Ζεύγμα

Ζεύγμα
Ζεύγμα 37°3′31″N 37°51′57″E
Χώρα	Τουρκία
Διοικητική υπαγωγή	Επαρχία Γκαζιαντέπ
Γεωγραφική υπαγωγή	Περιοχή Νοτιοανατολικής Ανατολίας
Ίδρυση	3ος αιώνας π.Χ.
Σχετικά πολυμέσα

Νόμισμα που εκδόθηκε από τον αυτοκράτορα Φίλιππο τον Άραβα. Στην πίσω όψη αναγράφει «ΖΕΥΓΜΑΤΕΩΝ» και απεικονίζει ναό του Ζεύγματος καθώς και τον Αιγόκερω, σύμβολο της 5ης Σκυθικής λεγεώνας, της οποίας ήταν έδρα το Ζεύγμα. Στην εμπρόσθια όψη αναγράφεται ΜΑΡΚΙΑΝ ΩΤΑΚΙΛΑΝ CEOΥHPAN CEBΑΣΤΗΝ δηλαδή το όνομα της συζύζου του επί τη απονομή σε αυτήν του αξιώματος της Σεβαστής (λατινιστί Αυγούστας)

Η Σελεύκεια η επί του Ζεύγματος ή Σελεύκεια η προς Ευφράτη ή απλώς Ζεύγμα (αρχαία ελληνικά: Ζεῦγμα) ήταν αρχαία ελληνιστική πόλη στη σημερινή νοτιοανατολική Τουρκία. Η περιοχή εκείνη την εποχή ήταν τμήμα της Άνω Συρίας, ανήκε στο βασίλειο των Σελευκιδών και για ένα διάστημα στο βασίλειο της Κομμαγηνής. Το 80% του αρχαιολογικού χώρου βρίσκεται από το 2000 βυθισμένο στην τεχνητή λίμνη που σχηματίστηκε από το φράγμα του Μπιρετσίκ.

Ιστορία

Ιδρύθηκε ως Σελεύκεια το 300 π.Χ., από τον Σέλευκο Α΄ τον Νικάτορα στη δυτική όχθη του Ευφράτη αν και η περιοχή κατοικείται από την νεολιθική εποχή. Στην ακμή της έφτανε τους 25.000 κατοίκους. Τον 1ο αιώνα π.Χ. ο Βασιλιάς της Αρμενίας Τιγράνης ο Μέγας φυλάκισε στην ακρόπολη της Σελεύκειας την Κλεοπάτρα Σελήνη, όπου και την εκτέλεσε. Απέναντι από την Σελεύκεια, στην αντίπερα όχθη του Ευφράτη, υπήρχε άλλη ελληνιστική πόλη, η Απάμεια. Εδώ παντρεύτηκε ο Αντίοχος Γ' ο Μέγας, ενώ η πόλη αυτή χρησιμοποιήθηκε ως κόμβος για τον στρατό των Σελευκιδών, ορμητήριο για τις εκστρατείες τους στην Παρθία και την Βακτριανή.

Οι δυο πόλεις, Σελεύκεια και Απάμεια, ονομάζονταν συλλογικά Ζεύγμα, ήτοι προσωρινή γέφυρα από πλωτά μέσα. Η αρχική γέφυρα είχε στηθεί με λέμβους από τον Σέλευκο για να ενώνονται οι δυο πόλεις, και παρέμεινε ξύλινη, ώσπου ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Τραϊανός έκτισε νέα, λίθινη.

Τον 1ο π.Χ. αιώνα το Ζεύγμα προσαρτάται από την Ρωμαϊκή Δημοκρατία. Όμως μετά από την μάχη των Καρρών, οι Πάρθοι κατέλαβαν την Απάμεια, οπότε ρωμαϊκή παραμένει η Σελεύκεια, δηλαδή το δυτικό ήμισυ του Ζεύγματος. Έτσι ο ποταμός Ευφράτης που διέρχονταν της διπλής πόλης Ζεύγμα έγινε το σχετικά σταθερό ανατολικό σύνορο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Η πόλη Ζεύγμα (πρώην Σελεύκεια) γνώρισε τότε μεγάλη ανάπτυξη ως στρατηγικός προμαχώνας της Αυτοκρατορίας, ενώ έγινε και έδρα της 4ης Σκυθικής Λεγεώνας (Legio IV Scythica) που παρέμεινε εκεί μέχρι το 252 μ.Χ., όταν ο ρωμαϊκός στρατός ηττήθηκε από τον Σαπώρ Α', στην Βαρβαλισσό.

Το Ζεύγμα πέρασε στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και διατηρήθηκε στην επικράτειά της έως το 637 μ.Χ. όταν καταλήφθηκε και λεηλατήθηκε από τους Άραβες. Μετά η πόλη σταδιακά εγκαταλείφθηκε.

Ανασκαφές

Η "γυφτοπούλα" - μωσαϊκό. Ανακαλύφθηκε κατά τις ανασκαφές τον χειμώνα του 1998-1999 και μεταφέρθηκε στο μουσείο μωσαϊκών Ζεύγματος το 2011.

Οι πρώτες ανασκαφικές έρευνες πραγματοποιήθηκαν από τον Τόμας Έντουαρντ Λόρενς το 1917 και συνεχίστηκαν το 1970 από τον Τζον Βάγκνερ. Από το 1990 οι έρευνες συνεχίστηκαν με εντατικούς ρυθμούς, λόγω της ανόδου του νερού. Ανασκάφτηκε σχεδόν το μεγαλύτερο τμήμα της πόλης.

Κοντά στο Ζεύγμα έχουν ανευρεθεί θέσεις της νεολιθικής εποχής. Επίσης βρέθηκαν πολλά ψηφιδωτά της ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής με θέματα από την ελληνική μυθολογία, όπως ο Ωκεανός με την Τηθύ, ο Δαίδαλος με τον Ίκαρο, ο Αχιλλέας στην αυλή του βασιλιά Λυκομήδη, και ο Διόνυσος με την Αριάδνη. Ακόμη, βρέθηκαν τοιχογραφίες, νομίσματα, κεραμικές σφραγίδες, αγάλματα και εκατοντάδες κινητά ευρήματα.

Στη δεκαετία του 2010 οι ανασκαφές συνεχίζονται με ευρήματα όπως μωσαϊκά της ρωμαϊκής εποχής.

Τα αρχαιολογικά ευρήματα μεταφέρθηκαν στο αρχαιολογικό μουσείο της πόλης Γκαζίαντεπ.

Πηγές

• Περιοδικό CORPUS Αρχαιολογία Ιστορία των Πολιτισμών, Τεύχος 28, Ιούνιος 2001.
• [...] πρῶτος δὲ Εὐφράτην γεφυρώσας ποταμόν· Ζεῦγμά τε ὠνομάσθη πόλις καθ´ ὅ τι ἐζεύχθη τῆς χώρας ὁ Εὐφράτης,[...] Παυσανία Φωκικά, Λοκρών Οζόλων [10.28]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Ζεύγμα στο Wikimedia Commons