Ηράκλειες Στήλες

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από Ηράκλειες στήλες)
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Η Ευρωπαϊκή Στήλη του Ηρακλή: Ο Βράχος του Γιβραλτάρ (πρώτο πλάνο), με την βόρεια αφρικανική ακτή στο βάθος.
Το Τζεμπέλ Μουσά, μία υποψηφιότητα για τη βορειοαφρικανική Στήλη του Ηρακλή, όπως φαίνεται από τη Ταρίφα, στην άλλη πλευρά του Στενού Γιβραλτάρ.
Οι Στήλες του Ηρακλή από την Μεσόγειο: αριστερά το Τζεμπέλ Μουσά, δεξιά ο Βράχος του Γιβραλτάρ.

Οι Ηράκλειες Στήλες, ή επίσης γνωστές και ως Στήλες του Ηρακλή (λατινικά: Columnae Herculis, αρχαία ελληνικά: Ἡράκλειαι Στῆλαι, αραβικά: أعمدة هرقل / α’μιντάτ χαρακάλ, ισπανικά: Columnas de Hércules) ήταν η φράση που χρησιμοποιούταν στην αρχαιότητα για τα ακρωτήρια που είναι εκατέρωθεν του Στενού του Γιβραλτάρ. Η βόρεια στήλη είναι ο Βράχος του Γιβραλτάρ (μέρος του Βρετανικού Υπερπόντιου Εδάφους του Γιβραλτάρ). Η ταυτότητα της αντίστοιχης στήλης στη Βόρειο Αφρική, καθώς δεν είναι πασιφανής, είναι αντικείμενο διαμάχης[1] με τους δύο πιθανότερους υποψηφίους να είναι το Μόντε Άτσο στη Θέουτα και Τζεμπέλ Μουσά στο Μαρόκο.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύγχρονη εικαστική αναπαράσταση του χαμένου δυτικού μέρους του Χάρτη του Πόιτινγκερ, που δείχνει την αναπαράσταση των Στηλών του Ηρακλή (Columne Ercole).

Σύμφωνα με την Ελληνική μυθολογία που υιοθέτησαν και οι Ετρούσκοι και οι Ρωμαίοι, όταν ο Ηρακλής έκανε τους δώδεκα άθλους, ένας από αυτούς (ο δέκατος) ήταν να πιάσει τα βόδια του Γηρυόνη από τη μακρυνή Δύση, και να τα φέρει στον Ευρυσθέα. Αυτό αποτέλεσε και το δυτικότερο σημείο των ταξιδιών του. Ένα χαμένο απόσπασμα από τον Πίνδαρο που αναφέρει ο Στράβωνας είναι η πιο παλιά αναφορά που έχουμε που αναφέρεται σε αυτό το πλαίσιο: «οι στήλες, που ο Πίνδαρος αποκαλεί «πύλες των Γαδείρων όταν ισχυρίζεται ότι είναι το μακρινότερο σημείο που έφτασε ο Ηρακλής»[2]. Καθώς έχει υπάρχει συσχέτιση μεταξύ του Ηρακλή και του Μελκάρτ από τον καιρό του Ηρόδοτου, οι Στήλες του Μελκάρτ στο ναό κοντά στα Γάδειρα (σύγχρονο Κάδιθ) έχουν κάποιες φορές θεωρηθεί ότι είναι οι πραγματικές Στήλες του Ηρακλή[3].

Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, η χαμένη πολιτεία της Ατλαντίδας βρισκόταν πέρα από τις Στήλες του Ηρακλή, τοποθετώντας την έτσι στο χώρο του αγνώστου. Η αναγεννησιακή παράδοση αναφέρει ότι οι Στήλες έφεραν την επιγραφή Ne plus ultra (επίσης Non plus ultra, "τίποτα παρά πέρα"), προειδοποίηση στους ναυτικούς να μην προχωρήσουν παραπέρα.

Σύμφωνα με κάποιες Ρωμαϊκές πηγέ[4], ενώ ήταν στο δρόμο του για τον κήπο των Εσπερίδων στο νησί της Ερύθειας, ο Ηρακλής έπρεπε να περάσει το όρος που κάποτε ήταν ο Άτλαντας. Αντί να ανέβει στο ψηλό βουνό, ο Ηρακλής χρησιμοποίησε την υπεράνθρωπη δύναμή του για να το σπάσει και να περάσει ανάμεσα του. Κάνοντας αυτό, ένωσε τον Ατλαντικό με τη Μεσόγειο και σχημάτισε το Στενό του Γιβραλτάρ. Ένα μέρος του βουνού που χωρίστηκε είναι το Γιβραλτάρ, και το άλλο το Μόντε Άτσο ή το Τζεμπέλ Μουσά. Τα δύο αυτά βουνά μαζί από τότε είναι γνωστά ως Στήλες του Ηρακλή, αν και άλλα μέρη έχουν συνδεθεί με το όνομα[5]. Ο Διόδωρος ο Σικελός[6] όμως, πιστεύει ότι αντί να σπάσει ένα ισθμό δημιουργώντας το Στενό του Γιβραλτάρ, ο Ηρακλής ‘’στένεψε’’ ένα ήδη υπάρχοντα στενό για να αποτρέψει τέρατα από τον Ατλαντικό να περάσουν στην Μεσόγειο. Σε κάποιες εκδοχές, ο Ηρακλής έχτισε τις Στήλες για να κρατάει τον ουρανό χώρια από τη Γη, ελευθερώνοντας τον Άτλαντα από την καταδίκη του.

Φοινικική σύνδεση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πέρα από τα Γάδειρα είχαν ιδρυθεί αρκετές σημαντικές Μαυριτανικές αποικίες (στο σημερινό Μαρόκο) από τους Φοίνικες, καθώς το φοινικικό εμπορικό ναυτικό πέρασε τις Στήλες και άρχισε να φτιάχνει βάσεις κατά μήκος της Ατλανικής ακτής αρχίζοντας με τη Λίξο στα βόρεια, μετά την Chellah και τέλος την Μογκαντόρ[7].

Κοντά στην ανατολική ακτή στο νησί των Γαδείρων ο Στάβωνας[8] το πιο δυτικό ναό του τυριακού Ηρακλή, των οποίον οι Έλληνες συσχέτιζαν με τον Φοινικικό και Καρχηδονιακό Μελκάρτ, σύμφωνα με την interpretatio graeca. Ο Στράβωνας σημειώνει ότι οι δύο μπρούντζινες στήλες μέσα στον ναό, η καθεμία με ύψος 8 πήχες η καθεμία, αναγνωρίζονταν ευρέως ως οι πραγματικές Στήλες του Ηρακλή από αρκετούς που είχαν επισκεφτεί το μέρος και θυσιάσανε εκεί στον Ηρακλή[9]. Αλλά ο Στράβωνας πιστεύει ότι η μαρτυρία αυτή είναι ψευδής, εν μέρει γιατί τίποτα στις επιγραφές στις στήλες αυτές αναφέρει κάτι για τον Ηρακλή, και μιλάνε μόνο για τα έξοδα που κάνανε οι Φοίνικες για την κατασκευή τους.

Σμάλτο της Λιμόζ που αναπαριστά τον Ηρακλή να κουβαλάει τις δύο στήλες, από τον Couly Nouailher, μέσα 16ου αιώνα (Μουσείο Τέχνης Ουόλτερς ).

Οι στήλες στη Συριακή γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι λόγιοι των Συριακών μελετών είχαν υπόψη τους τις στήλες μέσω των προσπαθειών τους να μεταφράσουν τα ελληνικά επιστημονικά έργα στη γλώσσα τους, όπως και στα Αραβικά. Η Συριακή επιτομή της γνώσης γνωστή ως Ktaba d'ellat koll 'ellan, "η αιτία όλων των αιτιών", είναι ασυνήθιστη στο ότι αναφέρει τρεις, και όχι δύο στήλες[10].

Η Κόλαση του Δάντη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Θεία Κωμωδία#Κόλαση XXVI ο Δάντης τοποθετεί τον Οδυσσέα στον λάκκο των Δόλιων Συμβούλων (Consiglieri di frode) και αναφέρεται στο ταξίδι του πέρα από της Στήλες του Ηρακλή. Ο Οδυσσέας δικαιολογεί το ότι έθεσε σε κίνδυνο τους άντρες του με το ότι ο στόχος του ήταν να βρει τη γνώση για το άγνωστο. Μετά από πέντε μήνες περιπλάνησης στον ωκεανό, ο Οδυσσέας βλέπει το βουνό του Καθαρτηρίου αλλά αντιμετωπίσει έναν ανεμοστρόβιλο που βυθίζει το πλοίο και όλους πάνω σ’ αυτό, λόγω της ύβρεως να πλησιάσουν το Καθαρτήριο ενώ ήταν ζωντανοί, βασιζόμενοι μόνο στη δύναμη και το μυαλό τους.

Το εξώφυλλο του Instauratio Magna του Σερ Φράνσις Μπέικον, 1620.

