Κυβέλη (μυθολογία)

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Μαρμάρινο άγαλμα της θεάς Κυβέλης. Formia του Λατίου, περ. 60 π.Χ.

Η μικρασιατική φρυγική θεότητα Κυβέλη, (Matar Kubileya/Kubeleya "Κυβέλεια Μήτηρ, πιθανώς "Μητέρα Ορέων") γνωστή μεταγενέστερα στους Έλληνες ως Ρέα ήταν θεά γενικά της άγριας φύσης και των δημιουργικών δυνάμεων της Γης και της γονιμότητας. Ο Πίνδαρος την προσφωνεί «Κυβέλα, μάτερ θεών»[1].

Ανατολία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Κυβέλη φαίνεται πως έλκει την καταγωγή της από προϊστορική θηλυκή θεότητα της Μικράς Ασίας όπως υποδεικνύουν τα ανασκαφικά δεδομένα στο Τσαταλογιούκ, από την 6η ήδη χιλιετία ΠΚΕ. Στη φρυγική τέχνη του 8ου αι. ΠΚΕ τα λατρευτικά σύμβολα της θρυγικής θεάς μητέρας περιλαμβάνουν λέοντες, κυνηγετικά πτηνά και μικρό αγγείο σπονδών ή άλλες προσφορές[2]

Η επιγραφή μάταρ κουμπιλέγια (matar kubileya) σε φρυγικό ιερό, από το πρώτο μισό του 6ου αιώνα ΠΚΕ, διαβάζεται συνήθως ως "μητέρα του όρους", ανάγνωση που υποστηρίζεται από αρχαίες κλασικές πηγές[3] και είναι συνακόλουθη με τη σύνδεση της θεάς με άλλες εποπτεύουσες θεές, γνωστές ως μητέρες και συνδεδεμένες με όρη της Ανατολίας και άλλες περιοχές:[4] μια θεά «γεννημένη από πέτρα»[5]. Είναι η μόνη γνωστή θεότητα της αρχαίας Φρυγίας[6] και ήταν πιθανώς η ανώτατη θεότητα του αρχαίου φρυγικού κράτους. Το όνομά της και η ανάπτυξη θρησκευτικών πρακτικών που συνδέονταν μαζί της, επηρεάστηκαν από τη θεοποιημένη Σουμέρια θεότητα Κουμπάμπα.[7].

Από τους σχετικούς με τη θεά μύθους γνωστότερος ήταν ο του Άττι, του νεαρού ευνοούμενού της, που για να κατασιγάσει τη βασανιστική ζηλοτυπία της θεάς έφθασε στο σημείο να αυτοευνουχιστεί. Η Κυβέλη στη συνέχεια μέσα σε θρήνους τον έθαψε για να τον αναστήσει αργότερα.

Ελλάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κύρια πατρίδα της λατρείας της ήταν οι Ελληνικές πόλεις των Μικρασιατικών παραλίων (Έφεσος, Σμύρνη. Μίλητο κλπ) αλλά και στη κυρίως Ελλάδα «μητέρα ανθρώπων τε θεών» η Ρέα είχε δικούς της Ναούς κυρίως στη Θήβα, Αθήνα, Ολυμπία, Φυγαλεία κ.ά. Λατρεύονταν επίσης στην πόλη Πεσσινούντα στην Άνω Φρυγία κοντά στο Σαγγάριο ποταμό. Εκεί και επί του όρους Δίδυμο υπήρχε ιερός βράχος με το όνομα Άγδος εξ ού και το όνομά της Άγδιστις. Στο ίδιο όρος υπήρχε και το ιερό «άντρο» της θεάς, το αρχαιότερο όλων, όπου βρισκόταν αντί ομοιώματός της λατρευτικός λίθος ακατέργαστος (πιθανώς αερόλιθος), ο οποίος το 204 π.Χ. μεταφέρθηκε στη Ρώμη όπως επίσης και ο τάφος του αγαπημένου της εραστή Άττιου. Μεγάλο Ναό έκτισε στη Πισσινούντα ο Βασιλιάς Μίδας τον οποίο αργότερα στόλισαν και πλούτισαν με αφιερώματα οι βασιλείς της Περγάμου καθώς και οι Ρωμαίοι.

Ρώμη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αντίθετα οι Ρωμαίοι διατήρησαν τη λατρεία της ακριβώς όπως την μετέφεραν από την Μικρά Ασία. Ονόμαζαν τους ιερείς Γάλλους, αυτούς που οι Λυδοί αποκαλούσαν Κυβήδους.

Επίσης «Κύβελα» ονομαζόταν και έτερο βουνό της Φρυγίας αγνώστου όμως σημερινής θέσης του επί του οποίου υπήρχε και ομώνυμη πόλη. Ακόμα «Κυβέλεια» ήταν αρχαία πόλη της Ερυθραίας στη Μικρά Ασία απέναντι από τη Χίο μεταξύ του όρους Μίμαντος και του Ακρωτηρίου Μέλαινα, στην οποία η λατρεία της Κυβέλης ήταν πολύ διαδεδομένη.

Γιορτές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Αθήνα κατά το μήνα Ελαφηβολιώνα τελούνταν τα Γαλάξια προς τιμήν της θεάς.

Άλλες αναφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Διθύραμβου απόσπασμα 80
  2. Elizabeth Simpson, "Phrygian Furniture from Gordion", in Georgina Herrmann (ed.), The Furniture of Ancient Western Asia, Mainz 1996, σσ. 198–201.
  3. Roller 1999, σσ. 67–68. This displaces the root meaning of "Cybele" as "she of the hair": see C.H.E. Haspels, The Highlands of Phrygia, 1971, I 293 no 13, noted in Walter Burkert, Greek Religion, 1985, III.3.4, notes 17 and 18.
  4. Motz, 1997. σ. 115.
  5. Johnstone, in Lane, 1996, p. 109.
  6. Roller, 1999, p. 53.
  7. . Η Κουμπάμπα ήταν βασίλισσα της τρίτης δυναστείας του Κις. Λατρευόταν στο Καρχεμίς και το όνομά της ελληνοποιήθηκε ως Κυβήβη. Motz 1997, σσ. 105–106 το εκλαμβάνει ως πιθανή πηγή του Κουμπιλυα (βλ. Roller 1999, σσ. 67–8, όπου το κουμπιλέγια= όρος).

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Lane, Eugene, (ed) 1996, Cybele, Attis, and Related Cults: Essays in Memory of M.J. Vermaseren, Brill.
  • Motz, Lotte 1997, The Faces of the Goddess, Oxford University Press US, ISBN 0-19-508967-7
  • Roller, Lynn E. 1994, "Attis on Greek Votive Monuments; Greek God or Phrygian?" Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens, Vol. 63, No. 2 (Apr. - Jun.), σσ. 245–262.
  • Simpson, Elizabeth 1996, "Phrygian Furniture from Gordion", στο Georgina Herrmann (ed.), The Furniture of Ancient Western Asia, Mainz
  • Burkert, Walter, 1982, Greek Religion, Harvard University Press, Cambridge.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα