Ταραχές της 9ης Σεπτεμβρίου 1926 (Αθήνα)

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Φωτογραφία των γεγονότων της 9ης Σεπτεμβρίου 1926 που δημοσίευσε η εφημερίδα "Η Καθημερινή", στο φύλλο της επόμενης μέρας.

Οι ταραχές της 9ης Σεπτεμβρίου 1926 ήταν πολεμικές συγκρούσεις που έλαβαν χώρα στο κέντρο της Αθήνας. Αντιμέτωπες βρέθηκαν ελληνικές τακτικές στρατιωτικές μονάδες, ενώ στη σύρραξη μετείχαν και άτακτες ομάδες ιδιωτών-πολιτών. Ο απολογισμός των επεισοδίων ήταν, σύμφωνα με διάφορες εκτιμήσεις, σχεδόν τριακόσιοι νεκροί, ενώ τα επίσημα ανακοινωθέντα έκαναν λόγο για 23 νεκρούς και 175 τραυματίες στρατιωτικούς. Τεθωρακισμένα οχήματα καταστράφηκαν, ενώ σημειώθηκαν υλικές ζημιές σε κατοικίες και δημόσια κτίρια. Την αντιπαράθεση επεδίωξε ο Γεώργιος Κονδύλης, με πρόθεση τη διάλυση των «Δημοκρατικών Ταγμάτων», σχηματισμών ιδιαίτερης ισχύος και επιρροής στο στράτευμα και των οποίων τους επικεφαλής Ναπολέοντα Ζέρβα και Βασίλειο Ντερτιλή, με τέχνασμα, εξώθησε σε στάση, εμφανίζοντάς τους στην κοινή γνώμη ως πραξικοπηματίες[1].

Υπόβαθρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον Αύγουστο του 1926 ο Κονδύλης, στηριγμένος στη βοήθεια των «Δημοκρατικών Ταγμάτων» πέτυχε την ανατροπή του δικτάτορα Θεόδωρου Πάγκαλου και την κατάλυση του καθεστώτος του. Ωστόσο η πολιτική κατάσταση της χώρας παρέμενε ρευστή, αφού τα κόμματα δεν κατάφεραν να βρουν κοινό πεδίο προσέγγισης, το Πολιτειακό ζήτημα είχε ανακινηθεί, δεν υπήρχε Καταστατικός Χάρτης (το «Σύνταγμα» Παγκάλου είχε καταργηθεί) και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Παύλος Κουντουριώτης, αποσυρθείς ιδιώτευε. Οι δημοκρατικών φρονημάτων αξιωματικοί ήταν ανάστατοι, αφού οι δυνάμεις που είχαν βοηθήσει στην εγκαθίδρυση της δικτατορίας ήταν αλώβητες και παρέμεναν στο προσκήνιο[2]. Ο Κονδύλης βρισκόταν στην ηγεσία μίας προσωρινής κυβέρνησης μετά την αδυναμία συνεννόησης για τον ορισμό οικουμενικού σχήματος, κάτι που αποτελούσε επιθυμία της πλειοψηφίας του εκλογικού σώματος. Ο επανακάμψας, μετά την εξουδετέρωση, σύλληψη και φυλάκιση του Πάγκαλου, Κουντουριώτης επανήλθε στη θέση του και ανέθεσε την πρωθυπουργία στον Κονδύλη, ο οποίος ορκίσθηκε στις 26 Αυγούστου. Μετά την ορκωμοσία του, ο Κονδύλης εξήγγειλε εκλογές για τις 24 Οκτωβρίου του 1926, ημερομηνία που άλλαξε, αργότερα, για την 7 Νοεμβρίου 1926.

Ο ρόλος των Ταγμάτων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Κονδύλη οι υπόλοιποι αρχηγοί της δημοκρατικής-φιλελεύθερης πτέρυγας, όπως οι Νικόλαος Πλαστήρας και Γεώργιος Καφαντάρης, εμφανίζονταν δυσαρεστημένοι από το γεγονός ότι, Παγκαλικοί παράγοντες δεν είχαν απομακρυνθεί από δημόσιες θέσεις. Ως μοχλό πίεσης προς τον πρωθυπουργό, κίνησαν διαδικασία αμφισβήτησής του. Τα Δημοκρατικά Τάγματα, που ήταν το ένοπλο προπύργιο της προηγούμενης κατάστασης, τέθηκαν ως ο βασικός στόχος των δημοκρατικών αρχηγών, αφού η εξουδετέρωσή τους, αυτόματα θα οδηγούσε στην εξάλειψη των υπολειμμάτων της δικτατορίας. Τελικά ο Κονδύλης ενέδωσε στις πιέσεις και συμφώνησε για την κατάργησή τους, με αντάλλαγμα, ακολούθως να αφεθεί απρόσκοπτος στο έργο του.

