Πρώτο Νεκροταφείο Αθηνών

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 37°57′47.38″N 23°44′16.35″E / 37.9631611°N 23.7378750°E / 37.9631611; 23.7378750

Ένας από τους πιο γνωστούς τάφους του Πρώτου Νεκροταφείου, αυτός της Σοφίας Αφεντάκη, φέρει το γλυπτό του Γιαννούλη Χαλεπά με το όνομα «Κοιμωμένη»

Το Πρώτο Νεκροταφείο Αθηνών είναι το παλαιότερο κοιμητήριο των Αθηνών. Θεωρείται πολύ σημαντικό, τόσο για το γεγονός ότι εκεί αναπαύονται πολλοί επώνυμοι Έλληνες που στα τελευταία χρόνια διακρίθηκαν στον χώρο των γραμμάτων, των τεχνών και της πολιτικής, όσο και από ιστορική και καλλιτεχνική άποψη, καθώς περιλαμβάνει μεγάλης αξίας γλυπτά.

Το Πρώτο Νεκροταφείο βρίσκεται στο τέρμα της οδού Αναπαύσεως, σε λόφο νότια του Παναθηναϊκού σταδίου και πέραν του Ιλισού. Είναι κατάφυτο με πεύκα και κυπαρίσσια.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Πρώτο Νεκροταφείο συστήθηκε ως νεκροταφείο Ορθοδόξων με βάση το Βασιλικό Διάταγμα της 28ης Μαρτίου/9ης Απριλίου 1834 «περί των νεκροταφείων και του ενταφιασμού των νεκρών». Η τοποθεσία του επελέγη κατά συμμόρφωση προς τα οριζόμενα στο ίδιο Βασιλικό Διάταγμα, ότι «έκαστον νεκροταφείον πρέπει να απέχη από την πόλιν ή άλλον τινα κατωκημένον τόπον κ.λπ. τουλάχιστον 100 μέτρα». Οι πρώτες γνωστές σήμερα εργασίες έγιναν το 1837 από τον αρχιτέκτονα F. Stauffert.

Αρχικά αναπτύχθηκε γύρω από το ναό του Αγίου Λαζάρου και σύντομα αναπτύχθηκε εκατέρωθεν ενός κεντρικού άξονα, αυτού που μέχρι και σήμερα οδηγεί από την είσοδο στο ναό. Γύρω στο 1910 εκπονήθηκε δεύτερο σχέδιο που προέβλεπε περίστυλο διάδρομο και κτήριο νεκροθαλάμων, οστεοφυλακίου και γραφείων.

Σήμερα δεν είναι ορατός κάποιος σχεδιασμός. Το περίγραμμα του νεκροταφείου είναι επίσης τυχαίο, καθώς οφείλεται σε διάφορες επεκτάσεις του που έγιναν από το 1859 μέχρι το 1943.

Τμήμα για τους Διαμαρτυρομένους[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο νότιο τμήμα του Πρώτου Νεκροταφείου υπάρχει από το 1914 νεκροταφείο των Διαμαρτυρομένων. Επί Τουρκοκρατίας αυτοί θάβονταν στο Θησείο, που τότε λειτουργούσε ως ναός του Αγίου Γεωργίου. Αλλά με την έλευση του Όθωνα το Θησείο χαρακτηρίστηκε αρχαιολογικό μνημείο και σταμάτησε να χρησιμοποιείται ως ναός. Δημιουργήθηκε τότε νεκροταφείο (τοποθετείται χρονικά προ του 1837) για τους Διαμαρτυρομένους απέναντι από την είσοδο του Παναθηναϊκού Σταδίου, μεταξύ της οδού Ηρώδου Αττικού και της λεωφόρου Βασιλίσσης Όλγας. Το κόστος της κατασκευής επωμίστηκαν οι Άγγλοι που διέμεναν στην Αθήνα. Είχε μέσα ναό ο οποίος χτίστηκε το 1834. Τότε στα χρόνια του Όθωνα είχε ανατεθεί η φύλαξή του σε κάποιον Άγγλο κηπουρό, που μάλιστα είχε φτιάξει σε κάποιο σημείο του νεκροταφείου λαχανόκηπο. Στην περιοχή όπου κατασκευάστηκε, τα σχέδια των αρχιτεκτόνων Κλεάνθη και Σάουμπερτ προέβλεπαν να γίνει βοτανικός κήπος.
Μετά από χρόνια ο χώρος του νεκροταφείου εντάχθηκε στον κήπο του Ζαππείου.
Βέβαια χώρο ταφής για τους Διαμαρτυρόμενους στο πρώτο νεκροταφείο εντοπίζεται για πρώτη φορά όταν ήταν δήμαρχος Αθηναίων ο Λ. Καλλιφρονάς (1895-1899) σε τοπογραφικό σχέδιο του 1896. Ήταν ένα τμήμα γης σε σχήμα ορθογώνιο έκτασης 798,75 τ.μ. Δεν είναι γνωστό πότε διατέθηκε αυτή η έκταση στους Διαμαρτυρόμενους, ούτε γιατί. Ίσως ο λόγος να ήταν ότι εκείνο που ήδη είχαν είχε γεμίσει ή ότι έπρεπε να καταργηθεί αφού θα κατασκευαζόταν εκεί το Ζάππειο.
Με βάση την Π.Δ.Σ. 18/26.4.1914 (δήμαρχος Αθηναίων ο Εμμανουήλ Μπενάκης) το νεκροταφείο των Διαμαρτυρομένων εντάχθηκε στο πρώτο νεκροταφείο, σε ένα χώρο 6.176 τ.μ. Σήμερα το τμήμα ταφής των Διαμαρτυρομένων στο πρώτο νεκροταφείο λειτουργεί υπό την εποπτεία της Μεγάλης Βρετανίας, της Δανίας, των Κάτω Χωρών και της Γερμανίας. Κάθε χώρα έχει την εποπτεία εναλλάξ για τέσσερα χρόνια.

Ναοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο πρώτος ναός του Νεκροταφείου είναι αυτός του Αγίου Λαζάρου, ο οποίος ανεγέρθηκε το 1840 και ανακατασκευάστηκε το 1859. Ο ναός των Αγίων Θεοδώρων κτίστηκε το διάστημα 1899-1901. Το 1928 κτίστηκε ο καθολικός ναός του Αγίου Καρόλου με δαπάνη της οικογένειας Φιξ.

Γλυπτά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο νεκροταφείο φιλοξενούνται ταφικά μνημεία σχεδιασμένα από διάσημους γλύπτες όπως οι Γιαννούλης Χαλεπάς, Δημήτριος Φιλιππότης, Γεώργιος Μπονάνος, Νικόλαος Γεωργαντής, Αρμακόλας κ.α.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Πάπυρος Larousse Britannica, 2006
  • Λόντος Σπυρίδων, Πρωτ. Α΄ Κοιμητήριο Αθηνών, Ιστορία - Ι. Ναοί - Ταφικά μνημεία, 2008.

Εξωτερικές συνδέσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα