργανισμών (https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/b2b)
  8. «CTheory.net». www.ctheory.net. http://www.ctheory.net/articles.aspx?id=499. Ανακτήθηκε στις 2018-01-03. 
  9. Peer-to-Peer: δίκτυο από ομότιμους χρήστες (http://www.ctheory.net/articles.aspx?id=499)
  10. «Web 2.0» (στα αγγλικά). Wikipedia. 2017-12-17. https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Web_2.0&oldid=815837528. 
  11. «Το Ομότιμο Μανιφέστο» (στα αγγλικά). issuu. https://issuu.com/voreiodytikes/docs/omotimomanifesto. Ανακτήθηκε στις 2018-01-03. 
  12. Κωστάκης, Βασίλειος (2012). Το ομότιμο μανιφέστο. Ιωάννινα, σελ. 31. ISBN 978-960-9786-027. 
  13. Lawrence, Lessig. [www.free-culture.cc/freeculture.pdf «Free Culture: How big media uses technology and the law to lock down culture and control creativity»]. The Penguin Press, N.Y. (2004). www.free-culture.cc/freeculture.pdf. Ανακτήθηκε στις 03/01/2017. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]