Το Novum Organum του Φράνσις Μπέικον[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Στήλες εμφανίζονται στην εγχάρακτη πρώτη σελίδα του Instauratio Magna ("Μεγάλη Ανανέωση") του Σερ Φράνσις Μπέικον, 1620, ένα ημιτελές έργο του οποίου το δεύτερο μέρος ήταν το Novum Organum. Το μότο στη βάση είναι, Multi pertransibunt et augebitur scientia ("Πολλοί θα περάσουν ανάμεσα και η γνώση θα είναι μεγαλύτερη"). Η εικόνα ήταν βασισμένη στην χρησιμοποίηση των στηλών στην Ισπανική και την προπαγάνδα των Αψβούργων.

Στην αρχιτεκτονική και σε θυρεούς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Ισπανική ακτή Los Barrios βρίσκονται οι Πύργοι του Ηρακλή (Torres de Hercules) που είναι δίδυμοι πύργοι που εμπνεύστηκαν από τις Στήλες. Οι πύργοι ήταν το ψηλότερο κτήριο της Ανδαλουσίας μέχρι την ολοκλήρωση στη Σεβίλλη του Πύργου το 2015.

Οι Στήλες εμφανίζονται ως στηρίγματα του εθνόσημου της Ισπανίας, με αρχή τον προσωπικό θυρεό του βασιλιά της Ισπανίας του 16ου αιώνα Κάρολος Α΄, ο οποίος ήταν επίσης ο Αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ο Κάρολος Ε΄. Φέρει το μότο Plus Ultra, στα λατινικά παρά πέρα, υπονοώντας ότι οι Στήλες ήταν πύλη

Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Pillars of Hercules της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Ο Στράβωνας συνοψίζει την διαμάχη στη Γεωγραφία 3.5.5.
  2. Στράβωνας, 3.5.5. «... ἃς Πίνδαρος καλεῖ πύλας Γαδειρίδας͵ εἰς ταύτας ὑστάτας ἀφῖχθαι φάσκων τὸν Ἡρακλέα». Το απόσπασμα του Πινδάρου δεν έχει βρεθεί
  3. Walter Burkert (1985). Greek Religion. Harvard University Press, σελ. 210. ISBN 978-0-674-36281-9. https://books.google.com/books?id=sxurBtx6shoC&pg=PA210. Ανακτήθηκε στις 2 November 2012. 
  4. Seneca, Hercules Furens 235ff.; Seneca, Hercules Oetaeus 1240; Pliny, Nat. Hist. iii.4.
  5. «Κοντά στις Στήλες υπάρχουν δύο μικρές νησίδες, μία από τις οποίες καλούν Νησί της Ήρας. Παραπέρα, είναι κάποιοι που ονομάζουν αυτά τα νησάκια ως τις Στήλες» ‘’… πρὸς αὐταῖς δὲ δύο νησίδια͵ ὧν θάτερον ῞Ηρας νῆσον ὀνομάζουσι• καὶ δή τινες καὶ ταύτας στήλας καλοῦσιν.’’ (Στράβωνας, 3.5.3.). Επίσης, H. L. Jones' gloss on this line in the Loeb Classical Library.
  6. Διόδωρος 4.18.5.
  7. C. Michael Hogan, Mogador, Megalithic Portal, ed. Andy Burnham, 2007
  8. (Στράβωνας 3.5.2–3
  9. 3.5.5–6, ‘’ οἱ δὲ τὰς ἐν τῶι Ἡρακλείωι τῶι ἐν Γαδείροις χαλκᾶς ὀκταπήχεις͵ ἐν αἷς ἀναγέγραπται τὸ ἀνάλωμα τῆς κατασκευῆς τοῦ ἱεροῦ͵ ταύτας λέγεσθαί φασιν• ἐφ᾽ ἃς ἐρχόμενοι οἱ τελέσαντες τὸν πλοῦν καὶ θύοντες τῶι Ἡρακλεῖ διαβοηθῆναι παρεσκεύασαν͵ ὡς τοῦτ᾽ εἶναι καὶ γῆς καὶ θαλάττης τὸ πέρας. τοῦτον δ᾽ εἶναι πιθανώτατον καὶ Ποσειδώνιος ἡγεῖται τὸν λόγον’’
  10. Adam C. McCollum. (2012). A Syriac Fragment from The Cause of All Causes on the Pillars of Hercules. ISAW Papers, 5. .

Συντεταγμένες: 36°0′N 5°21′W / 36.000°N 5.350°W / 36.000; -5.350