Φονταμενταλισμός

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Αυτό το άρθρο ή η ενότητα δεν αναφέρει τις πηγές του ή δεν περιέχει επαρκείς παραπομπές. Μπορείτε να βοηθήσετε την Βικιπαίδεια προσθέτοντας κατάλληλες πηγές και παραπομπές που να υποστηρίζουν το άρθρο. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 15/10/2009.

Αυτό το άρθρο χρειάζεται μορφοποίηση ώστε να ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές μορφοποίησης της Βικιπαίδειας. Σημείωση: Πολλές φορές τα κείμενα στα οποία βρίσκεται αυτό το πρότυπο, παραβιάζουν πνευματικά δικαιώματα, κάντε ένα σχετικό έλεγχο πριν ξεκινήσετε την επιμέλεια, αφού σε αυτή την περίπτωση είναι πιθανό να διαγραφεί. Μετά την επιμέλεια του άρθρου, είστε ελεύθεροι να διαγράψετε αυτή την επισήμανση. Για περαιτέρω βοήθεια, δείτε το άρθρο Πώς να επεξεργαστείτε μια σελίδα.

Ο όρος Φονταμενταλισμός (θεμελιωτισμός) αφορούσε αρχικά ένα θεολογικό ρεύμα προτεσταντικής προέλευσης, το οποίο αντιτίθεται σε οποιαδήποτε ιστορική και επιστημονική εξηγήση που αναιρεί την Αγία Γραφή.

Αυτή η έννοια επεκτάθηκε και στις άλλες θρησκείες , κυρίως στο Ισλάμ. Χαρακτηρίζεται κατά γενικό τρόπο μια συμπεριφορά που αφορά, ανεξαρτήτως θρησκείας, την υπεράσπιση με ζήλο και ενίοτε με φανατισμό του ίδιου του γράμματος της αγνής και ορθής πίστης. Μια τέτοιας μορφής φονταμενταλισμός απαντάται για παράδειγμα στον ισλαμισμό, στα λεγόμενα υπερορθόδοξα εβραϊκά κινήματα, καθώς και στους Ευαγγελικούς Χριστιανούς.

