Κωνσταντίνος Τρυπάνης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Ο Κωνσταντίνος Α. Τρυπάνης (22 Ιανουαρίου 190918 Ιανουαρίου 1993) ήταν Έλληνας κλασικός φιλόλογος, ποιητής, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, ακαδημαϊκός, βουλευτής επικρατείας και υπουργός Πολιτισμού και Επιστημών.

Βιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Τρυπάνης γεννήθηκε στη Χίο και τελείωσε εκεί το περίφημο «Α΄ Γυμνάσιο αρρένων της Χίου», διάδοχο της Σχολής της Χίου. Ο πατέρας του, Αθανάσιος, επέμενε να γίνει ο Κωνσταντίνος δικηγόρος[1], οπότε σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Τότε όμως ο πατέρας του απεβίωσε, οπότε ο Κωνσταντίνος άλλαξε σε σπουδές φιλολογίας και πήρε το διδακτορικό του το 1937. Συνέχισε ωστόσο τις σπουδές του στα πανεπιστήμια του Βερολίνου και του Μονάχου[2].

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, ο Τρυπάνης εκλέχθηκε υφηγητής της φιλοσοφικής σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών το 1939. Από το 1939 μέχρι το 1945 δίδαξε εκεί, με μία διακοπή για να πολεμήσει με τον ελληνικό στρατό στο αλβανικό μέτωπο. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής συνήθιζε να αψηφά τη βραδινή απαγόρευση της κυκλοφορίας για να έχει μακρές λογοτεχνικές συζητήσεις με τον διανοούμενο Γεώργιο Κατσίμπαλη, φίλο γενεών Ελλήνων ποιητών, με αποτέλεσμα να γνωρίσει και τη νεότερη ελληνική λογοτεχνία σε βάθος που δεν θα μπορούσε να αποκτήσει με άλλο τρόπο εκείνη την εποχή[3]. Το 1947 ο Τρυπάνης εγκαταστάθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου δίδαξε στο Κολέγιο Exeter του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης ως Καθηγητής στην «έδρα Bywater and Sotheby» Βυζαντινής και Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας μέχρι το 1968. Στην Αγγλία ο Τρυπάνης γνώρισε τον ποιητή και κριτικό λογοτεχνίας `Ιαν Φλέτσερ (1920-1988). Το 1968 ο Τρυπάνης εγκαταστάθηκε στο Σικάγο, αφού είχε ήδη διατελέσει επισκέπτης καθηγητής σε διάφορα αμερικανικά πανεπιστήμια και είχε δώσει διαλέξεις στα πανεπιστήμια της Βιέννης, της Νέας Υόρκης, του Σίδνεϊ και του Χάρβαρντ. Στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου δίδαξε κλασική φιλολογία μέχρι το 1974. Τότε, μετά την πτώση της δικτατορίας στην Ελλάδα, επέστρεψε στην Ελλάδα. Το ίδιο έτος εκλέχθηκε τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και, μετά από μία τυχαία συζήτηση σε ένα επίσημο δείπνο[3] με τον Κωνσταντίνος Καραμανλή, δέχθηκε την πρότασή του να αναλάβει το Υπουργείο Πολιτισμού και Επιστημών, οπότε εκλέχθηκε βουλευτής επικρατείας και υπηρέτησε στο υπουργείο μέχρι το 1977. Ο Τρυπάνης ίδρυσε την «Εταιρεία Ρωμαϊκών Σπουδών» και το 1986 διετέλεσε Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών. Παρέμεινε στην Ελλάδα μέχρι τον θάνατό του. Πέθανε στην Αθήνα σε ηλικία 84 ετών.

Ήταν έγγαμος και είχε μία κόρη από τον δεύτερο γάμο του. Υπήρξε καλός παίκτης του τένις και πρωταθλητής του κολεγίου του στην τοιχοσφαίριση («σκουός») μέχρι την ηλικία των 50 ετών