Σκευωρία και κινητοποίηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 7 Σεπτεμβρίου 1926 ο Κονδύλης είχε κατ’ ιδίαν συζητήσεις με το Ναπολέοντα Ζέρβα, πείθοντάς τον, με δυσκολία, να παραιτηθεί από την αίτηση αποστρατείας που είχε υποβάλει, με το αιτιολογικό ότι είχε απολύτως ανάγκη τις υπηρεσίες τους, ως εγγύηση για την ενάσκηση των καθηκόντων του. Όμως, την επομένη και κατόπιν εντολής του ίδιου του Κονδύλη, ο νεοδιορισμένος διοικητής του Α’ Σ.Σ. Κ. Μανέττας εξέδωσε διαταγή διάλυσης των Ταγμάτων, με παράλληλη κινητοποίηση στρατιωτικών μονάδων που συνέρρευσαν στην πρωτεύουσα. Οι μονάδες που επιστρατεύθηκαν προς ανάληψη δράσης ήταν τρία Συντάγματα Πεζικού (1ο, 2ο, 34ο), δύο Μεραρχίες (7η Χαλκίδας και τμήματα της 1ης Λάρισας), δύο Πυροβολαρχίες (1ου Συντάγματος Πεδινού και 2ου Συντάγματος Ορειβατικού Πυροβολικού), μία Ίλη Ιππικού, μία έφιππη Πυροβολαρχία και μία Μοίρα Αυτοκινήτων. Στον αντίποδα, η συνολική δύναμη των τεσσάρων υπαρχόντων Ταγμάτων αποτελούνταν από περίπου 4.000 άνδρες, αριθμός περίπου ισοδύναμος των κυβερνητικών δυνάμεων.

Η σύγκρουση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα ξημερώματα της Πέμπτης 9 Σεπτεμβρίου οι κυβερνητικοί είχαν περικυκλώσει τις θέσεις των Ταγμάτων, με τους δύο διοικητές τους Ζέρβα (Α’ Τάγματος) και Ντερτιλή (Β’ Τάγματος) να προσπαθούν να αντιληφθούν τι συνέβαινε. Ο Ζέρβας ήρθε σε τηλεφωνική επικοινωνία με το διοικητή της 2ης Μεραρχίας υποστράτηγο Κ. Παλαιολόγου, ο οποίος δήλωσε άγνοια. Σύντομα όμως, ο υποστράτηγος μαζί με το ναύαρχο Δεμέστιχα και το συνταγματάρχη Πρωτοσύγγελο έφθασαν στους στρατώνες του Β’ Τάγματος, ζητώντας από το Ζέρβα να εκτελέσει τη διαταγή διάλυσης. Αντιδρώντας, οι Ζέρβας και Ντερτιλής κινήθηκαν συντονισμένα στο κέντρο της Αθήνας προκειμένου να φτάσουν στο τότε Υπουργείο Στρατιωτικών, ώστε να ξεκαθαρίσουν την κατάσταση. Στη συμβολή της οδού Ιωάννου Γενναδίου με τη Λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας τα τέσσερα θωρακισμένα οχήματα του Ντερτιλή δέχθηκαν πυρά από τα αναπτυχθέντα τμήματα πυροβολικού, έχοντας πολλές απώλειες και οι άνδρες τους έσπευσαν να διασκορπισθούν και να λάβουν θέσεις άμυνας στα γύρω κτίρια. Έπειτα από 20 λεπτά ανταλλαγής πυρών, Ζέρβας και Ντερτιλής υποχρεώθηκαν να συνάψουν εκεχειρία και να παραδοθούν, για να οδηγηθούν, αργότερα στις φυλακές.

Ο απόηχος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις ταραχές της 9ης Σεπτεμβρίου πήραν μέρος και πολλοί πολίτες, διαφόρων αποχρώσεων. Από κάποιες πηγές εκφράζεται η άποψη ότι οι Ζέρβας – Ντερτιλής εξασφάλισαν τη στήριξη κομμουνιστικών στοιχείων και βασιλοφρόνων πολιτών. Όταν και οι τελευταίες εστίες αντίστασης στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών εξουδετερώθηκαν, οι αξιωματικοί των Ταγμάτων παραδόθηκαν. Ακολούθως παραπέμφθηκαν στο στρατοδικείο με την κατηγορία της στάσης. Το δικαστήριο, ύστερα από 12 ημέρες εξέδωσε την απόφασή του, σύμφωνα με την οποία οι Ντερτιλής και Ζέρβας καταδικάσθηκαν σε ισόβια δεσμά, ενώ ο τρίτος καταδικασθείς, λοχαγός Ν. Παπαδόπουλος σε τριετή φυλάκιση και στρατιωτική καθαίρεση. Οι υπόλοιποι κατηγορούμενοι απαλλάχθηκαν, ενώ οι τρεις καταδικασθέντες, λίγους μήνες αργότερα, αμνηστεύθηκαν.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]