Ο φονταµενταλισµός γεννήθηκε καταρχήν στο πλαίσιο του Προτεσταντισµού της Β. Αµερικής. Από το 1910 µέχρι το 1915 εκδόθηκε µια σειρά έργων, των Fundamentals, από κύκλους κυρίως Βαπτιστών και Πρεσβυτεριανών, οι οποίοι τελικά το 1919 ίδρυσαν µια Παγκόσµια Ένωση των χριστιανών θεµελιοκρατών (World's christίan Fundamentals Association). Κύριος στόχος της Ένωσης αυτής ήταν η αντίδραση προς τη µοντέρνα επιστήµη και η αποκατάσταση θεµελιωδών κατά τη γνώµη τους αντιλήψεων της Βίβλου που είχαν αµφισβητηθεί. Από την Ένωση-κίνηση αυτή ονοµάστηκε το σχετικό φαινόµενο «φονταµενταλισµός». Η φονταµενταλιστική αυτή κίνηση απασχολεί µέχρι την εποχή µας τις Ηνωµένες Πολιτείες, κυρίως µέσα από το θέµα τού αν η Βίβλος έχει δίκαιο ή η θεωρία της βιολογικής εξέλιξης. Πιο συγκεκριμένα, αγωνίζεται να επιβάλει ως µοναδική «επιστηµονική αλήθεια» ορισµένες αντιλήψεις, που αποτελούν κατά γράµµα ερµηνεία των βιβλικών αφηγήσεων για τη γένεση του κόσµου. Τις µαχητικές προσπάθειες των φονταµενταλιστών να επιβάλουν τις αντιλήψεις τους στα δηµόσια σχολεία των Η.Π.Α. παρουσιάζει ο επιφανής παλαιοντολόγος St. J. Gould στο βιβλίο του Εν αρχή ην ο Λόγος. Για τη συµφιλίωση θρησκείας και επιστήµης, που µεταφράστηκε και εκδόθηκε στα ελληνικά. Ο Gould περιγράφει, επίσης, τις ακραίες αντιλήψεις των φονταµενταλιστών στην Αµερική και τις συγκρίνει µε τις απόψεις που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο της αντιµετώπισης των ίδιων θεµάτων στην Ευρώπη, όπου δεν προκλήθηκαν οι ίδιες αντιδράσεις, αλλά υπήρξαν προσπάθειες είτε συµβιβαστικών θεωρήσεων, είτε διάκρισης της θρησκευτικής από την επιστηµονική θεώρηση της γένεσης και εξέλιξης του βιολογικού κόσµου. Στην τελευταία αυτή θέση καταλήγει και ο ίδιος ο Gould ξεκινώντας από τη διαφορετική λειτουργία που επιτελεί από τη µια πλευρά η Βίβλος ως θρησκευτικό κείµενο και από την άλλη η επιστηµονική έρευνα και γνώση ως βασικό µέσο µελέτης του βιολογικού κόσµου. Αξίζει το βιβλίο αυτό να διαβαστεί, γιατί είναι ιδιαίτερα διαφωτιστικό και προσφέρει πλήθος επιµέρους πληροφοριών. Αποτελεί µια τοµή στο σχετικό θέµα και θα µπορούσε να θεωρηθεί ως µια απάντηση στις σχετικές συζητήσεις που έγιναν στον τόπο µας κατά τη δεκαετία του '80, παρότι αυτές δεν έφθασαν στην οξύτητα που είχαν στις Η.Π.Α. Εξαιτίας του γεγονότος αυτού συνδέθηκαν εκεί πολιτικές διαστάσεις. Παρόµοια προς την τελική θέση του Gould είναι και η άποψη που διατύπωσε ο Νίκος Ματσούκας για την ερµηνεία των βιβλικών αυτών αφηγήσεων.
Από το θέµα αυτό κατανοεί κανείς ότι η τακτική που ακολουθούν οι φονταµενταλιστές είναι καθαρά πολιτική και ακτιβιστική. Επιλέγουν ένα θέµα, το ανάγουν σε θέµα αιχµής και αγωνίζονται µε κάθε τρόπο να επιβάλουν την άποψή τους ως τη µόνη ορθή. Αλλά και αν αυτό δεν γίνει δεκτό, δηµιουργείται στους οπαδούς η αίσθηση ότι αγωνίζονται για τις ιδέες τους. Η προσπάθεια αυτή τους οδηγεί σε συσπείρωση, και έτσι καθιστούν αισθητή την παρουσία τους. Οι κύριες θέσεις των φονταµενταλιστών Προτεσταντών της Αµερικής είναι οι εξής: Πρώτο, υποστηρίζουν ότι η Αγία Γραφή είναι κατά γράµµα θεόπνευστη, πράγµα που οδηγεί και στην ανάλογη χρήση της. Δεύτερο, θεωρούν ότι κάθε µοντέρνα θεολογία και η επιστήµη γενικότερα, στο βαθµό που αντιτίθενται στη βιβλική πίστη, φυσικά όπως την κατανοούν αυτοί, είναι µια µηδαµινότητα. Τρίτο, πιστεύουν ότι όποιος δεν συµµερίζεται τις βασικές φονταµενταλιστικές απόψεις τους δεν είναι γνήσιος χριστιανός. Τέταρτο, καταδικάζουν επιλεκτικά ορισµένες µοντέρνες αντιλήψεις, µεταξύ των οποίων τη βασική αντίληψη της µοντέρνας πολιτικής για το χωρισµό εκκλησίας και κράτους.
Ο φονταµενταλισµός ως µοντέρνο φαινόµενο δεν περιορίστηκε µόνο στο πλαίσιο του αµερικανικού Προτεσταντισµού, αλλά µε διάφορες µορφές και µε τη χρήση διαφόρων θεµάτων, ως θεµάτων αιχµής, αναπτύχθηκε και στο πλαίσιο των άλλων παγκόσµιων σύγχρονων θρησκειών. Ο Br. Lawrence υποστηρίζει ότι υπάρχουν διάφοροι τύποι φονταµενταλισµών. Στην πραγµατικότητα όµως αν θεωρήσει κανείς ότι υπάρχει διαφόρων βαθµών πολιτικοποίηση και χρήση διαφορετικών µέσων, που φθάνουν µέχρι τις τροµοκρατικέξ ενέργειες, τότε καλύπτει όλες τις µορφές του φαινοµένου. Κατά βάθος όλοι οι φονταµενταλιστές υποστηρίζουν αναλογικά τις ίδιες σχεδόν απόψεις. Η διαφορά τους έγκειται στην ιδιαίτερη θρησκεία που πιστεύουν και στην οποία στηρίζονται