Το έργο του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Κωνσταντίνος Τρυπάνης άφησε πίσω του ένα επιστημονικό έργο που εκτείνεται σε όλο το εύρος της ελληνικής φιλολογίας, από τον Όμηρο ως τα βυζαντινά γράμματα και από τους κλασικούς χρόνους ως τη νεότερη γλώσσα και λογοτεχνία, ένα έργο που ολοκληρώνουν οι μεταφράσεις του. Από την άλλη πλευρά, απετόλμησε, πιθανώς μετά από παρότρυνση του Φλέτσερ, να γράψει ο ίδιος και να εκδώσει ποίηση στην αγγλική γλώσσα. Παρότι η ποίηση αυτή έχει πλέον ξεχαστεί, στην εποχή του δέχθηκε επαίνους από την κριτική, με δύο από τις συλλογές του (The Stones of Troy και The Cocks of Hades) να αποσπούν τη διάκριση της Poetry Book Society και το Βραβείο Heinemann της Βασιλικής Εταιρείας Λογοτεχνίας[2]. Η ποίηση του Τρυπάνη επαινέθηκε επίσης από προσωπικότητες του χώρου όπως ο Αμερικανός ποιητής Θήοντορ Ρέτκη, ο Αγγλοαμερικανός Ουίσταν Ώντεν και ο Βρετανός Τζων Γουέιν[2], ενώ κίνησε και το ενδιαφέρον του Τ.Σ. `Ελιοτ. Στην Αγγλία, ο Τρυπάνης άρχισε να αναπτύσσει ένα δικό του ποιητικό κύκλο. Πολλά από τα ποιήματα του Τρυπάνη έχουν ως θέμα τους τα καλλιτεχνήματα, την ιστορία και τη μυθολογία της αρχαιότητας, ιδίαιτερα της κλασικής Ελλάδας και Ρώμης, αν και κάποια επικεντρώνονται σε πλευρές και γεγονότα της σύγχρονής του εποχής.

Ποιητικές συλλογές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Pedasus: Twenty-four Poems (1955) (περιορισμένη έκδοση, 150 αντίτυπα)
  • The Stones of Troy (1957)
  • The Cocks of Hades (1958)
  • Pompeian Dog (1964)
  • Grooves in the Wind (1964) (επιλογές από τις The Stones of Troy και The Cocks of Hades, συν ένα νέο ποίημα)
  • The Elegies of a Glass Adonis (1967) (περιορισμένη έκδοση, 450 αριθμημένα αντίτυπα, το καθένα υπογεγραμμένο από τον συγγραφέα)
  • The Glass Adonis (1972) (εμπεριέχει και τις Elegies of a Glass Adonis)

Στην ελληνική γλώσσα δημοσιεύθηκαν οι ποιητικές συλλογές του:

  • Ταρτησσός φαναγόρεια Αλεξάνδρεια εσχάτη (1945)
  • Σκιάς όναρ (εκδ. «Βιβλιοπωλείον της Εστίας», Αθήνα 1986, 80 σελ.)
  • Καταλεπτόν (1991)
  • Σωρός (1992)

Θεατρικό έργο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Οι πρόσφυγες («Εκδόσεις των φίλων», Αθήνα 1983, 88 σελ., ISBN 9780002891400)

Μεταφράσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Fourteen Early Byzantine Cantica (1968)
  • Callimachus, Aetia, Iambi, lyric poems, Hecale, minor epic and elegiac poems, and other fragments (1975)
  • Sophocles, the Three Theban Plays (1986)

Λογοτεχνική κριτική και επιμέλειες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Αλεξανδρινή ποίηση (1943)
  • Medieval and Modern Greek Poetry (Μεσαιωνική και νεότερη ελληνική ποίηση, 1951)
  • Romanus, Sancti Romani Melodi Cantica. I: Cantica genuina (1963) (επιμέλεια, σε συνεργασία με τον Paul Maas)
  • Δεκατέσσερα πρώιμα βυζαντινά κοντάκια (1968)
  • Romanus, Sancti Romani Melodi Cantica. II: Cantica dubia (1970) (επιμέλεια, σε συνεργασία με τον Paul Maas)
  • The Penguin Book of Greek Verse (1971) (επιμέλεια)
  • The Homeric Epics (1977)
  • Greek Poetry, from Homer to Seferis (1981, σε ελλην. έκδοση: Ελληνική ποίηση − Από τον `Ομηρο ως τον Σεφέρη, εκδ. «Βιβλιοπωλείον της Εστίας», Αθήνα 1990, 426 σελ., ISBN 9780000505781)
  • Ο αττικισμός και το γλωσσικό μας ζήτημα (εκδ. «Σύλλογος προς διάδοσιν ωφελίμων βιβλίων», Αθήνα 1984, 63 σελ., ISBN 9780007133567)

Σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Peter Levi, Obituary: Professor Constantine Trypanis, The Independent, 21/1/1993
  2. 2,0 2,1 2,2 Trypanis, C.A. The Glass Adonis. Νέα Υόρκη: Chilmark Press, 1972.
  3. 3,0 3,1 Peter Levi, ένθ.ανωτ.

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Νικορέτζος, Δημήτρης: Κωνσταντίνος Α. Τρυπάνης (1909-1993): `Ενας λανθάνων καβαφικός ποιητής, εκδ. οίκος Α.Α. Λιβάνη, Αθήνα 2013. ISBN 978-960-14-2782-9.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα C. A. Trypanis της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).